Ìtumọ̀ gbólóhùn kéékèèké àti kíkan ọ̀rọ̀ mẹ́ta pọ̀ for Primary 1

Class: Primary One
Term: Second Term
Week: 5
Age: 6 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Èdè: Ìwé-kíkà àti Kíkọ
Focal competence: Ṣíṣẹ̀dá gbólóhùn
Key competencies/values: Ìbánisọ̀rọ̀; Ìbáṣepọ̀; Àròjinlẹ̀; Ìbọ̀wọ̀
Skills:

• Ṣẹ̀dá gbólóhùn kéékèèké pẹ̀lú ọ̀rọ̀ mẹ́ta tàbí mẹ́rin

Previous Lesson: Kíka àwọn ọ̀rọ̀ tí a ṣẹ̀dá pẹ̀lú sílébù méjì
Topic: Ìṣẹ̀Dá Gbólóhùn
Subject Matter: Ìtumọ̀ gbólóhùn kéékèèké àti kíkan ọ̀rọ̀ mẹ́ta pọ̀

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• ṣàlàyé ìtumọ̀ gbólóhùn kéékèèké ní ipele wọn;

Affective Domain

• nífẹ̀ẹ́ sí kíkọ́ àti kíkà gbólóhùn kéékèèké;

Psychomotor Domain

• ṣẹ̀dá gbólóhùn pẹ̀lú ọ̀rọ̀ mẹ́ta;
• ka gbólóhùn tí a ṣẹ̀dá.

Social Domain

• kópa nínú ìṣẹ̀dá gbólóhùn pẹ̀lú àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Èdè Yorùbá fún Ilé-ìwé Alákọ̀bẹ́rẹ̀ Kíláàsì Kìíní
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Káàdì ọ̀rọ̀ (àwọn ọ̀rọ̀ bíi: “Ọmọ”, “jẹ”, “iyán”; “Bàbá”, “lo”, “ilé”)
• Bọ́ọ̀dù funfun tàbí bọ́ọ̀dù dúdú
• Àwọn àlùmọ́nì

Rationale for the Lesson

Kíkọ́ bí a ṣe ń ṣẹ̀dá gbólóhùn kéékèèké ṣe pàtàkì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti lè bára wọn sọ̀rọ̀ dáadáa. Ó tún jẹ́ ìpìlẹ̀ fún kíkọ́ àti kíkà èdè Yorùbá dáadáa nígbà tó bá yá.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ bí a ṣe ń dá àwọn lẹ́tà àti ọ̀rọ̀ kéékèèké mọ̀ nínú èdè Yorùbá.

Lesson Content/Board Summary

Ìṣẹ̀Dá Gbólóhùn

Ìtumọ̀ Gbólóhùn Kéékèèké

Gbólóhùn kéékèèké jẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ tí a fi pọ̀ tí ó ní ìtumọ̀ kíkún. Ó sábà máa ń ní ọ̀rọ̀ mẹ́ta tàbí mẹ́rin.

Àpẹẹrẹ:

1. Ọmọ jẹ iyán.
2. Bàbá lo ilé.
3. Ìyá ra aṣọ.

Kíkan Ọ̀rọ̀ Mẹ́ta Pọ̀ Láti Ṣẹ̀dá Gbólóhùn

Láti ṣẹ̀dá gbólóhùn kéékèèké, a gbọ́dọ̀ fi àwọn ọ̀rọ̀ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pọ̀. Ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan gbọ́dọ̀ ní ipa tirẹ̀ nínú gbólóhùn náà.

Àwọn ìgbésẹ̀:

1. Yan ọ̀rọ̀ tí yóò jẹ́ orúkọ tàbí arọ́pò orúkọ (ẹnìkan tàbí ohun kan).
2. Yan ọ̀rọ̀ ìṣe (ohun tí ẹnìkan tàbí ohun kan ṣe).
3. Yan ọ̀rọ̀ tí yóò parí gbólóhùn náà (ohun tí ìṣe náà ṣẹlẹ̀ sí tàbí ibi tí ó ti ṣẹlẹ̀).

Àpẹẹrẹ Gbólóhùn Kéékèèké Pẹ̀lú Ọ̀rọ̀ Mẹ́ta

1. Ọmọ – jẹ – iyán. (Ọmọ jẹ iyán.)
2. Bàbá – lọ – ilé. (Bàbá lọ ilé.)
3. Ìyá – ra – aṣọ. (Ìyá ra aṣọ.)
4. Olú – kọ – lẹ́tà. (Olú kọ lẹ́tà.)
5. Àwa – lọ – ọjà. (Àwa lọ ọjà.)

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìfihàn, Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Olùkọ́, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìṣeṣe Papọ̀, Ìṣeṣe Olúkúlùkù.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbéèrè nípa bí wọ́n ṣe ń fi àwọn ọ̀rọ̀ pọ̀ láti sọ ohun kan. Olùkọ́ yóò tún rí dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn ìbéèrè olùkọ́, wọn yóò sì sọ àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n rántí.

Learning Point: Ìrántí àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá

Step 2: Ìtumọ̀ Gbólóhùn Kéékèèké

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìtumọ̀ gbólóhùn kéékèèké ní èdè tí ó rọrùn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Yóò fi àwọn àpẹẹrẹ hàn lórí bọ́ọ̀dù.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀, wọn yóò sì tún sọ àwọn àpẹẹrẹ tí olùkọ́ fihàn.

Learning Point: Ìtumọ̀ gbólóhùn kéékèèké

Step 3: Kíkan Ọ̀rọ̀ Mẹ́ta Pọ̀

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìṣeṣe Papọ̀

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fi àwọn káàdì ọ̀rọ̀ hàn (bíbí “Ọmọ”, “jẹ”, “iyán”). Yóò jọ àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta wọ̀nyí pọ̀ láti ṣẹ̀dá gbólóhùn kan lórí bọ́ọ̀dù tàbí lórí ilẹ̀. Yóò tún fi àwọn àpẹẹrẹ míì hàn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò wo bí olùkọ́ ṣe ń jọ àwọn ọ̀rọ̀ pọ̀. Wọn yóò tún gbìyànjú láti sọ gbólóhùn tí a ṣẹ̀dá náà.

Learning Point: Ìṣẹ̀dá gbólóhùn pẹ̀lú ọ̀rọ̀ mẹ́ta

Step 4: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Àwọn Akẹ́kọ̀ọ́

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìṣeṣe Papọ̀/Ìmọ̀ràn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò pín àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí àwọn ẹgbẹ́ kéékèèké. Yóò fún ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan ní àwọn káàdì ọ̀rọ̀. Yóò gbà wọ́n níyànjú láti jọ àwọn ọ̀rọ̀ pọ̀ láti ṣẹ̀dá gbólóhùn kéékèèké.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣiṣẹ́ nípa ẹgbẹ́, wọn yóò sì gbìyànjú láti ṣẹ̀dá gbólóhùn pẹ̀lú àwọn káàdì ọ̀rọ̀ tí wọ́n ní.

Learning Point: Ìṣeṣe gbólóhùn nípa ẹgbẹ́

Step 5: Kíkà Àwọn Gbólóhùn Tí A Ṣẹ̀dá

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìmọ̀ràn/Kíkà

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò pe àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan láti ka àwọn gbólóhùn tí wọ́n ti ṣẹ̀dá. Yóò tún ṣe àtúnṣe fún wọn níbi tí ó bá yẹ.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ka àwọn gbólóhùn tí wọ́n ti ṣẹ̀dá fún gbogbo kíláàsì.

Learning Point: Kíkà gbólóhùn kéékèèké

Step 6: Ìfìdí Múlẹ̀

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè/Ìṣeṣe Olúkúlùkù

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kọ àwọn ọ̀rọ̀ díẹ̀ sínú àdàlù lórí bọ́ọ̀dù, yóò sì pe àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti tún wọn ṣe sí gbólóhùn tí ó tọ́. Yóò tún béèrè pé kí wọ́n sọ àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn kéékèèké mìíràn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣatunṣe àwọn ọ̀rọ̀ náà, wọn yóò sì sọ àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn kéékèèké mìíràn.

Learning Point: Ìfìdí ìṣẹ̀dá gbólóhùn múlẹ̀

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni gbólóhùn kéékèèké?
2. Fi ọ̀rọ̀ mẹ́ta wọ̀nyí pọ̀ láti ṣẹ̀dá gbólóhùn: “Ọmọ”, “mu”, “omi”.
3. Ka gbólóhùn tí o ṣẹ̀dá.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìmọ̀ nípa gbólóhùn kéékèèké

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí bí wọ́n ṣe máa kọ àwọn àkọsílẹ̀ pàtàkì tí ó wà lórí bọ́ọ̀dù sínú ìwé wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn àkọsílẹ̀ náà sínú ìwé wọn dáadáa.

Learning Point: Kíkọ àwọn àkọsílẹ̀ gbólóhùn

Step 9: Conclusion

Time: 3 minutes

Teaching Skill: Ìparí Ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún tẹnu mọ́ bí ó ṣe ṣe pàtàkì tó láti mọ bí a ṣe ń ṣẹ̀dá gbólóhùn kéékèèké. Yóò sì gbani níyànjú láti máa gbìyànjú láti sọ àti kọ gbólóhùn kéékèèké ní èdè Yorùbá.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dúpẹ́ lọ́wọ́ olùkọ́, wọn yóò sì ṣe ìlérí láti máa gbìyànjú.

Learning Point: Ìfìdí ìṣẹ̀dá gbólóhùn múlẹ̀

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ṣẹ̀dá gbólóhùn kéékèèké mẹ́ta pẹ̀lú ọ̀rọ̀ mẹ́ta tàbí mẹ́rin. Kọ wọ́n sínú ìwé rẹ.

1. ____________________________________
2. ____________________________________
3. ____________________________________

Lesson Keywords

• Gbólóhùn – Àwọn ọ̀rọ̀ tí a fi pọ̀ tí ó ní ìtumọ̀ kíkún.
• Gbólóhùn kéékèèké – Gbọ́lọ́hùn tí ó rọrùn tí ó ní ọ̀rọ̀ díẹ̀.
• Ọ̀rọ̀ – Ohun tí a ń sọ tàbí kọ.
• Kíkan pọ̀ – Láti fi àwọn nǹkan pọ̀.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì gbọ́ yé, olùkọ́ yóò lo àwọn káàdì ọ̀rọ̀ tó rọrùn jù lọ, yóò sì tọ́ wọn lẹ́nu nípa fífi ọ̀rọ̀ pọ̀. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó yá, olùkọ́ yóò fún wọn ní àwọn ọ̀rọ̀ tó pọ̀ díẹ̀ láti fi ṣẹ̀dá gbólóhùn tó gùn díẹ̀ tàbí kí wọ́n kọ gbólóhùn mẹ́rin dípò mẹ́ta.

Suggested Lesson Videos

Yoruba simple sentences Primary 1 on YouTube

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Kí ẹ múra àwọn káàdì ọ̀rọ̀ tó yẹ sílẹ̀ kí ẹ tó bẹ̀rẹ̀ kíláàsì. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú kíkọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa ìtumọ̀ gbólóhùn kéékèèké, lẹ́yìn náà ni kí ẹ fi hàn wọ́n bí a ṣe ń fi ọ̀rọ̀ mẹ́ta pọ̀. Ẹ gbà wọ́n níyànjú láti kópa nínú ìṣeṣe papọ̀ àti ìṣeṣe olúkúlùkù nípa lílo àwọn káàdì ọ̀rọ̀. Ẹ rí dájú pé gbogbo akẹ́kọ̀ọ́ ló ka gbólóhùn tí wọ́n ṣẹ̀dá. Ẹ máa ṣe àtúnṣe fún àwọn àṣìṣe tí wọ́n bá ṣe lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Láàárín ìgbésẹ̀ kẹjọ, ẹ tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí bí wọ́n ṣe máa kọ àkọsílẹ̀ lórí bọ́ọ̀dù sínú ìwé wọn. Ẹ gbìyànjú láti jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ máa sọ èdè Yorùbá nígbà gbogbo láàárín ẹ̀kọ́ náà.