Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: Second Term
Week: 8
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Àṣà àti Ìṣe (Culture and Tradition)
Previous Lesson: Lítírèṣọ̀: Ewì Alohùn: Ìlò Èdè àti Ìjìyọ̀ Àṣà.
Topic: ÀSÀ: Ètò Ìdájọ́
Subject Matter: Ònà ìdájọ́ ní ayé àtijọ́, baálé àti ìjòyè ìlú gẹ́gẹ́ bí adájọ́, ipa ẹ̀mẹ̀ṣẹ́ àti ìlàrí, ìdájọ́ lóde òní, ilé ẹjọ́ ìbílẹ̀, ilé ẹjọ́ gíga, ìgbìmọ̀ elétíigbáròyé, ipa akòdà ọlọ́pàá wòdà, ewu ìdájọ́ èké, àǹfààní ìdájọ́ òdodo.

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

Àwòrán ètò ìdájọ́
Fíìmù tàbí fídíò ibi ìdájọ́

Rationale for the Lesson

Ẹkọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe ń yanjú ẹjọ́ láwùjọ. Ó tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọ iyàtọ̀ láàrin ìdájọ́ òdodo àti ìdájọ́ èké, kí wọ́n sì lè jẹ́ ọmọ ìlú tó dára.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa àwọn alákòóso àdúgbò àti àwọn òfin tí ó wà láwùjọ.

Lesson Content/Board Summary

ÀSÀ: Ètò Ìdájọ́

Ìtumọ̀ Ètò Ìdájọ́

Ètò ìdájọ́ ni ètò tí àwùjọ fi ń yanjú àwọn ìjà tàbí àwọn ẹjọ́ tí ó bá wáyé láàrin àwọn ènìyàn. Ètò yìí ni ó ríi dájú pé àlàáfíà wà láwùjọ, tí gbogbo ènìyàn sì ń gbé ní ìbámu pẹ̀lú òfin.

Ònà Ìdájọ́ ní Ayé Àtijọ́

Ní ayé àtijọ́, ètò ìdájọ́ dá lórí àṣà àti ìṣe ìbílẹ̀. Àwọn wọ̀nyí ni ó jẹ́ adájọ́:

Baálé àti Ìjòyè Ìlú: Baálé tàbí Ọba àti àwọn ìjòyè rẹ̀ ni ó jẹ́ olórí adájọ́ ní àdúgbò tàbí ìlú. Wọ́n sábà máa ń jókòó ní ìgbìmọ̀ láti gbọ́ ẹjọ́ àti láti dájọ́.
Ipa Ẹ̀mẹ̀ṣẹ́ àti Ìlàrí: Àwọn ẹ̀mẹ̀ṣẹ́ àti ìlàrí ni àwọn tí ó ń gbé ìpinnu ọba tàbí ìjòyè jáde, wọ́n sì tún ń ríi dájú pé a tẹ̀lé òfin. Wọ́n tún lè jẹ́ ajẹ́wòó fún àwọn ẹjọ́ kan.

Ìdájọ́ Lóde Òní

Ètò ìdájọ́ òde òní ti gbòòrò sí i, ó sì ní àwọn ilé ẹjọ́ àti àwọn alákòóso tí ó yàtọ̀:

Ilé Ẹjọ́ Ìbílẹ̀ (Customary Courts): Wọ́n ń dájọ́ lórí àwọn ọ̀ràn ìbílẹ̀ bíi ìgbéyàwó, ìkọ̀sílẹ̀, àti ilẹ̀.
Ilé Ẹjọ́ Gíga (High Courts): Wọ́n ń gbọ́ àwọn ẹjọ́ tí ó tóbi, tí ó sì gbòòrò, tí ó sì lè lọ sí ilé ẹjọ́ àpèèlì.
Ìgbìmọ̀ Elétíigbáròyé (Magistrate Courts): Wọ́n ń gbọ́ àwọn ẹjọ́ kéékèèké, tí ó sì ní àwọn agbára kan láti dájọ́.
Ipa Akòdà Ọlọ́pàá Wòdà (Police Prosecutor/Investigator): Àwọn ọlọ́pàá ni ó ń ṣe ìwádìí lórí àwọn ìwà ọ̀daràn, tí wọ́n sì ń mú àwọn tí ó ṣẹ̀ sí ilé ẹjọ́. Akòdà ọlọ́pàá ni ó ń gbẹjọ́ fún ìjọba ní ilé ẹjọ́.

Ewu Ìdájọ́ Èké

Dídájọ́ èké lè mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro bá àwùjọ. Àwọn ewu wọ̀nyí ni:

Ìdààmú àti ìbínú láàrin àwọn ènìyàn.
Ìparun orúkọ rere ẹni tí a dájọ́ èké fún.
Ìdàgbàsókè ìwà ọ̀daràn nítorí pé àwọn ènìyàn kò gbẹ́kẹ̀ lé ètò ìdájọ́ mọ́.
Àìsí àlàáfíà àti ìtẹ̀síwájú láwùjọ.
Ìgbẹ̀san àti ìjà kíkankíkan.

Àǹfààní Ìdájọ́ Òdodo

Ìdájọ́ òdodo ni ìpilẹ̀sẹ̀ ìdàgbàsókè àti àlàáfíà láwùjọ. Àwọn àǹfààní rẹ̀ ni:

Ó mú ìgbẹ́kẹ̀lé wá láàrin àwọn ènìyàn àti ètò ìdájọ́.
Ó mú àlàáfíà àti ìfọ̀kànbalẹ̀ wá sí àwùjọ.
Ó ríi dájú pé gbogbo ènìyàn n gba ẹ̀tọ́ wọn.
Ó dẹ́kun ìwà ọ̀daràn àti ìwà àìtọ́.
Ó mú ìtẹ̀síwájú wá sí orílẹ̀-èdè.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ pẹ̀lú gbígbé ìbéèrè kan jáde lórí bí wọ́n ṣe ń yanjú àwọn ìjà tàbí ẹjọ́ láwùjọ. Fun àpẹẹrẹ, “Báwo ni a ṣe ń yanjú ìjà ní àdúgbò yín tàbí ní ilé?”
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dáhùn ìbéèrè olùkọ́ nípa gbígbé ọwọ́ sókè, wọ́n sì sọ ohun tí wọ́n mọ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ múra sílẹ̀ fún ẹ̀kọ́ tuntun nípa ètò ìdájọ́.

Step 2: Ìṣàfihàn Àkópọ̀ Ètò Ìdájọ́

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣe àlàyé ìtumọ̀ ètò ìdájọ́ àti ìtàn rẹ̀ láti ayé àtijọ́ dé òde òní, ní ìbámu pẹ̀lú àkópọ̀ lórí pátákó.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sí àlàyé olùkọ́ dáadáa, wọ́n sì gbìyànjú láti yé àwọn kókó pàtàkì.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yé ìtumọ̀ àti ìtàn ètò ìdájọ́.

Step 3: Ònà Ìdájọ́ ní Ayé Àtijọ́

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìjíròrò/Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ipa baálé, ìjòyè ìlú, ẹ̀mẹ̀ṣẹ́ àti ìlàrí nínú ìdájọ́ ìbílẹ̀. Ó sì tún fi àwòrán àwọn wọ̀nyí hàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ béèrè ìbéèrè lórí ohun tí kò yé wọn, wọ́n sì kópa nínú ìjíròrò.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn tí ó ń ṣe ìdájọ́ ní ayé àtijọ́ àti ipa wọn.

Step 4: Ìdájọ́ Lóde Òní

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìfihàn
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé nípa ilé ẹjọ́ ìbílẹ̀, ilé ẹjọ́ gíga, ìgbìmọ̀ elétíigbáròyé àti ipa akòdà ọlọ́pàá wòdà nínú ètò ìdájọ́ òde òní. Ó lè fi fídíò díẹ̀ hàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ kókó pàtàkì sílẹ̀ nínú ìwé wọn, wọ́n sì tún béèrè àwọn ìbéèrè.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yé ètò ìdájọ́ tí ó wà lóde òní.

Step 5: Àwòrán/Fídíò Ìdájọ́

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìfihàn/Ìṣàfihàn
Teacher’s Activity: Olùkọ́ fi àwòrán tàbí fídíò ibi tí wọ́n ti ń ṣe ìdájọ́ hàn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti jẹ́ kí wọ́n rí bí ó ti ń lọ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wo àwòrán tàbí fídíò náà dáadáa, wọ́n sì lè sọ ohun tí wọ́n rí àti èrò wọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rí bí ìdájọ́ ṣe ń lọ ní gidi, ó sì tún mú kí wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí i.

Step 6: Ewu Ìdájọ́ Èké àti Àǹfààní Ìdájọ́ Òdodo

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìjíròrò/Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ewu tí ó wà nínú dídájọ́ èké àti àǹfààní ìdájọ́ òdodo, ó sì gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú láti máa fi òdodo lọ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kópa nínú ìjíròrò lórí àwọn kókó wọ̀nyí, wọ́n sì ṣe àpẹẹrẹ bí wọ́n ṣe lè fi òdodo lọ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ iyàtọ̀ láàrin ìdájọ́ èké àti ìdájọ́ òdodo, wọ́n sì pinnu láti máa fi òdodo lọ̀.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

Kí ni ètò ìdájọ́?
Darúkọ àwọn alákòóso mẹ́ta tí ó ń ṣe ìdájọ́ ní ayé àtijọ́.
Ṣe àlàyé ìyàtọ̀ láàrin ilé ẹjọ́ ìbílẹ̀ àti ilé ẹjọ́ gíga.
Sọ ewu méjì tí ó wà nínú dídájọ́ èké.
Darúkọ àǹfààní méjì tí ó wà nínú ìdájọ́ òdodo.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́
Teacher’s Activity: Olùkọ́ tún ṣàtúnyẹ̀wò kókó pàtàkì tí wọ́n kọ́, ó sì gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú láti máa fi òdodo lọ̀ nínú gbogbo ìṣe wọn nígbà gbogbo.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gbàdúrà pẹ̀lú olùkọ́, wọ́n sì kọ àwọn ìyànjú tí olùkọ́ fún wọn sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tún mọ kókó pàtàkì tí wọ́n kọ́ nínú ẹ̀kọ́ náà, wọ́n sì pinnu láti máa fi òdodo lọ̀.

Lesson Keywords

Ètò Ìdájọ́ – Ètò tí a fi ń yanjú ẹjọ́ láwùjọ.
Baálé – Olórí ìlú tàbí àdúgbò ní ayé àtijọ́.
Ìjòyè – Àwọn olóyè tí ó wà ní ìlú tàbí àdúgbò.
Ẹ̀mẹ̀ṣẹ́ – Oníṣẹ́ ọba tàbí ìjòyè tí ó ń gbé iṣẹ́ jáde.
Ìlàrí – Oníṣẹ́ ọba tàbí ìjòyè tí ó ń ṣọ́ tàbí tí ó ń mú àwọn ènìyàn.
Ilé Ẹjọ́ – Ibi tí a ti ń dájọ́ lórí àwọn ẹjọ́.
Òdodo – Òtítọ́ tàbí ìdájọ́ tí ó tọ́.
Èké – Ìrọ́ tàbí ìdájọ́ tí k