Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: 1st Term
Week: 12
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Èdè Yorùbá
Previous Lesson: Èdè: Òrò Àyálò: Òfin àti Ìlànà Àfojúyá àti Àfetíyá.
Topic: ÈDÈ: Õrõ àgbàsô (Afõ asafõ àti afõ Agbàrán)
Subject Matter: Ìtumọ̀ òrò àgbàsọ̀, ìyàtọ̀ láàrin afọ̀ asafọ̀ àti afọ̀ agbàrán, àwôn atọ́ka òrò àgbàsọ̀, ìsọ̀rí òrò tí ó máa ń jìyọ̀ nínú òrò àgbàsọ̀, ìṣe àgbàsọ̀ òrò láàrin ara ẹni

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

Ṣe àlàyé ìtumọ̀ òrò àgbàsọ̀.
Ṣe ìyàtọ̀ láàrin afọ̀ asafọ̀ àti afọ̀ agbàrán.
Kà àwọn atọ́ka òrò àgbàsọ̀.
Ṣe àlàyé àwọn ìsọ̀rí òrò tí ó máa ń yí padà nínú òrò àgbàsọ̀.

Affective Domain:

Mọ wí pé òrò àgbàsọ̀ ṣe pàtàkì nínú ìbágbépọ̀.
Fi ìfẹ́ hàn sí kíkọ́ àti lílò òrò àgbàsọ̀.

Psychomotor Domain:

Yí afọ̀ asafọ̀ padà sí afọ̀ agbàrán nípa lílò àwọn àpẹẹrẹ.
Ṣe àgbàsọ̀ òrò láàrin ara wọn.

Lò òrò àgbàsọ̀ dáadáa láti bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

Senior Secondary Schools Education Curriculum
State Unified Scheme of Work
Ìwé Ẹkọ̀ Yorùbá Titun fún Ilé-Ẹkọ̀ Gíga Kékeré (New Yoruba Textbook for Senior Secondary Schools)

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

Pátákó ìkọ̀wé
Kádíbọ́ọ̀dù àfihàn atọ́ka òrò àgbàsọ̀

Rationale for the Lesson

Ẹkọ̀ yìí yóò jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe ń sọ ohun tí ẹlòmíràn ti sọ tẹ́lẹ̀. Ó ṣe pàtàkì nítorí ó máa ń ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ dáadáa nínú ìgbésí ayé wọn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ nípa àwọn gbólóhùn ìpìlẹ̀ àti oríṣiríṣi gbólóhùn ní èdè Yorùbá.

Lesson Content/Board Summary

ÈDÈ: Õrõ àgbàsô (Afõ asafõ àti afõ Agbàrán)

Ìtumọ̀ Òrò Àgbàsọ̀

Òrò àgbàsọ̀ ni gbólóhùn tí a tún sọ tàbí tí a tún ròyìn ohun tí ẹlòmíràn ti sọ tẹ́lẹ̀. Kì í ṣe pé a tún sọ gbólóhùn náà gẹ́gẹ́ bí ó ti wà láti ẹnu ẹni tó sọ ọ́, bí kò ṣe pé a yí i padà sí ọ̀nà tí ó bá òǹròyìn mu.

Ìyàtọ̀ láàrin Afọ̀ Asafọ̀ àti Afọ̀ Agbàrán

Afọ̀ Asafọ̀ (Direct Speech): Èyí ni gbólóhùn tí a sọ gẹ́lẹ́ bí ó ti jáde láti ẹnu ẹni tó sọ ọ́. A máa ń fi àmì ìsọ̀rọ̀ (quotation marks) yí i ká.

Àpẹẹrẹ: Olú sọ pé, “Èmi ń bọ̀ wá sílé.”

Afọ̀ Agbàrán (Indirect/Reported Speech): Èyí ni gbólóhùn tí a ti yí padà láti fi sọ ohun tí ẹlòmíràn ti sọ tẹ́lẹ̀. Kì í sí àmì ìsọ̀rọ̀ nínú rẹ̀, a sì máa ń lo àwọn atọ́ka bíi ‘pé’ tàbí ‘wí pé’.

Àpẹẹrẹ: Olú sọ pé òun ń bọ̀ wá sílé.

Àwọn Atọ́ka Òrò Àgbàsọ̀

Àwọn wọ̀nyí ni àwọn ọ̀rọ̀ tí a máa ń lò láti fi bẹ̀rẹ̀ afọ̀ agbàrán:

pé
wí pé
sọ pé
bèèrè pé
sọ fún

Ìsọ̀rí Òrò Tí Ó Máa ń Jìyọ̀ Nínú Òrò Àgbàsọ̀

Nígbà tí a bá ń yí afọ̀ asafọ̀ padà sí afọ̀ agbàrán, àwọn ìsọ̀rí ọ̀rọ̀ kan máa ń yí padà:

Àwọn Àròpò Orúkọ (Pronouns): Àwọn àròpò orúkọ bíi ‘èmi’, ‘ìwọ’, ‘òun’, ‘àwa’, ‘ẹ̀yin’, ‘àwọn’ máa ń yí padà láti bá ẹni tí ó ń sọ̀rọ̀ mu.
Àwọn Àpèjúwe Àkókò àti Àyè (Adverbs of Time and Place): Àwọn ọ̀rọ̀ bíi ‘lónìí’, ‘níhìn-ín’, ‘nígbà náà’ máa ń yí padà sí ‘ọjọ́ náà’, ‘níbẹ̀’, ‘nígbà yẹn’.
Àwọn Ìṣe (Verbs): Ìṣe náà lè yí padà ní ọ̀nà tí ó bá àkókò gbólóhùn náà mu.

Àpẹẹrẹ Ìṣe Àgbàsọ̀ Òrò

Àpẹẹrẹ 1:

Afọ̀ Asafọ̀: Fúnmi sọ pé, “Èmi yóò lọ sí ọjà lónìí.”
Afọ̀ Agbàrán: Fúnmi sọ pé òun yóò lọ sí ọjà ní ọjọ́ náà.

Àpẹẹrẹ 2:

Afọ̀ Asafọ̀: Bàbá bèèrè pé, “Ṣé o ti jẹun?”
Afọ̀ Agbàrán: Bàbá bèèrè pé bóyá mo ti jẹun.

Àpẹẹrẹ 3:

Afọ̀ Asafọ̀: Títí sọ fún mi pé, “Mo fẹ́ lọ sí Ilé-ìwé.”
Afọ̀ Agbàrán: Títí sọ fún mi pé òun fẹ́ lọ sí Ilé-ìwé.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì tún ìwé àtẹ́lẹ́wọ́ sí wọn. Yóò béèrè nípa ẹ̀kọ́ tí wọ́n kọ́ ní ìgbà tí ó kọjá, lẹ́yìn náà yóò ṣíwájú sí ẹ̀kọ́ tuntun.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí, wọ́n yóò sì dáhùn ìbéèrè olùkọ́.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ẹ̀kọ́ tí wọ́n kọ́ tẹ́lẹ̀, wọ́n sì múra sílẹ̀ fún ẹ̀kọ́ tuntun.

Step 2: Ìtumọ̀ Òrò Àgbàsọ̀

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìbárasọ̀rọ̀
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé ìtumọ̀ òrò àgbàsọ̀ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì fi àwọn àpẹẹrẹ kún un.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí àlàyé náà, wọ́n yóò sì fi ọwọ́ sílẹ̀ láti béèrè ìbéèrè.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ìtumọ̀ òrò àgbàsọ̀.

Step 3: Ìyàtọ̀ láàrin Afọ̀ Asafọ̀ àti Afọ̀ Agbàrán

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìfi hàn/Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé ìyàtọ̀ tó wà láàrin afọ̀ asafọ̀ àti afọ̀ agbàrán, yóò sì fi àwọn àpẹẹrẹ hàn lórí pátákó.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí dáadáa, wọ́n yóò sì kọ àwọn àpẹẹrẹ sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe ń ṣe ìyàtọ̀ láàrin afọ̀ asafọ̀ àti afọ̀ agbàrán.

Step 4: Àwọn Atọ́ka Òrò Àgbàsọ̀

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìkọ́ni/Ìbéèrè àti Ìdáhùn
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fi àwọn atọ́ka òrò àgbàsọ̀ hàn lórí kádíbọ́ọ̀dù, yóò sì ṣàlàyé bí a ṣe ń lò wọ́n.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ka àwọn atọ́ka náà, wọ́n yóò sì béèrè ibi tí kò yé wọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn atọ́ka tí a máa ń lò nínú òrò àgbàsọ̀.

Step 5: Ìsọ̀rí Òrò Tí Ó Máa ń Jìyọ̀ Nínú Òrò Àgbàsọ̀

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àwọn ìsọ̀rí ọ̀rọ̀ tí ó máa ń yí padà nígbà tí a bá ń yí afọ̀ asafọ̀ sí afọ̀ agbàrán.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn ìsọ̀rí ọ̀rọ̀ náà sílẹ̀, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti mọ àwọn ìyípadà wọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn ọ̀rọ̀ tí ó máa ń yí padà nínú òrò àgbàsọ̀.

Step 6: Ìṣe Àgbàsọ̀ Òrò Láàrin Ara Ẹni

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìṣe àwòkọ́ṣe/Ìdánilẹ́kọ̀ọ́
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àwọn gbólóhùn díẹ̀ láti yí padà láti afọ̀ asafọ̀ sí afọ̀ agbàrán. Yóò sì rọ̀ wọ́n láti ṣiṣẹ́ ní àpapọ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbìyànjú láti yí àwọn gbólóhùn padà, wọ́n yóò sì ṣe àgbàsọ̀ òrò láàrin ara wọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gbìyànjú ìṣe àgbàsọ̀ òrò.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

Kí ni ìtumọ̀ òrò àgbàsọ̀?
Ṣe ìyàtọ̀ láàrin afọ̀ asafọ̀ àti afọ̀ agbàrán.
Darúkọ àwọn atọ́ka òrò àgbàsọ̀ méjì.
Yí gbólóhùn yìí padà sí afọ̀ agbàrán: “Àdé sọ pé, ‘Mo fẹ́ lọ sílé lónìí’.”

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Recap/Summary
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àkòrí ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iṣẹ́ ilé láti ṣe.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí àkòrí náà, wọ́n yóò sì kọ iṣẹ́ ilé sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fi òye wọn hàn, wọ́n sì gba iṣẹ́ ilé.

Lesson Keywords

Òrò àgbàsọ̀ – Reported speech
Afọ̀ asafọ̀ – Direct speech
Afọ̀ agbàrán – Indirect speech
Atọ́ka – Indicator
Ìyípadà – Change/Conversion

Differentiation

For pupils who are struggling, the teacher will provide simpler examples and more direct guidance, possibly pairing them with stronger pupils. For advanced pupils, the teacher will encourage them to create their own complex sentences in direct speech and convert them to indirect speech, exploring more nuanced changes.

Note for teachers using this lesson plan

Ensure that pupils understand the concept of pronouns and adverbs, as their changes are fundamental to reported speech. Encourage interactive practice sessions where pupils report what their classmates have said to reinforce learning. Pay close attention to the use of tone marks for correct Yoruba pronunciation and meaning.