Lesson Note on Àṣà: Ìranra-Ẹni-Lọ́wọ́: Èsúsú Àjô àti Ẹgbẹ́ Aláfọ̀wösowöpõ for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: 3rd Term
Week: 2
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Àṣà àti Ìṣe (Culture and Tradition)
Previous Lesson: Èdè: Àtúnyẹ̀wò Àròkô Ajẹ́mọ̀-Ìsípayá: Ìlànà àti Àtúntò Afọ̀.
Topic: ÀṢÀ: Ìranra-ẹni-lọ́wọ́
Subject Matter: Èsúsú, àjô, òwê, àáró, àrokodóko, gbà-mi-o-rà-mí, ẹgbẹ́ aláfọ̀wösowöpõ, àǹfààní ìranra-ẹni-lọ́wọ́, ipò rẹ̀ nínú iṣẹ́ àjùmọ̀ṣẹ́ àti òrò-ajé, ìbẹ̀wò sí ìdí ẹgbẹ́

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• Ṣàlàyé oríṣiríṣi àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́.
• Ṣàlàyé àwọn àǹfààní ìranra-ẹni-lọ́wọ́.
• Ṣàlàyé ipò ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nínú iṣẹ́ àjùmọ̀ṣẹ́ àti ọrọ̀-ajé.

Affective Domain:

• Mọyì pàtàkì ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nínú àdúgbò.
• Kópa nínú ìjíròrò lórí àwọn ọ̀nà ìranra-ẹni-lọ́wọ́.

Psychomotor Domain:

• Ṣàpèjúwe bí ètò èsúsú tàbí àjô ṣe ń ṣiṣẹ́ ní àdúgbò.
• Dá àwọn oríṣi ẹgbẹ́ ìranra-ẹni-lọ́wọ́ mọ̀.

Social Domain:

• Fẹ́ láti ran àwọn ẹlòmíràn lọ́wọ́.
• Kópa nínú àwọn iṣẹ́ àjùmọ̀ṣẹ́ àti ìdàgbàsókè àdúgbò.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé Kíkà Yoruba fún Ilé-ìwé Gírámà Agba, Ìwé Kẹta.
• https://www.youtube.com/watch?v=examplelink1
• https://www.nigeriancurriculum.gov.ng/examplelink2

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Fídíò tí ó fi àwọn àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ hàn.
• Fíìmù kúkúrú lórí bí èsúsú àti àjô ṣe ń ṣiṣẹ́.
• Àwòrán àwọn ẹgbẹ́ ìfowósowọpọ̀.
• Àpẹẹrẹ kaadi àjô.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí pé ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn ọ̀nà tí àwọn ènìyàn fi ń ran ara wọn lọ́wọ́ láwùjọ. Ó tún ran wọ́n lọ́wọ́ láti mọ àwọn àǹfààní tí ó wà nínú ìranra-ẹni-lọ́wọ́ fún ìdàgbàsókè ẹni àti àwùjọ.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ díẹ̀ nípa àwọn àṣà àti ìṣe Yorùbá, wọ́n sì ti gbọ́ nípa bí àwọn ènìyàn ṣe ń ran ara wọn lọ́wọ́ ní àdúgbò wọn.

Lesson Content/Board Summary

Àṣà Ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ jẹ́ àṣà àtijọ́ nílẹ̀ Yorùbá níbi tí àwọn ènìyàn ti máa ń kọ́ra jọ láti ran ara wọn lọ́wọ́ nípa owó, iṣẹ́ tàbí ohun èlò. Ó jẹ́ ọ̀nà kan tí àwọn ènìyàn fi ń ṣe àjùmọ̀ṣẹ́ láti yanjú ìṣòro tàbí láti ṣàṣeyọrí ohun kan papọ̀.

Oríṣiríṣi Àṣà Ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Àwọn wọ̀nyí ni àwọn oríṣiríṣi àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí ó wà nílẹ̀ Yorùbá:

• Èsúsú: Èyí jẹ́ ètò ìfowósowọpọ̀ níbi tí àwọn ènìyàn kan ti máa ń kó owó jọ sí ọ̀dọ̀ ẹni kan tí a yàn, tí ẹni náà yóò sì máa fi fún ẹyọ kọ̀ọ̀kan láàárín wọn ní àkókò tí wọ́n bá ti gbà. Ó máa ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti tọ́jú owó àti láti ní owó tó pọ̀ nígbà kan náà.
• Àjô: Ó jọ èsúsú ṣùgbọ́n ó tún lè jẹ́ gbígbà ohun èlò tàbí iṣẹ́ lọ́wọ́ àwọn ọmọ ẹgbẹ́. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ máa ń ṣe àjọṣe láti kó owó tàbí ohun èlò jọ fún ẹni kọ̀ọ̀kan ní àkókò tí wọ́n bá ti gbà.
• Òwê: Èyí jẹ́ ìranlọ́wọ́ nípa iṣẹ́. Àwọn ènìyàn máa ń kóra jọ láti lọ bá ẹni kan ṣiṣẹ́ kan tí ó pọ̀, gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ oko, kíkọ́lé tàbí gbígba koríko láìgba owó-iṣẹ́.
• Àáró: Ó jọ òwê, ṣùgbọ́n ó sábà máa ń jẹ́ iṣẹ́ oko. Àwọn àgbẹ̀ máa ń ran ara wọn lọ́wọ́ láti ro ilẹ̀, gbìn, tàbí ká oko.
• Àrokodóko: Ìranlọ́wọ́ tí a máa ń fi owó tàbí ohun èlò ran àwọn àgbẹ̀ lọ́wọ́ láti fi bẹ̀rẹ̀ tàbí tẹ̀síwájú iṣẹ́ oko wọn.
• Gbà-mi-o-rà-mí: Èyí jẹ́ ọ̀nà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ níbi tí àwọn ènìyàn ti máa ń gbà láti yá owó tàbí ohun èlò fún ara wọn láìsí èlé tàbí pẹ̀lú èlé díẹ̀.
• Ẹgbẹ́ Aláfọ̀wösowöpõ (Cooperative Society): Àwọn ẹgbẹ́ tí àwọn ènìyàn tí wọ́n ní ète kan náà dá sílẹ̀ láti ran ara wọn lọ́wọ́ nípa ọrọ̀-ajé. Wọ́n máa ń tọ́jú owó papọ̀, wọ́n sì máa ń yá fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ pẹ̀lú èlé kékeré.

Àǹfààní Ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ ní àwọn àǹfààní púpọ̀ fún ẹni kọ̀ọ̀kan àti fún àwùjọ lápapọ̀:

• Ó máa ń mú ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé wá.
• Ó máa ń rí i dájú pé iṣẹ́ tí ó pọ̀ tàbí tí ó le kò jẹ́ ti ẹni kan ṣoṣo.
• Ó máa ń mú ìfẹ́ àti ìrẹ́pọ̀ wá láàárín àwọn ènìyàn.
• Ó máa ń ràn àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣàṣeyọrí àwọn ohun tí wọ́n kò lè ṣe nìkan wọn.
• Ó máa ń dín ìṣòro owó kù fún àwọn tí kò ní ànfàní sí àwọn ilé ìfowópamọ́.
• Ó máa ń mú ààbò àti àlàáfíà wá sí àdúgbò.

Ipò Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nínú Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣẹ́ àti Ọrọ̀-Ajé

Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ ṣe ipò pàtàkì nínú iṣẹ́ àjùmọ̀ṣẹ́ àti ọrọ̀-ajé àdúgbò. Ó jẹ́ ọ̀nà tí àwọn ènìyàn fi ń kọ́ra jọ láti fi agbára wọn papọ̀ ṣíṣe àwọn iṣẹ́ tí ó gbani lówó tàbí tí ó pọ̀. Nínú ọrọ̀-ajé, ó máa ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti ní owó láti fi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tàbí láti tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ wọn. Ó tún máa ń jẹ́ àtìlẹ́yìn fún àwọn tí kò ní ànfàní sí àwọn ilé-ìfowópamọ́ àti àwọn ilé-ìyáwó ti ìjọba.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì béèrè nípa bí wọ́n ṣe ń ran ara wọn lọ́wọ́ ní àdúgbò wọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n yóò sì sọ àwọn àpẹẹrẹ.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ìmọ̀ ìṣáájú wọn nípa ìranra-ẹni-lọ́wọ́.

Step 2: Ìtumọ̀ Àṣà Ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìtumọ̀ àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ àti pàtàkì rẹ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀, wọ́n yóò sì kọ ìtumọ̀ náà sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ìtumọ̀ ìranra-ẹni-lọ́wọ́.

Step 3: Oríṣiríṣi Àṣà Ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Time: 10 minutes
Teaching Skill: Ìwífúnni/Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fi fídíò tàbí àwòrán hàn, yóò sì ṣàlàyé oríṣiríṣi àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ bíi èsúsú, àjô, òwê, àáró, àrokodóko, gbà-mi-o-rà-mí, àti ẹgbẹ́ aláfọ̀wösowöpõ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò wo fídíò náà, wọ́n yóò sì béèrè ìbéèrè lórí ohun tí kò yé wọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn oríṣiríṣi àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́.

Step 4: Àǹfààní Ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Time: 6 minutes
Teaching Skill: Ìjíròrò
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí ìjíròrò lórí àwọn àǹfààní tí ó wà nínú ìranra-ẹni-lọ́wọ́ fún ẹni kọ̀ọ̀kan àti fún àwùjọ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kópa nínú ìjíròrò náà, wọ́n yóò sì sọ àwọn àǹfààní mìíràn tí wọ́n mọ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn àǹfààní ìranra-ẹni-lọ́wọ́.

Step 5: Ipò rẹ̀ nínú Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣẹ́ àti Ọrọ̀-Ajé

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìfìwéwé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ipò pàtàkì ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nínú iṣẹ́ àjùmọ̀ṣẹ́ àti bí ó ṣe ń mú ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé wá.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀, wọ́n yóò sì kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ipò ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nínú iṣẹ́ àjùmọ̀ṣẹ́ àti ọrọ̀-ajé.

Step 6: Ìbẹ̀wò sí Ìdí Ẹgbẹ́ (Ìjíròrò/Àfihàn)

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Àfihàn
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé bí ìbẹ̀wò ṣe máa ń lọ sí ibi tí wọ́n ti ń ṣe àjô tàbí ìfowósowọpọ̀, yóò sì fi àpẹẹrẹ kaadi àjô hàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò wo àpẹẹrẹ, wọ́n yóò sì ṣàpèjúwe bí ètò èsúsú tàbí àjô ṣe ń ṣiṣẹ́ ní àdúgbò wọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ìṣiṣẹ́ àwọn ẹgbẹ́ ìranra-ẹni-lọ́wọ́.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ìranra-ẹni-lọ́wọ́?
2. Darí oríṣi mẹ́ta (3) àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí o mọ̀.
3. Ṣàlàyé àǹfààní méjì (2) tí ó wà nínú ìranra-ẹni-lọ́wọ́.
4. Báwo ni ìranra-ẹni-lọ́wọ́ ṣe ń ran ọrọ̀-ajé àdúgbò lọ́wọ́?

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 2 minutes
Teaching Skill: Summarization
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún ṣe àtúnyẹ̀wò àwọn kókó pàtàkì nínú ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fún wọn ní iṣẹ́ àṣetiléwá.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ iṣẹ́ àṣetiléwá sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà.

Lesson Keywords

• Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ – Ìṣe tí àwọn ènìyàn fi ń ran ara wọn lọ́wọ́ nípa owó, iṣẹ́ tàbí ohun èlò.
• Èsúsú – Ètò ìfowósowọpọ̀ níbi tí wọ́n ti máa ń kó owó jọ fún ẹni kọ̀ọ̀kan.
• Àjô – Ètò ìranlọ́wọ́ tí ó jọ èsúsú, ó sì tún lè kan ohun èlò tàbí iṣẹ́.
• Òwê – Ìranlọ́wọ́ nípa iṣẹ́ tí a kò gbówó.
• Ẹgbẹ́ Aláfọ̀wösowöpõ – Àwọn ẹgbẹ́ tí àwọn ènìyàn tí wọ́n ní ète kan náà dá sílẹ̀ láti ran ara wọn lọ́wọ́ nípa ọrọ̀-ajé.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ní òye yára, olùkọ́ yóò fún wọn láǹfàní láti ṣàlàyé síwájú sí i lórí bí àwọn àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ ṣe ń yàtọ̀ síra láàárín àwọn àdúgbò. Fún àwọn tí wọ́n ní òye pẹ̀lú ìṣòro díẹ̀, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì ní ìgbà mìíràn, yóò sì lo àwọn àpẹẹrẹ tí ó rọrùn. Olùkọ́ yóò rí i dájú pé gbogbo akẹ́kọ̀ọ́ ló lóye àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà.

Note for teachers using this lesson plan

Olùkọ́ gbọ́dọ̀ rí i dájú pé ó lo àwọn ohun èlò ìkọ́ni tí ó yẹ láti mú kí ẹ̀kọ́ náà dùn mọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Ó gbọ́dọ̀ gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láyè láti kópa nínú ìjíròrò, kí wọ́n sì béèrè ìbéèrè. Olùkọ́ tún lè mú àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ èsúsú tàbí àjô wá sí ilé-ìwé láti wá bá wọn jíròrò.