Class: Primary 3
Term: 3rd Term
Week: 9
Age: 8 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: Yoruba Language
Previous Lesson: Third Term Yorùbá Examination Questions.
Topic: Gbígbọ́ àti Sísọ, Kíkà, Kíkọ, Ìtọ́ka Gírámà Tó Péye (Listening and Speaking, Reading, Writing, Grammatical Accuracy)
Subject Matter: Gbígbọ́ àti Sísọ: Ìtẹnu àti Ohùn; Kíkà: Àkójọpọ̀ Ọ̀rọ̀ Nípa Ooni ti Ifẹ̀; Kíkọ: Ìkọwé Tí A Tọ́ka Sí; Ìtọ́ka Gírámà Tó Péye: Àkókò Tó Péye pẹ̀lú “láti ìgbà” àti “fún”

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

dá àwọn ọ̀rọ̀-ìṣe tí ó fi àkókò ti ó ti kọjá hàn nínú gbígbọ́ àti sísọ.
sọ àwọn kókó pàtàkì nínú àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ kíkà.
fí àwọn ọ̀rọ̀ tí ó tọ́ sí àwọn àlàfo nínú àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ kíkọ.
ṣe àwọn gbólóhùn tí ó tọ́ pẹ̀lú “láti ìgbà” àti “fún”.

Affective Domain:

ní ìfẹ́ sí kíkọ́ àti lílo èdè Yorùbá.
mọyì ìtàn àti àṣà Yorùbá nípasẹ̀ kíkà.

Psychomotor Domain:

kàwé gbólóhùn pẹ̀lú ìtẹnu àti ohùn tó tọ́.
kọ àwọn gbólóhùn tí ó péye nípa lílo “láti ìgbà” àti “fún”.

kópa nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ lórí àwọn kókó tí a kà.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

9 Years Basic Education Curriculum
State Unified Scheme of Work
Ìwé Ìkẹ́kọ̀ọ́ Èdè Yorùbá fún Àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ Alákọ̀bẹ́rẹ̀ (Primary 3)
https://www.study.com/academy/lesson/what-is-stress-intonation-in-english-definition-examples.html
https://www.youtube.com/watch?v=F0k8L2n7rS4

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

Àtẹ ìkọ̀wé tí ó ní àwọn gbólóhùn àti àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ kíkà.
Àwọn àwòrán tí ó fi Ooni ti Ifẹ̀ hàn.
Àtẹ ìkọ̀wé tí ó ní àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ tí kò péye fún kíkọ.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì láti jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ̀ bí wọ́n ṣe ń lo èdè Yorùbá dáadáa nígbà tí wọ́n bá ń sọ̀rọ̀, tí wọ́n bá ń kà, tí wọ́n bá ń kọ̀wé àti láti ní òye gírámà tó péye, èyí yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ dáadáa àti láti kọ́ ẹ̀kọ́ nípa àṣà Yorùbá.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní òye díẹ̀ nípa kíkọ́ àti kíkà èdè Yorùbá, wọ́n sì lè ṣe àwọn gbólóhùn tó rọrùn.

Lesson Content/Board Summary

Èdè Yorùbá

Gbígbọ́ àti Sísọ

Ìtẹnu àti Ohùn

Ìtẹnu ni bí a ṣe ń fi agbára sí apá kan nínú ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn. Ohùn sì ni bí ohùn ṣe ń gòkè tàbí sọ̀ kalẹ̀ nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀. Àwọn wọ̀nyí ṣe pàtàkì láti mú kí ọ̀rọ̀ wa yé àwọn tí a ń bá sọ̀rọ̀.

Àwọn gbólóhùn tí ó fi àkókò ti ó ti kọjá hàn:

Okon tí wọ́n mú lọ́wọ́ lọ́ṣù tó kọjá. (Wọ́n mú Okon)
Ó ti sọ òtítọ́. (Òtítọ́ ni ó sọ)
Wọ́n ti jẹun. (Wọ́n parí jíjẹun)
Mo ti rí i. (Mo ti rí ohun náà tẹ́lẹ̀)

Kíkà

Àkójọpọ̀ Ọ̀rọ̀ Nípa Ooni ti Ifẹ̀

Ooni ti Ifẹ̀ jẹ́ olórí àṣà àti ìtàn pàtàkì ní ilẹ̀ Yorùbá. Ìtàn rẹ̀ kún fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó fi hàn bí Yorùbá ṣe bẹ̀rẹ̀ àti ìyípadà tó bá ìjọba wọn. Kíkà nípa Ooni yóò mú kí a mọ̀ nípa ìtàn wa dáadáa.

Àwọn kókó pàtàkì nípa Ooni ti Ifẹ̀:

Ooni ni olórí àṣà àti ẹ̀sìn ní ilẹ̀ Ifẹ̀.
A kà á sí bàbá gbogbo Yorùbá.
Ooni ni ó ń ṣe àwọn ìṣẹ̀ṣe àti àṣà ìbílẹ̀ Yorùbá.
Ìtàn Ooni ti Ifẹ̀ jẹ́ apá kan pàtàkì nínú ìtàn Nàìjíríà.

Kíkọ

Ìkọwé Tí A Tọ́ka Sí

Ìkọwé tí a tọ́ka sí ni bí a ṣe ń kọ àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ kan tí a ti fi àwọn àlàfo sí, tí a sì fẹ́ kí o fi àwọn ọ̀rọ̀ tó tọ́ kún àwọn àlàfo náà láti àwọn àṣàyàn tí a fún ọ. Èyí ń jẹ́ kí akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí ó ṣe ń lo àwọn ọ̀rọ̀ dáadáa nínú gbólóhùn.

Àpẹẹrẹ:

Ọba kan wà ní ìlú kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ (Adé, Ọlá, Ayò). Ọba yìí (lágbára, kẹ̀lẹ̀, rẹwà) gan-an. Gbogbo àwọn ènìyàn ìlú náà (bẹ̀rù, fẹ́ràn, kórìíra) rẹ̀. Ó ní ọmọ kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ (Dáre, Títí, Àríkẹ́).

Ìtọ́ka Gírámà Tó Péye

Àkókò Tó Péye pẹ̀lú “láti ìgbà” àti “fún”

A ń lo “láti ìgbà” láti fi hàn ìgbà tí nǹkan bẹ̀rẹ̀, tí ó sì ṣì ń lọ. A ń lo “fún” láti fi hàn iye ìgbà tí nǹkan kan ti wáyé tàbí ti lọ.

Àwọn gbólóhùn pẹ̀lú ‘láti ìgbà’ (since):

Mo ti jí láti aago márùn-ún òwúrọ̀. (Ó ti jí ní aago márùn-ún, ó sì ṣì jí)
Wọ́n ti wà ní ìlú yìí láti ọdún 2020. (Wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í gbé níbẹ̀ ní 2020, wọ́n sì ṣì wà níbẹ̀)
Ó ti ń rọjọ́ láti àárọ̀. (Òjò bẹ̀rẹ̀ ní àárọ̀, ó sì ṣì ń rọ̀)

Àwọn gbólóhùn pẹ̀lú ‘fún’ (for):

Mo ti ń gbàdúrà fún ọ̀sẹ̀ mẹ́ta. (Mo ti gbàdúrà fún ọ̀sẹ̀ mẹ́ta ni)
Wọ́n ti kọ́lé fún ọdún méjì. (Wọ́n ti fi ọdún méjì kọ́lé)
Ó ti sùn fún wákàtí mẹ́rin. (Ó ti sùn fún wákàtí mẹ́rin ni)

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Lesson 1: Gbígbọ́ àti Sísọ àti Kíkà

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì tún yẹ àwọn iṣẹ́ ilé tí ó fun wọn wò. Yóò béèrè àwọn ìbéèrè díẹ̀ lórí ẹ̀kọ́ tí wọ́n kọ́ tẹ́lẹ̀ láti mú wọn wá sí ẹ̀kọ́ tuntun.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọn yóò sì fi iṣẹ́ ilé wọn hàn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ẹ̀kọ́ àtijọ́, wọ́n sì múra sílẹ̀ fún ẹ̀kọ́ tuntun.

Step 2: Gbígbọ́ àti Sísọ – Ìtẹnu àti Ohùn

Time: 10 minutes
Teaching Skill: Ìjúwe/Ìṣàfihàn
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìtumọ̀ ìtẹnu àti ohùn ní èdè Yorùbá pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ. Yóò ka àwọn gbólóhùn tí ó fi àkókò ti ó ti kọjá hàn, yóò sì fi ìtẹnu àti ohùn tó tọ́ hàn. Yóò tún fi àwọn àpẹẹrẹ àwọn gbólóhùn bí “Okon tí wọ́n mú lọ́wọ́ lọ́ṣù tó kọjá” àti “Ó ti sọ òtítọ́” hàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ dáadáa, wọn yóò sì tún ka àwọn gbólóhùn náà pẹ̀lú ìtẹnu àti ohùn tó tọ́.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe ń lo ìtẹnu àti ohùn tó tọ́ nígbà tí wọ́n bá ń sọ Yorùbá.

Step 3: Kíkà – Àkójọpọ̀ Ọ̀rọ̀ Nípa Ooni ti Ifẹ̀

Time: 10 minutes
Teaching Skill: Ìtọ́nisọ́nà/Ìbéèrè
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ kíkà nípa Ooni ti Ifẹ̀. Yóò tọ́ka sí àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì tí ó fi àwọn kókó ìtàn hàn nínú àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ náà. Yóò béèrè àwọn ìbéèrè lórí àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ náà.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ka àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ náà, wọn yóò sì dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní òye nípa ìtàn Ooni ti Ifẹ̀, wọ́n sì mọ bí wọ́n ṣe ń ka àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ dáadáa.

Lesson 2: Kíkọ àti Ìtọ́ka Gírámà Tó Péye

Step 4: Kíkọ – Ìkọwé Tí A Tọ́ka Sí

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìṣàkóso/Ìṣiṣẹ́
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò pín àwọn àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ tí kò péye fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Yóò tọ́ka sí bí wọ́n ṣe lè fi àwọn ọ̀rọ̀ tó tọ́ kún àwọn àlàfo náà láti àwọn àṣàyàn tí a fún wọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kún àwọn àlàfo nínú àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ náà pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ tí ó tọ́.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ́ bí wọ́n ṣe ń fi àwọn ọ̀rọ̀ tó tọ́ kún àlàfo nínú gbólóhùn.

Step 5: Ìtọ́ka Gírámà Tó Péye – Àkókò Tó Péye pẹ̀lú “láti ìgbà” àti “fún”

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìdánilẹ́kọ̀ọ́
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìyàtọ̀ láàárín lílo “láti ìgbà” àti “fún” nínú àkókò tó péye. Yóò fún wọn ní àwọn àpẹẹrẹ bí “Mo ti jí láti aago márùn-ún òwúrọ̀” àti “Mo ti ń gbàdúrà fún ọ̀sẹ̀ mẹ́ta”.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹtí sílẹ̀, wọn yóò sì gbìyànjú láti ṣe àwọn gbólóhùn tiwọn pẹ̀lú “láti ìgbà” àti “fún”.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe ń lo “láti ìgbà” àti “fún” dáadáa nínú gbólóhùn.

Step 6: Iṣẹ́ Àṣekágbá

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìdánwò/Ìṣiṣẹ́
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iṣẹ́ àṣekágbá kan tí ó ní gbígbọ́ àti sísọ, kíkà, kíkọ àti gírámà.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣe iṣẹ́ àṣekágbá náà.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fi hàn pé wọ́n ti ní òye ẹ̀kọ́ náà.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

Kí ni ìtumọ̀ ìtẹnu àti ohùn nínú gbígbọ́ àti sísọ?
Sọ àwọn kókó pàtàkì méjì kan nípa Ooni ti Ifẹ̀.
Fi ọ̀rọ̀ tó tọ́ kún àlàfo yìí: “Ọba yìí (lágbára, kẹ̀lẹ̀, rẹwà) gan-an.”
Ṣe gbólóhùn kan pẹ̀lú “láti ìgbà” àti ọ̀kan pẹ̀lú “fún”.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Summarization
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iṣẹ́ ilé: Kọ àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ kúkúrú kan nípa ìlú rẹ, lilo àkókò tó péye pẹ̀lú “láti ìgbà” àti “fún”.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ iṣẹ́ ilé náà.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà.

Lesson Keywords

Ìtẹnu – Bí a ṣe ń fi agbára sí apá kan nínú ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn.
Ohùn – Bí ohùn ṣe ń gòkè tàbí sọ̀ kalẹ̀ nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀.
Ooni ti Ifẹ̀ – Olórí àṣà àti ìtàn pàtàkì ní ilẹ̀ Yorùbá.
Àkókò Tó Péye – Àkókò tí ó fi hàn pé nǹkan kan ti bẹ̀rẹ̀, tí ó sì ṣì ń lọ tàbí ti parí.
Láti ìgbà – Ọ̀rọ̀ tí a ń lò láti fi hàn ìgbà tí nǹkan bẹ̀rẹ̀.
Fún – Ọ̀rọ̀ tí a ń lò láti fi hàn iye ìgbà tí nǹkan kan ti wáyé.

Differentiation

Olùkọ́ yóò pèsè àwọn àpẹẹrẹ àfikún fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó nílò rẹ̀, yóò sì tún fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ti mọ̀ dáadáa ní àwọn iṣẹ́ tí ó nira díẹ̀ láti ṣe. Yóò gbaniyànjú ìrànlọ́wọ́ láàárín àwọn akẹ́kọ̀ọ́.

Note for teachers using this lesson plan

Ríi dájú pé o lo àwọn ohun èlò ìkọ́ni tí ó yẹ láti jẹ́ kí ẹ̀kọ́ náà dùn mọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Ríi dájú pé o fún wọn ní ààyè tó pọ̀ láti kópa nínú gbígbọ́, sísọ, kíkà àti kíkọ. Ṣàlàyé àwọn àkókò gírámà dáadáa pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tó yé wọn.