Lesson Note on Èdè: Ìhun Gbólóhùn: Àpólà Òrò-Orúkọ àti Òrò-Ìṣe for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS2)
Term: 3rd Term
Week: 6
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Mílíìlò Èdè / Gírámà
Previous Lesson: Àṣà: Ọ̀nà Ìbánisọ̀rọ̀: Ìpàrokò àti Ohun Èlò Òde Òní.
Topic: ÈDÈ: Ìhun gbólóhùn
Subject Matter: Àpólà òrò-orúkọ, àpólà òrò-ìṣe, àpólà òrò-atọ́kùn, bí a ṣe ń dá àpólà òrò-orúkọ mọ̀ nínú gbólóhùn, fọ́nran inú àpólà, ìhun àpólà, ìṣẹ̀sì àpólà nínú gbólóhùn

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• dá àpólà òrò-orúkọ, àpólà òrò-ìṣe àti àpólà òrò-atọ́kùn mọ̀ nínú gbólóhùn.
• ṣàlàyé fọ́nran inú àwọn àpólà wọ̀nyí àti ìhun wọn.
• ṣàlàyé ìṣẹ̀sì àwọn àpólà wọ̀nyí nínú gbólóhùn pẹ̀lú àpẹẹrẹ.

Affective Domain:

• fi ìfẹ́ hàn sí kíkọ́ nípa ìhun gbólóhùn Yorùbá.
• kópa nínú àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti ìbéèrè nínú kíláàsì.

Psychomotor Domain:

• kọ àwọn àpẹẹrẹ àpólà sínú ìwé wọn.
• ṣe àgbékalẹ̀ àwọn gbólóhùn tí ó ní àwọn àpólà tí a ti kọ́.

Social Domain:

• dáhùn àwọn ìbéèrè lórí ìhun gbólóhùn Yorùbá ní pẹ̀lú òye.
• fi ọwọ́ sí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ẹgbẹ́ láti lóye àwọn àpólà.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé gírámà òde òní
• Ìwé Èdè Ìperí Yorùbá

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Ìwé gírámà òde òní
• Ìwé Èdè Ìperí Yorùbá
• pátákó ìkọ̀wé
• àti àwọn àwòrán tí ó bá dúnmọ́

Rationale for the Lesson

Ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí pé ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye bí a ṣe ń kọ́ àwọn gbólóhùn Yorùbá lónà tó tọ́. Ó máa ràn wọ́n lọ́wọ́ láti sọ èdè Yorùbá dáadáa àti láti kọ ọ́ láìsí àṣìṣe. Ìmọ̀ yìí máa ṣe wọ́n láǹfààní nínú ìgbésí ayé wọn àti nínú àwọn ìdánwò.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ ìpìlẹ̀ nípa àwọn oríṣi òrò (òrò-orúkọ, òrò-ìṣe, bbl.) nínú èdè Yorùbá.

Lesson Content/Board Summary

ÌHUN GBÓLÓHÙN

Gbólóhùn Yorùbá lè ní àwọn àpólà tó ń ṣiṣẹ́ pọ̀. Àpólà jẹ́ àpapọ̀ ọ̀rọ̀ tí ó ní iṣẹ́ kan nínú gbólóhùn, ṣùgbọ́n tí kò dandan jẹ́ gbólóhùn kíkún fúnra rẹ̀.

Àpólà Òrò-Orúkọ (À.O.O.)

Àpólà òrò-orúkọ ni àpólà tí òrò-orúkọ tàbí ohun tó ń ṣiṣẹ́ bí òrò-orúkọ jẹ́ olórí rẹ̀. Ó lè ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùwà, àbò tàbí àfikún.

• Ọmọ rere náà dé. (olùwà)
• Mo rí ọmọ rere náà. (àbò)
• Adé jẹ́ olùkọ́ tuntun. (àfikún)

Àpólà Òrò-Ìṣe (À.O.Ì.)

Àpólà òrò-ìṣe ni àpólà tí òrò-ìṣe jẹ́ olórí rẹ̀. Ó lè ní àbò, àfikún ibi, àkókò tàbí ọ̀nà.

• Wọ́n ń kọ́ ilé tuntun.
• Ó lọ sí ọjà.
• A ti parí iṣẹ́ náà.

Àpólà Òrò-Atọ́kùn

Àpólà òrò-atọ́kùn bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ bíi ní, sí, pẹ̀lú, fún, ó sì máa ń fi ibi, ọ̀nà, ẹni tí ohun kan jẹ́ fún tàbí ìbáṣepọ̀ hàn.

• ní ilé
• sí ọjà
• pẹ̀lú ìgboyà
• fún ọmọ náà

Bí A Ṣe Ń Dá Àpólà Mọ̀

1. Wa ọ̀rọ̀ olórí nínú àpapọ̀ ọ̀rọ̀.
2. Béèrè iṣẹ́ tí àpapọ̀ ọ̀rọ̀ náà ń ṣe nínú gbólóhùn.
3. Samisi ìbẹrẹ̀ àti òpin àpólà.
4. Darúkọ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òrò-orúkọ, òrò-ìṣe tàbí òrò-atọ́kùn.

Ìṣẹ̀sì Àpólà Nínú Gbólóhùn

Àpólà òrò-orúkọ lè jẹ́ olùwà, àbò tàbí àfikún; àpólà òrò-ìṣe ń sọ ohun tí olùwà ṣe tàbí ipò rẹ̀; àpólà òrò-atọ́kùn sì lè ṣàlàyé ibi, àkókò, ọ̀nà tàbí ìbáṣepọ̀.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Explanation, sentence analysis, guided practice, board work, pair work and questioning.

Instructional Procedures

To deliver this lesson, the teacher will use the following steps:

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Write two simple Yoruba sentences and ask students to divide each into meaningful groups of words.

Pupils’ Activity: Suggest the groups and identify the main noun/verb.

Learning Point: Idea of phrase/àpólà.

Step 2: Àpólà Òrò-Orúkọ

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Explain its head and functions with examples.

Pupils’ Activity: Underline noun phrases in sample sentences.

Learning Point: Identification and functions of À.O.O.

Step 3: Àpólà Òrò-Ìṣe

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Demonstrate verb phrases and the words that may accompany the verb.

Pupils’ Activity: Circle verbs and bracket the full verb phrase.

Learning Point: Identification of À.O.Ì.

Step 4: Àpólà Òrò-Atọ́kùn

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Show phrases beginning with ní, sí, pẹ̀lú and fún.

Pupils’ Activity: Classify examples and state what each adds to the sentence.

Learning Point: Prepositional phrases.

Step 5: Sentence Breakdown

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Analyse three sentences on the board from left to right.

Pupils’ Activity: Label the phrases and their functions.

Learning Point: Phrase structure.

Step 6: Pair Practice

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Give each pair four new sentences.

Pupils’ Activity: Identify and label each phrase, then compare answers.

Learning Point: Independent application.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Ask students to define àpólà and identify phrases in two sentences.

Pupils’ Activity: Answer orally and in writing.

Learning Point: Assessment.

Step 8: Conclusion

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Summarize that phrase type is identified by its head word and function.

Pupils’ Activity: State one example of each phrase type.

Learning Point: Lesson summary.

Continuous Assessment/Further Study

1. Kí ni àpólà?
2. Darúkọ oríṣi àpólà mẹ́ta tí a kọ́.
3. Nínú gbólóhùn “Ọmọ rere náà lọ sí ọjà,” dá àpólà òrò-orúkọ àti àpólà òrò-atọ́kùn mọ̀.
4. Kọ gbólóhùn kan tó ní àpólà òrò-ìṣe tó ju ọ̀rọ̀ kan lọ.

Lesson Keywords

• Àpólà – àpapọ̀ ọ̀rọ̀ tó ń ṣe iṣẹ́ kan nínú gbólóhùn.
• Olùwà – ẹni tàbí ohun tí gbólóhùn ń sọ nípa rẹ̀.
• Àbò – ẹni tàbí ohun tí ìṣe kan kan.
• Òrò-ìṣe – ọ̀rọ̀ tó ń fi ìṣe tàbí ipò hàn.
• Òrò-atọ́kùn – ọ̀rọ̀ tó ń so àpólà pọ̀ mọ́ apá mìíràn nínú gbólóhùn.

Differentiation

Lo gbolohun kukuru fun awon akekoo ti o nilo iranlowo ki o samisi apola ni awo. Fun awon to ti goke, lo gbolohun to ni apola ju meta lo ki won si salaye ise kookan.

Note for teachers using this lesson plan

Keep examples consistent with the orthography used in the school’s approved Yoruba text. Phrase labels should help learners analyse real sentences, not become memorized labels without examples.