Lesson Note on Èdè: Ìhun Gbólóhùn: Awẹ̀-Gbólóhùn àti Ìṣe Rẹ̀ for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: 2nd Term
Week: 4
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Ìlò Èdè (Language Use)
Previous Lesson: Èdè: Aáyan Ògbufọ̀: Túmọ̀ Ewì Láàrin Gẹ̀ẹ́sì àti Yorùbá.
Topic: ÈDÈ: Ìhun Gbólóhùn – oríśiríśi awë gbólóhùn
Subject Matter: Ìtumọ̀ awẹ̀-gbólóhùn, ìyàtọ̀ láàrin àpólà àti awẹ̀-gbólóhùn, àbùdá awẹ̀-gbólóhùn, olórí awẹ̀-gbólóhùn, awẹ̀-gbólóhùn afarahẹ́, ìṣe awẹ̀-gbólóhùn nínú gbólóhùn

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• ṣe àlàyé ìtumọ̀ awẹ̀-gbólóhùn.
• ṣe àlàyé ìyàtọ̀ láàrin àpólà àti awẹ̀-gbólóhùn.
• dá olórí awẹ̀-gbólóhùn àti awẹ̀-gbólóhùn afarahẹ́ mọ̀.

Affective Domain:

• ní imọ̀rírì fún lílo èdè Yorùbá tó tọ́.
• ní ìmọ̀rírì fún kíkọ àti sísọ gbólóhùn tó ní ìtumọ̀.

Psychomotor Domain:

• kọ oríṣiríṣi awẹ̀-gbólóhùn sílẹ̀.
• lo àwọn awẹ̀-gbólóhùn tó yẹ láti fi kọ gbólóhùn.

Social Domain:

• sọ̀rọ̀ tàbí kọ̀wé ní èdè Yorùbá dáradára.
• kópa nínú ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tó dá lórí gbólóhùn tó tọ́.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé Èdè Yorùbá fún Ilé-ìwé Gíga, Apá Kejì.

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Pátákó ìkọ̀wé
• Kádíbọ́ọ̀dù àkósílẹ̀ àpólà àti awẹ̀-gbólóhùn

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí a ṣe ń to gbólóhùn pọ̀ dáradára ní èdè Yorùbá. Yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti lóye àti láti sọ̀rọ̀ tàbí kọ̀wé ní ọ̀nà tó yege, èyí tó máa jẹ́ kí ìjùmọ̀sọ̀rọ̀pọ̀ wọn túbọ̀ gbọn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ ìtumọ̀ gbólóhùn àti àpólà tẹ́lẹ̀.

Lesson Content/Board Summary

Ìhun Gbólóhùn – Oríṣiríṣi Awẹ̀ Gbólóhùn

Ìtumọ̀ Awẹ̀-gbólóhùn

Awẹ̀-gbólóhùn ni apá kan gbólóhùn tó ní ọ̀rọ̀-ìṣe àti olùwà tirẹ̀. Ó lè dúró fúnrarẹ̀ gẹ́gẹ́ bí gbólóhùn tí ó kún, tàbí kí ó má lè dúró fúnrarẹ̀.

Ìyàtọ̀ Láàrin Àpólà àti Awẹ̀-gbólóhùn

Àpólà ni àpapọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ tí kò ní ọ̀rọ̀-ìṣe àti olùwà tirẹ̀, tí kò sì lè dúró fúnrarẹ̀. Awẹ̀-gbólóhùn ní ọ̀rọ̀-ìṣe àti olùwà tirẹ̀, ó sì lè dúró fúnrarẹ̀ tàbí kó má lè dúró fúnrarẹ̀.

Àpẹẹrẹ:

• Àpólà: nílé, lórí tábìlì, pẹ̀lú ìwé
• Awẹ̀-gbólóhùn: nígbà tí ó dé, tí ó jẹun, bí ó ti sọ

Àbùdá Awẹ̀-gbólóhùn

Àwọn àbùdá awẹ̀-gbólóhùn ni:

• Ó ní ọ̀rọ̀-ìṣe tirẹ̀.
• Ó ní olùwà tirẹ̀.
• Ó lè jẹ́ olórí awẹ̀-gbólóhùn tàbí awẹ̀-gbólóhùn afarahẹ́.

Olórí Awẹ̀-gbólóhùn (Main Clause)

Olórí awẹ̀-gbólóhùn ni awẹ̀-gbólóhùn tí ó lè dúró fúnrarẹ̀ gẹ́gẹ́ bí gbólóhùn tí ó kún. Ó máa ń ní ìtumọ̀ tí ó péye láìfàrahẹ́ sí awẹ̀-gbólóhùn mìíràn.

Àpẹẹrẹ:

• Ó lọ sí ọjà.
• Àwọn ọmọdé ń ṣeré.

Awẹ̀-gbólóhùn Afarahẹ́ (Subordinate Clause)

Awẹ̀-gbólóhùn afarahẹ́ ni awẹ̀-gbólóhùn tí kò lè dúró fúnrarẹ̀ gẹ́gẹ́ bí gbólóhùn tí ó kún. Ó máa ń nílò olórí awẹ̀-gbólóhùn láti lè ní ìtumọ̀ tí ó péye.

Àwọn ọ̀rọ̀ bíi “nígbà tí”, “tí”, “bí”, “pé”, “tí ó bá”, “kí”, “nítorí pé” máa ń bẹ̀rẹ̀ awẹ̀-gbólóhùn afarahẹ́.

Àpẹẹrẹ:

• Ó lọ sí ọjà nígbà tí ó rí owó. (Olórí awẹ̀-gbólóhùn: Ó lọ sí ọjà)
• Tí ó bá ti wá, a ó lọ. (Olórí awẹ̀-gbólóhùn: a ó lọ)
• Ó sọ pé òun kò sí nílé. (Olórí awẹ̀-gbólóhùn: Ó sọ)

Ìṣe Awẹ̀-gbólóhùn Nínú Gbólóhùn

Awẹ̀-gbólóhùn lè ṣe oríṣiríṣi iṣẹ́ nínú gbólóhùn. Ó lè ṣiṣẹ́ bíi:

• Awẹ̀-gbólóhùn Orúkọ: (Nominal clause) – Ó máa ń ṣiṣẹ́ bí orúkọ.
  • Àpẹẹrẹ: Mo mọ pé ó máa wá. (Ó jẹ́ àbáwá ìṣe “mọ”)
• Awẹ̀-gbólóhùn Àpèjúwe: (Adjectival clause) – Ó máa ń ṣàpèjúwe orúkọ.
  • Àpẹẹrẹ: Ọmọbìnrin tí ó dé lánàá ti lọ. (Ó ṣàpèjúwe “ọmọbìnrin”)
• Awẹ̀-gbólóhùn Àpèjúwe-ìṣe: (Adverbial clause) – Ó máa ń ṣàpèjúwe ọ̀rọ̀-ìṣe tàbí yóò fúnni ní àlàyé nípa ìgbà, ipò, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ.
  • Àpẹẹrẹ: Ó jẹun nígbà tí ebi ń pa á. (Ó ṣàlàyé ìgbà tí ó jẹun)

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Set Induction

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò bèèrè ìbéèrè lórí ẹ̀kọ́ tí wọ́n kọ́ ní ìgbàgbéyìn lórí gbólóhùn àti àpólà láti mú wọn rántí ohun tí wọ́n ti mọ̀ tẹ́lẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́ nípa gbólóhùn àti àpólà.

Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ẹ̀kọ́ tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀ àti láti mú wọn fẹ́ kọ́ ẹ̀kọ́ tuntun.

Step 2: Ìtumọ̀ Awẹ̀-gbólóhùn

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Àlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìtumọ̀ awẹ̀-gbólóhùn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì fún wọn ní àpẹẹrẹ tó yẹ.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fi etí sílẹ̀ dáradára, wọ́n á sì kọ àkíyèsí sílẹ̀. Wọ́n tún lè béèrè ìbéèrè fún àlàyé síwájú.

Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ìtumọ̀ awẹ̀-gbólóhùn.

Step 3: Ìyàtọ̀ Láàrin Àpólà àti Awẹ̀-gbólóhùn

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Ìfìwéra/Ìwádìí

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìyàtọ̀ tó wà láàrin àpólà àti awẹ̀-gbólóhùn pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tó wà lórí pátákó ìkọ̀wé tàbí kádíbọ́ọ̀dù.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fi àpólà gbólóhùn wé awẹ̀-gbólóhùn láti mọ ìyàtọ̀ wọn, wọ́n á sì kọ àpẹẹrẹ sílẹ̀.

Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ìyàtọ̀ tó wà láàrin àpólà àti awẹ̀-gbólóhùn.

Step 4: Àbùdá Awẹ̀