Lesson Note on Èdè: Òýkà Èdè Yorùbá: Kíkà 50–50000 àti Ìlò Òýkà for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS2)
Term: 3rd Term
Week: 8
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Èdè (Language)
Previous Lesson: Àṣà: Owó Yíyá àti Gbèsè Gbígbà: Ìdí, Onídùúró àti Dídógò.
Topic: ÈDÈ: Òýkà Èdè Yorùbá láti Çgbàá dé Àádöta Õkë
Subject Matter: Kín ni òýkà, òýkàa láti àádọ́ta dé àádọ́ta ọ̀kẹ́, ìlò òýkà, àròpọ̀, àyọkúrò, ìsôdipúpò, ìgbésẹ̀ ọ̀nà ìṣirò pẹ̀lú òýkà.

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• Ṣàlàyé ohun tí òýkà jẹ́.
• Sọ àwọn ìwúlò òýkà.
• Ka òýkà láti àádọ́ta (50) títí dé àádọ́ta ọ̀kẹ́ (1,000,000).
• Ṣàlàyé ìlò òýkà nínú àròpọ̀, àyọkúrò àti ìṣọdípúpò.

Affective Domain:

• Tẹ́tí sí àlàyé olùkọ́ lórí òýkà àti ìwúlò rẹ̀.
• Fi ọkàn sí ẹ̀kọ́ náà, kí wọ́n sì mọyì ìwúlò òýkà nínú ìgbésí ayé wọn.

Psychomotor Domain:

• Kọ òýkà Yorùbá dáadáa.
• Ṣe ìṣirò tó rọrùn pẹ̀lú òýkà Yorùbá.

Social Domain:

• Kopa nínú àwọn ìdánilójú àti ìbéèrè inú kíláàsì.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé Èdè Yorùbá Titun fún Ilé-ìwé Gírámà Agba, Apá Kejì.
• https://yorubaforkids.com/yoruba-numbers/

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Kádíbọ́ọ̀dù tí a kọ òýkà láti àádọ́ta títí dé àádọ́ta ọ̀kẹ́ sí.
• Kádíbọ́ọ̀dù tí a kọ òýkà kọ̀ọ̀kan sí.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí yóò jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ̀ nípa òýkà ní èdè Yorùbá, bí wọ́n ṣe ń kà wọ́n, àti bí wọ́n ṣe ń lò wọ́n nínú ìṣirò ojoojúmọ́. Yóò tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti lóye bí wọ́n ṣe ń ka owó tàbí nǹkan mìíràn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ bí wọ́n ṣe ń ka òýkà láti ìkàn kan títí dé àádọ́ta ní èdè Yorùbá.

Lesson Content/Board Summary

Òýkà Èdè Yorùbá

Kín ni Òýkà?

Òýkà jẹ́ ọ̀nà tí a fi ń ka nǹkan tàbí tí a fi ń fihàn iye nǹkan tó wà níbẹ̀. Ó jẹ́ àmì tàbí gbólóhùn tí a fi ń ṣàlàyé iye.

Ìwúlò Òýkà

Òýkà ṣe pàtàkì nínú oríṣiríṣi ọ̀nà:

• Fún kíkà owó.
• Fún mímọ iye èèyàn tàbí nǹkan.
• Fún ṣíṣe ìṣirò (àròpọ̀, àyọkúrò, ìṣọdípúpò, ìgbésẹ̀).
• Fún mímọ àkókò àti ọjọ́.
• Fún fífi ìwọ̀n nǹkan hàn (ìwọ̀n gígùn, ìwọ̀n ìwúwo, bbl).

Òýkà láti Àádọ́ta (50) dé Àádọ́ta Ọkẹ́ (1,000,000)

Àwọn òýkà Yorùbá ní àwọn ọ̀nà kan tí ó yàtọ̀ sí ti èdè Gèéṣì. A máa ń lo àwọn ọ̀nà bíi “ó lé lórí” (plus), “ó dín ní” (minus).

• Àádọ́ta (50)
• Ọgọ́ta (60)
• Àádọ́rin (70)
• Ọgọ́rin (80)
• Àádọ́rùn-ún (90)
• Ọgọ́rùn-ún (100)
• Ọgọ́rùn-ún ó lé mẹ́wàá (110)
• Ọgọ́rùn-ún ó lé àádọ́ta (150)
• Igba (200)
• Igba ó lé mẹ́wàá (210)
• Ẹgbẹ̀ta (300)
• Igba méjì (400)
• Ẹgbẹ̀rún (1,000)
• Ẹgbàá (2,000)
• Ẹgbàárùn-ún (10,000)
• Ọkẹ́ (20,000)
• Àádọ́ta Ọkẹ́ (50 x 20,000 = 1,000,000)

Ìlò Òýkà nínú Ìṣirò

Àwọn ọ̀nà ìṣirò pàtàkì mẹ́ta ni a máa ń lo òýkà fún:

Àròpọ̀ (Addition)

Àròpọ̀ ni fífi nǹkan kún ara wọn láti rí iye gbogbo.

Àpẹẹrẹ:

1. Ọmọbìnrin kan ní àádọ́ta (50) èso. Bàbá rẹ̀ fún un ní ogún (20) èso mìíràn. Èso mélòó ni ó wà ní ọwọ́ rẹ̀ báyìí?

Ìgbésẹ̀ 1: Mọ àwọn òýkà tí a fúnni. (50 àti 20)

Ìgbésẹ̀ 2: Ṣe àròpọ̀ àwọn òýkà náà. (50 + 20)

Ìgbésẹ̀ 3: Kọ èsì rẹ̀ sílẹ̀. (70)

Nítorí náà, ó ní Àádọ́rin (70) èso.

Àyọkúrò (Subtraction)

Àyọkúrò ni yíyọ nǹkan kúrò lára àpapọ̀ rẹ̀.

Àpẹẹrẹ:

1. Olú ní ọgọ́ta (60) ìwé. Ó fún arábìnrin rẹ̀ ní mẹ́wàá (10) nínú wọn. Ìwé mélòó ni ó kù fún un?

Ìgbésẹ̀ 1: Mọ àwọn òýkà tí a fúnni. (60 àti 10)

Ìgbésẹ̀ 2: Yọ òýkà kékeré kúrò lára èyí tó tóbi. (60 – 10)

Ìgbésẹ̀ 3: Kọ èsì rẹ̀ sílẹ̀. (50)

Nítorí náà, Àádọ́ta (50) ìwé ni ó kù fún un.

Ìṣọdípúpò (Multiplication)

Ìṣọdípúpò ni mímú nǹkan kan pọ̀ ní ìgbà púpọ̀.

Àpẹẹrẹ:

1. Ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan ní ọmọ mẹ́wàá (10). Tí ẹgbẹ́ márùn-ún (5) bá wà, ọmọ mélòó ni ó wà ní gbogbo rẹ̀?

Ìgbésẹ̀ 1: Mọ àwọn òýkà tí a fúnni. (10 àti 5)

Ìgbésẹ̀ 2: Ṣe ìṣọdípúpò àwọn òýkà náà. (10 x 5)

Ìgbésẹ̀ 3: Kọ èsì rẹ̀ sílẹ̀. (50)

Nítorí náà, Àádọ́ta (50) ọmọ ni ó wà ní gbogbo rẹ̀.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì tún yẹ àwọn iṣẹ́ ilé tí wọ́n ṣe kẹ́yìn wò. Lẹ́yìn náà, yóò wọlé sí orí kókó ẹ̀kọ́ tuntun nípa bí wọ́n ṣe ń ka nǹkan.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dá olùkọ́ lóhùn, wọ́n yó