Lesson Note on Lítírèṣọ̀: Ewì Àpilẹ̀kọ: Kókó Ọ̀rọ̀ àti Àmúyẹ́ for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS2)
Term: 1st Term
Week: 10
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Lítírẹ̀sọ Yorùbá (Yoruba Literature)
Previous Lesson: Àṣà: Ètò Òrò-Ajẹ́: Ìpolówó Òjà àti Ọgbọ́n Ìpolówó.
Topic: LÍTÍRÈŚÕ: Itêsíwájú Àtúpalê Ewì Àpilêkô
Subject Matter: Kókó ọ̀rọ̀ ewì àpilẹ̀kọ, àṣà àti ìṣe tó súyọ̀ nínú ìwé, ètò ìhun, ìlò èdè, àmúyẹ́ àti àléébù, ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ pàtàkì, kíkà àsàyàn ewì ní àkàsínú àti àkàsíta.

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• Ṣàlàyé ìjìyọ̀ àkóónú ewì àpilẹ̀kọ.
• Mọ̀ àti ṣàlàyé ìhun àti ìlò èdè nínú ewì.
• Ṣàlàyé ìtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì tí ó súyọ̀ nínú ewì.

Affective Domain:

• Tẹ́tí sí àlàyé olùkọ́ pẹ̀lú ìfọkànsí.
• Mọyì àṣà àti ìṣe Yorùbá tí ó súyọ̀ nínú ewì.

Psychomotor Domain:

• Kọ àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì àti àkóónú ewì sínú ìwé àkọsílẹ̀ wọn.
• Ka ewì àpilẹ̀kọ ní àkàsínú àti àkàsíta pẹ̀lú ìtọ́ka tó yẹ.

Social Domain:

• Dáhùn àwọn ìbéèrè lórí kókó ọ̀rọ̀ àti ìlò èdè ní àjọṣepọ̀.
• Kópa nínú ìjíròrò lórí àmúyẹ́ àti àléébù ewì.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ewì Yorùbá fún Ilé-ìwé Gírámà

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Àsàyàn ìwé ewì àpilẹ̀kọ
• Àwòrán tó bá ewì mu
• Pátákó ìkọ̀wé

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe ń tú ewì àpilẹ̀kọ palẹ̀ dáadáa. Ó tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ní òye jinlẹ̀ nípa àṣà àti ìṣe Yorùbá tí ó hàn nínú ewì, èyí tí yóò wúlò fún wọn nínú ìdánwò àti ìgbésí ayé wọn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ tó kéré jù nípa ewì Yorùbá àti àwọn ọ̀rọ̀ lítírẹ̀sọ tí ó rọrùn.

Lesson Content/Board Summary

Itêsíwájú Àtúpalê Ewì Àpilêkô

Kókó Ọ̀rọ̀ Ewì Àpilẹ̀kọ

Kókó ọ̀rọ̀ ewì ni ohun tí ewì náà sọ̀rọ̀ lé lórí. Ó lè jẹ́ nípa ìfẹ́, ikú, ogun, ìgbésí ayé, ìrètí, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ó ṣe pàtàkì láti mọ kókó ọ̀rọ̀ kí a tó lè tú ewì palẹ̀.

Àṣà Àti Ìṣe Nínú Ewì

Èyí ni àwọn ìgbàgbọ́, ìwà, ìṣe, àti ọ̀nà ìgbésí ayé àwọn Yorùbá tí ó hàn nínú ewì. Ewì máa ń fi àṣà àti ìṣe Yorùbá hàn, gẹ́gẹ́ bíi:

• Ayẹyẹ ìgbéyàwó
• Ìsìn àti ìgbàgbọ́
• Ìgbéyàwó àti ìbí ọmọ
• Àwọn òwe àti àkàwé

Ètò Ìhun Ewì

Ètò ìhun ewì ni bí a ṣe tò àwọn ẹsẹ ewì, ìlà, àti ìbáṣepọ̀ wọn. Ó lè jẹ́ ewì aláìní ìhun tí ó dájú tàbí ewì pẹ̀lú ìhun tó mọ́gbọ́n dání. Àwọn nkan tí ó máa ń tún ìhun ewì ṣe ni:

• Ìlà ewì
• Ẹsẹ ewì
• Ìyípadà ohùn
• Ìlò àmì ìdámọ̀

Ìlò Èdè Nínú Ewì

Èyí ni bí akéwì ṣe lo èdè láti fi èrò rẹ̀ hàn. Ìlò èdè nínú ewì máa ń fi àwọn nkan wọ̀nyí hàn:

• Àwọn ọ̀rọ̀ ìbúbùtan (figures of speech)
• Àkàwé àti òwe
• Àwọn ọ̀rọ̀ ìbúwọ̀n (imagery)
• Ìlò àmì ìdámọ̀ (punctuation)

Àmúyẹ́ Àti Àléébù Ewì

Àmúyẹ́ ni àwọn ànímọ́ rere tí ó jẹ́ kí ewì náà dára, nígbà tí àléébù jẹ́ àwọn àìpé tàbí àwọn kùdìẹ̀-kùdìẹ tí ó wà nínú ewì náà. Láti mọ àmúyẹ́ àti àléébù, a gbọ́dọ̀ ṣe àtúpalẹ̀ ewì dáadáa.

Àwọn Ọ̀rọ̀ Pàtàkì Àti Ìtumọ̀ Wọn

Àwọn ọ̀rọ̀ kan wà nínú ewì tí ó ní ìtumọ̀ jinlẹ̀ tàbí ìtumọ̀ ìkọ̀kọ̀. Ó ṣe pàtàkì láti ṣàlàyé wọn láti lè ní òye ewì náà dáadáa.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì bi wọ́n ní àwọn ìbéèrè lórí ewì tí wọ́n ti kà tẹ́lẹ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n á sì sọ ohun tí wọ́n rántí nípa ewì.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ìmọ̀ wọn tẹ́lẹ̀ nípa ewì.

Step 2: Kíkà Ewì

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Exposition/Modeling
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò pín àsàyàn ewì àpilẹ̀kọ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì ka apá kan fún wọn pẹ̀lú ìtọ́ka tó yẹ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ka apá kan nínú ewì náà ní àkàsínú àti ní àkàsíta.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ́ bí a ṣe ń ka ewì pẹ̀lú ìtọ́ka tó yẹ.

Step 3: Àlàyé Kókó Ọ̀rọ̀ àti Àkóónú

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Explanation/Discussion
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé kókó ọ̀rọ̀ àti àkóónú ewì náà fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì tọ́ka sí àṣà àti ìṣe tí ó súyọ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí àlàyé olùkọ́, wọ́n á sì bi ìbéèrè fún àlàyé síwájú sí i.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní òye kókó ọ̀rọ̀ àti àkóónú ewì náà.

Step 4: Àlàyé Ìhun àti Ìlò Èdè

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Analysis/Elaboration
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ètò ìhun ewì náà àti bí akéwì ṣe lo èdè láti fi èrò rẹ̀ hàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kópa nínú ìjíròrò lórí ìhun àti ìlò èdè, wọ́n á sì tọ́ka sí àwọn àpẹẹrẹ.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ̀ bí a ṣe ń ṣe àtúpalẹ̀ ìhun àti ìlò èdè nínú ewì.

Step 5: Àmúyẹ́ àti Àléébù

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Critical Thinking
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ka sí àmúyẹ́ àti àléébù tí ó lè wà nínú ewì náà, yóò sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láyè láti sọ èrò wọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò sọ àmúyẹ́ àti àléébù tí wọ́n rí nínú ewì náà.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè ṣe ìdánwò ewì kan.

Step 6: Ọ̀rọ̀ Pàtàkì àti Ìtumọ̀ Wọn

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Vocabulary Development
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kọ àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì tí ó súyọ̀ nínú ewì sí ojú pátákó, yóò sì ṣàlàyé ìtumọ̀ wọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn ọ̀rọ̀ náà sínú ìwé wọn, wọ́n á sì tẹ́tí sí àlàyé ìtumọ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní òye àwọn ọ̀rọ̀ tuntun nínú ewì.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni kókó ọ̀rọ̀ ewì tí a kà lónìí?
2. Sọ àwọn àṣà àti ìṣe Yorùbá méjì tí ó súyọ̀ nínú ewì náà.
3. Ṣàlàyé bí ètò ìhun ewì ṣe hàn nínú ewì tí a ṣe àtúpalẹ̀.
4. Fún àpẹẹrẹ méjì lórí ìlò èdè nínú ewì.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 3 minutes
Teaching Skill: Summarization
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àkópọ̀ àwọn kókó pàtàkì tí wọ́n ti kọ́ lónìí, yóò sì fún wọn ní iṣẹ́ àṣepọ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí àkópọ̀ olùkọ́, wọ́n á sì kọ iṣẹ́ àṣepọ̀ wọn sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ohun tí wọ́n kọ́, wọ́n á sì tún ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ sí i.

Lesson Keywords

• Ewì Àpilẹ̀kọ – Ewì tí a kọ sílẹ̀, tí kò jẹ́ ewì àbáláyé.
• Kókó Ọ̀rọ̀ – Ìjìyọ̀ ohun tí ewì náà sọ̀rọ̀ lé lórí.
• Ìhun – Ètò àti bí a ṣe tò àwọn ẹsẹ ewì.
• Ìlò Èdè – Bí akéwì ṣe lo àwọn ọ̀rọ̀ àti gbólóhùn láti fi èrò rẹ̀ hàn.
• Àmúyẹ́ – Àwọn ànímọ́ rere tàbí ohun tí ó dára nínú ewì.
• Àléébù – Àwọn àìpé tàbí àwọn kùdìẹ̀-kùdìẹ nínú ewì.
• Àtúpalẹ̀ – Ìwádìí jinlẹ̀ àti ìṣàlàyé ewì.

Differentiation

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó yára lóye ẹ̀kọ́ ni a lè fún ní àwọn ewì mìíràn tí ó nira díẹ̀ láti tú palẹ̀, nígbà tí a ó máa tọ́ àwọn tí kò tíì lóye dáadáa sọ́nà pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tí ó rọrùn.

Note for teachers using this lesson plan

Olùkọ́ gbọ́dọ̀ rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àwọn àsàyàn ewì tí wọ́n lè kà. Olùkọ́ gbọ́dọ̀ jẹ́ kí àyíká kíláàsì jẹ́ èyí tí ó fàyè gba ìjíròrò àti ìbéèrè láti ọ̀dọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti lè mú òye wọn jinlẹ̀.