Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS2)
Term: 2nd Term
Week: 6
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Gbólóhùn àti Ìtumọ̀ Rẹ̀
Previous Lesson: Àṣà: Ètò Ogún Jíjẹ́: Ìyàtọ̀ Ogún Ìyá àti Ogún Baba.
Topic: ÈDÈ: Pípajẹ́ àti ìsúnkì
Subject Matter: Oríkì ìpajẹ́, òfin ìpajẹ́, fáwẹ́lì pípajẹ́, kọ́ńsónáýtì pípajẹ́, ìyọ̀pò fáwẹ́lì, oríkì ìsúnkì, ìbáṣepọ̀ ìpajẹ́ àti ìsúnkì, àpẹẹrẹ ìmúlò nínú ọ̀rọ̀

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

Ṣàlàyé ìtumọ̀ ìpajẹ́ àti ìsúnkì.
Sọ òfin tó dé ìpajẹ́ nínú èdè Yorùbá.
Dá oríṣiríṣi ìpajẹ́ àti ìsúnkì mọ̀ pẹ̀lú àpẹẹrẹ.

Affective Domain:

Fi èdè Yorùbá lẹ̀ láti lo ìpajẹ́ àti ìsúnkì dáadáa.
Kópa nínú ìjíròrò lórí kókó náà.

Psychomotor Domain:

Kọ àpẹẹrẹ ìpajẹ́ àti ìsúnkì sílẹ̀ láìṣe àṣìṣe.
Lo ìpajẹ́ àti ìsúnkì dáadáa nínú gbólóhùn.

Kópa pẹ̀lú àwọn akẹgbẹ́ láti ṣe àwárí àwọn àpẹẹrẹ mìíràn.
Fi èdè Yorùbá sọ̀rọ̀ nipa ìpajẹ́ àti ìsúnkì pẹlu àwọn akẹgbẹ́.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

Senior Secondary Schools Education Curriculum
State Unified Scheme of Work
Aláwìíyé Yorùbá fun Ilé-Ẹ̀kọ́ Gíga Kékeré

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

Pátákó ìkọ̀wé (Whiteboard)
Kádíbọ́ọ̀dù àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ (Cardboard with word examples)

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye bí a ṣe ń fi èdè Yorùbá sílẹ̀, tí ó sì ń súnkì láti jẹ́ kí ọ̀rọ̀ rọrùn láti sọ. Ó máa ràn wọ́n lọ́wọ́ láti lo èdè náà dáadáa nínú ìjíròrò àti ìkọ̀wé wọn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Pupils have basic knowledge of Yoruba word formation and identifying vowels and consonants.

Lesson Content/Board Summary

ÈDÈ: Pípajẹ́ àti Ìsúnkì

Oríkì Ìpajẹ́

Ìpajẹ́ jẹ́ ọ̀nà tí a gbà mú fáwẹ́lì tàbí kọ́ńsónáýtì kan kúrò ní ìparí tàbí ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀ méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ tí ó bá tẹ̀le ara wọn, láti jẹ́ kí ọ̀rọ̀ rọrùn láti sọ tàbí láti mú kí ìró rẹ̀ dùn lẹ́nu.

Òfin Ìpajẹ́

Àwọn òfin ìpajẹ́ kan wà:

Fáwẹ́lì ìparí ọ̀rọ̀ kìí bá fáwẹ́lì ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀ mìíràn pàdé láìsí ìpajẹ́.
Fáwẹ́lì ìparí ọ̀rọ̀ kan máa ń pàjẹ́ nígbà tí fáwẹ́lì kan bá tẹ̀lé e.
Kọ́ńsónáýtì lè pàjẹ́ nígbà míìíràn, bíi ‘n’ nínú ‘nítorí’ tí ó bá di ‘tórí’.

Oríṣi Ìpajẹ́

Oríṣi ìpajẹ́ méjì pàtàkì ni ó wà:

Fáwẹ́lì Pípajẹ́: Èyí ni a máa ń mú fáwẹ́lì kan kúrò ní ìparí ọ̀rọ̀ àkọ́kọ́ tí fáwẹ́lì mìíràn bá tẹ̀lé e.

Àpẹẹrẹ:
- ‘Omi’ + ‘òtútù’ = ‘Omítútù’ (a yọ ‘i’ kúrò)
- ‘Bàbá’ + ‘àgbà’ = ‘Bàbágbà’ (a yọ ‘à’ kúrò)
- ‘Mo’ + ‘ò’ + ‘rí’ = ‘Mòrí’ (a yọ ‘o’ kúrò)
Kọ́ńsónáýtì Pípajẹ́: Èyí kìí wọ́pọ̀ bíi fáwẹ́lì pípajẹ́. Ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà míìíràn.

Àpẹẹrẹ:
- ‘Ní’ + ‘ìtorí’ = ‘Nítorí’ (a yọ ‘n’ kúrò nígbà tí a bá sọ ‘tórí’)

Ìyọ̀pò Fáwẹ́lì

Ìyọ̀pò fáwẹ́lì jẹ́ nígbà tí fáwẹ́lì méjì bá pàdé, tí ọ̀kan sì fara pẹ́ èkejì, tàbí tí wọ́n bá parapọ̀ di fáwẹ́lì tuntun kan. Ó yàtọ̀ sí ìpajẹ́ díẹ̀ nítorí pé kìí ṣe gbogbo ìgbà ni a máa ń yọ fáwẹ́lì kúrò pátápátá.

Àpẹẹrẹ:

‘Kí’ + ‘ó’ = ‘Kó’ (fáwẹ́lì ‘i’ àti ‘o’ parapọ̀)
‘Ní’ + ‘ènìyàn’ = ‘Nẹ́niyàn’ (fáwẹ́lì ‘i’ àti ‘e’ parapọ̀)

Oríkì Ìsúnkì

Ìsúnkì jẹ́ ọ̀nà tí a gbà ké ọ̀rọ̀ kan kúrú láti jẹ́ kí ó rọrùn láti sọ, tàbí láti fi hàn pé ọ̀rọ̀ náà kò pẹ́ títí nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀. Ó máa ń wáyé nípasẹ̀ ìpajẹ́ tàbí ìyọ̀pò fáwẹ́lì.

Àpẹẹrẹ:

‘Pẹ̀lú’ + ‘rẹ’ = ‘Pẹ̀lúrẹ’ (kúrú)
‘Ó’ + ‘ń’ + ‘lọ’ = ‘Ó ńlọ’ (ìsúnkì ìpajẹ́)

Ìbáṣepọ̀ Ìpajẹ́ àti Ìsúnkì

Ìpajẹ́ jẹ́ ọ̀nà kan tí a gbà ṣe ìsúnkì. Láfikún, ìsúnkì lè jẹ́ gbogbo gbólóhùn tàbí àwọn ọ̀rọ̀ kan péré tí ó parapọ̀ láti jẹ́ ọ̀rọ̀ kan. Ìpajẹ́ máa ń ṣẹlẹ̀ ní ìyàsọ́tọ̀ ní ìparí tàbí ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀, nígbà tí ìsúnkì jẹ́ gbogbo ìgbésẹ̀ náà tí ó mú kí ọ̀rọ̀ kúrú.

Àpẹẹrẹ Ìmúlò nínú Ọ̀rọ̀

‘Mo’ + ‘fẹ́’ + ‘jẹ’ = ‘Mo fẹ́ jẹ’ (kò sí ìpajẹ́)
‘Mo’ + ‘ò’ + ‘rí’ + ‘i’ = ‘Mòrí i’ (ìpajẹ́ ‘o’ àti ‘i’)
‘Bàbá’ + ‘mi’ + ‘wá’ = ‘Bàbá mi wá’
‘Bàbá’ + ‘àgbà’ = ‘Bàbágbà’
‘Èmi’ + ‘ni’ = ‘Èmi ni’ (kò sí ìpajẹ́)
‘Èmi’ + ‘náà’ = ‘Èmínáà’ (ìyọ̀pò)

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Set Induction

Teacher’s Activity: Olùkọ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, ó sì béèrè ohun tí wọ́n kọ́ nígbà tí wọ́n kọ́kọ́ kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn apá ọ̀rọ̀. Ó tún ṣe ìfáwọ́wéde díẹ̀ lórí kókó tuntun náà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dáhùn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n sì tẹ́tí sílẹ̀.

Learning Point: Ìṣeṣe àti ìfáwọ́wéde pèsè ipilẹ fun ẹkọ tuntun.

Step 2: Oríkì Ìpajẹ́ àti Òfin Rẹ̀

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Explanation

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ìtumọ̀ ìpajẹ́ àti àwọn òfin tó dé e nínú èdè Yorùbá.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n sì béèrè ìbéèrè lórí ohun tí wọ́n kò lóye.

Learning Point: Ìtumọ̀ àti òfin ìpajẹ́ jẹ́ mímọ̀.

Step 3: Oríṣi Ìpajẹ́ àti Àpẹẹrẹ

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Illustration/Demonstration

Teacher’s Activity: Olùkọ́ tún ṣàlàyé oríṣiríṣi ìpajẹ́, ìyẹn fáwẹ́lì pípajẹ́ àti kọ́ńsónáýtì pípajẹ́, pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ sí ojú pátákó.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ àwọn àpẹẹrẹ náà sílẹ̀, wọ́n sì gbìyànjú láti ṣe àwọn àpẹẹrẹ tiwọn.

Learning Point: Oríṣi ìpajẹ́ àti àwọn àpẹẹrẹ wọn di mímọ̀.

Step 4: Ìyọ̀pò Fáwẹ́lì

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Explanation/Comparison

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ìyọ̀pò fáwẹ