Lesson Note on Èdè: Wúnrẹ́n Onítumọ̀ Gírámà: Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Oríṣiríṣi for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: 2nd Term
Week: 10
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Èdè (Language)
Previous Lesson: Èdè: Àrànmọ̀: Àrànmọ̀ Ohùn àti Àrànmọ̀ Fáwẹ́lì.
Topic: ÈDÈ: Wúnrên onítumõ gírámà
Subject Matter: Oríkì wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà, wúnrẹ́n àdámọ̀, yóò, máa, ti, ń, ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ ọjọ́ iwájú, ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́, ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ atërẹ̀rẹ̀, ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ aṣẹtán, ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ bárakú, àpẹẹrẹ nínú gbólóhùn

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• Ṣàlàyé ohun tí wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà jẹ́.
• Dárúkọ àwọn wúnrẹ́n àdámọ̀ bíi ‘yóò’, ‘máa’, ‘ti’, àti ‘ń’.
• Ṣàlàyé oríṣiríṣi ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ nínú èdè Yorùbá.

Affective Domain:

• Mọyì lílo àwọn wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà tó tọ̀nà nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò.
• Fẹ́ láti tún àṣìṣe ṣe nínú lílo ibá-ìṣẹ̀lẹ̀.

Psychomotor Domain:

• Fi àpẹẹrẹ gbólóhùn hàn nípa lílo àwọn wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà.
• Ṣe ìyàtọ̀ láàrin oríṣiríṣi ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ nínú gbólóhùn.

Social Domain:

• Lóye àti láti fi ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ tó tọ̀nà sí àwọn gbólóhùn Yorùbá.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Alawiye fun SSS 2

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Pátákó ìkọ̀wé
• Kádíbọ́ọ̀dù àpẹẹrẹ ibá nínú gbólóhùn

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye bí wọ́n ṣe ń lo àwọn wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà láti fi hàn ìgbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ kan ṣẹlẹ̀. Èyí yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti sọ̀rọ̀ àti kọ èdè Yorùbá ní ọ̀nà tó tọ̀nà àti tó yé.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ nípa àwọn apá ọ̀rọ̀ oríṣiríṣi nínú èdè Yorùbá.

Lesson Content/Board Summary

ÈDÈ: Wúnrên Onítumõ Gírámà

Oríkì Wúnrẹ́n Onítumọ̀ Gírámà

Wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà jẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ kékeré tàbí àwọn àfikún tí a fi kún àwọn ìṣe láti fi hàn ìgbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ kan ṣẹlẹ̀ tàbí bí ó ṣe ń ṣẹlẹ̀. Wọ́n sábà máa ń wá níwájú ìṣe nínú gbólóhùn.

Àwọn Wúnrẹ́n Àdámọ̀ Olókìkí

Àwọn wúnrẹ́n àdámọ̀ wọ̀nyí ni a fi ń fi ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ hàn nínú èdè Yorùbá:

• Yóò – Fi ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ ọjọ́ iwájú hàn.
• Máa – Fi ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ atërẹ̀rẹ̀ tàbí ìṣe àtúnṣe hàn.
• Ti – Fi ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ aṣẹtán tàbí èyí tí ó ti parí hàn.
• Ń – Fi ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ tàbí èyí tí ó ń lọ hàn.

Àwọn Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ (Tenses/Aspects)

Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Ọjọ́ Iwájú (Future Tense)

Èyí fi hàn pé ìṣẹ̀lẹ̀ kan yóò ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ iwájú. A máa ń lo ‘yóò’ fún èyí.

• Àpẹẹrẹ:
  • Ọmọ náà yóò lọ sí ilé-ìwé lọ́la.
  • Wọ́n yóò jẹun ní alẹ́ yìí.

Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Lọ́wọ́lọ́wọ́ (Present Continuous Tense)

Èyí fi hàn pé ìṣẹ̀lẹ̀ kan ń lọ lọ́wọ́ lọ́wọ́ ní àkókò tí a ń sọ̀rọ̀. A máa ń lo ‘ń’ fún èyí.

• Àpẹẹrẹ:
  • Ìyá mi ń se oúnjẹ.
  • Àwọn ọmọdé ń ṣeré níta.

Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Atërẹ̀rẹ̀ (Habitual/Past Continuous Tense)

Èyí fi hàn pé ìṣẹ̀lẹ̀ kan máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà gbogbo tàbí pé ó ń lọ ní àkókò kan ní ìgbà àtijọ́. A máa ń lo ‘máa’ fún èyí.

• Àpẹẹrẹ:
  • Mo máa ń lọ sí ọjà ní gbogbo ọjọ́ Àìkú.
  • Ó máa ń kàwé ní àkókò yẹn.

Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Aṣẹtán (Perfect Tense)

Èyí fi hàn pé ìṣẹ̀lẹ̀ kan ti parí tàbí ti ṣetán. A máa ń lo ‘ti’ fún èyí.

• Àpẹẹrẹ:
  • Baba mi ti dé láti ìrìnàjò.
  • Wọ́n ti parí iṣẹ́ wọn.

Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Bárakú (Conditional Tense)

Èyí fi hàn pé ìṣẹ̀lẹ̀ kan le ṣẹlẹ̀ tí àdéhùn kan bá wà. A máa ń lo ‘ìbá’ fún èyí.

• Àpẹẹrẹ:
  • Tí ó bá ti wá, èmi ìbá ti lọ.
  • Tí kò bá rọ̀jò, a ìbá ti lọ sí oko.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbéèrè lórí àwọn apá ọ̀rọ̀ tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀ láti mọ ìmọ̀ wọn tẹ́lẹ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́ nípa àwọn apá ọ̀rọ̀.
Learning Point: Múra sílẹ̀ fún ẹ̀kọ́ tuntun.

Step 2: Ìgbéyẹ̀wò Wúnrẹ́n Onítumọ̀ Gírámà

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ohun tí wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà jẹ́ àti ipa wọn nínú gbólóhùn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n sì béèrè ìbéèrè fún àlàyé síwájú.
Learning Point: Mọ̀ nípa wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà.

Step 3: Ìfihàn Wúnrẹ́n Àdámọ̀

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìfihàn/Ìkọ́ni
Teacher’s Activity: Olùkọ́ kọ àwọn wúnrẹ́n bíi ‘yóò’, ‘máa’, ‘ti’, ‘ń’ sílẹ̀ lórí pátákó, ó sì ṣàlàyé ìtumọ̀ àti lílo wọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ àwọn wúnrẹ́n náà sílẹ̀, wọ́n sì gbìyànjú láti lo wọ́n nínú gbólóhùn kékeré.
Learning Point: Mọ àwọn wúnrẹ́n àdámọ̀ oríṣiríṣi.

Step 4: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Ọjọ́ Iwájú àti Lọ́wọ́lọ́wọ́

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé pẹ̀lú Àpẹẹrẹ
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ ọjọ́ iwájú (lóyìí ‘yóò’) àti lọ́wọ́lọ́wọ́ (lóyìí ‘ń’) pẹ̀lú àpẹẹrẹ lórí kádíbọ́ọ̀dù.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ àwọn àpẹẹrẹ náà sílẹ̀, wọ́n sì fi gbólóhùn tiwọn ṣe.
Learning Point: Mọ ìyàtọ̀ láàrin ibá ọjọ́ iwájú àti lọ́wọ́lọ́wọ́.

Step 5: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Atërẹ̀rẹ̀ àti Aṣẹtán

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìfiwéra
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ atërẹ̀rẹ̀ (lóyìí ‘máa’) àti aṣẹtán (lóyìí ‘ti’) pẹ̀lú àpẹẹrẹ tó yé.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí, wọ́n sì ṣe àwọn gbólóhùn tiwọn láti fi òye hàn.
Learning Point: Kọ́ nípa ibá atërẹ̀rẹ̀ àti aṣẹtán.

Step 6: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí Ibá-Ìṣẹ̀lẹ̀ Bárakú

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìfọ̀rọ̀wérọ̀
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ bárakú (lóyìí ‘ìbá’) pẹ̀lú àpẹẹrẹ tó rọrùn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ àkósílẹ̀, wọ́n sì fi gbólóhùn ṣe láti fi òye ìbá náà hàn.
Learning Point: Mọ ibá bárakú.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà?
2. Dárúkọ àwọn wúnrẹ́n àdámọ̀ mẹ́rin tí a kẹ́kọ̀ọ́.
3. Fi ‘ti’ àti ‘ń’ ṣe gbólóhùn méjì-méjì.
4. Ṣàlàyé ìyàtọ̀ láàrin ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ ọjọ́ iwájú àti ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ aṣẹtán.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 2 minutes
Teaching Skill: Ìparí Ẹ̀kọ́
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ká ẹ̀kọ́ náà papọ̀, ó sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iṣẹ́ àṣekágbá láti ṣe nílé.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sí àkòrí ẹ̀kọ́ náà, wọ́n sì kọ iṣẹ́ àṣekágbá sílẹ̀.
Learning Point: Ẹ̀kọ́ náà parí.

Lesson Keywords

• Wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà – Ọ̀rọ̀ kékeré tàbí àfikún tí a fi kún ìṣe láti fi ìgbà ìṣẹ̀lẹ̀ hàn.
• Yóò – Wúnrẹ́n fún ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ ọjọ́ iwájú.
• Máa – Wúnrẹ́n fún ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ atërẹ̀rẹ̀.
• Ti – Wúnrẹ́n fún ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ aṣẹtán.
• Ń – Wúnrẹ́n fún ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́.
• Ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ – Ìgbà tàbí ipò tí ìṣẹ̀lẹ̀ kan wà.
• Ọjọ́ iwájú – Àkókò tí kò tíì dé.
• Lọ́wọ́lọ́wọ́ – Àkókò tí ó ń lọ báyìí.
• Atërẹ̀rẹ̀ – Ìṣe àtúnṣe tàbí ìṣe tí ó ń lọ ní ìgbà àtijọ́.
• Aṣẹtán – Ìṣe tí ó ti parí.
• Bárakú – Ìṣe tí ó dá lórí àdéhùn kan.

Differentiation

Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àwọn àpẹẹrẹ síwájú síi fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n bá nílò rẹ̀. Fún àwọn tí wọ́n yára lóye, a lè fún wọn ní iṣẹ́ láti kọ àwọn ìtàn kékeré nípa lílo gbogbo àwọn ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ náà.

Note for teachers using this lesson plan

Olùkọ́ gbọ́dọ̀ tẹnumọ́ lílo àwọn wúnrẹ́n onítumọ̀ gírámà wọ̀nyí nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ojoojúmọ́ láti jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ̀ bí wọ́n ṣe ń lò wọ́n dáadáa. Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ àti àwọn àpẹẹrẹ tó pọ̀ yóò ṣe pàtàkì.