Lesson Note on Lítírèṣọ̀: Àtúpalẹ̀ Ìwé Eré-Onítàn: Kókó Ọ̀rọ̀ àti Ìfìwàwẹ́dá for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: 1st Term
Week: 2
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Yoruba Litireṣọ
Previous Lesson: Èdè: Àròkô Aláríyànjiyàn: Ìlapa Èrò àti Kíkô Àròkô.
Topic: LÍTÍRÈŚÕ: Àtúpalẹ̀ Ìwé Eré-Onítàn
Subject Matter: Kíkà ìwé eré-onítàn, kókó ọ̀rọ̀, ìfìwàwẹ́dá, àhunpò ìtàn, ibùdó ìtàn, ẹ̀dá ìtàn, ìlò-èdè, ìjìyọ̀ àṣà, àmúyẹ́ àti àléébù, ìtúmọ̀ ọ̀rọ̀ pàtàkì.

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Ìwé eré-oníṣẹ́
• Àwòrán ìṣẹ̀lẹ̀ inú eré-onítàn
• Pátákó ìkọ̀wé
• Àkọsílẹ̀ àtúpalẹ̀ eré-onítàn

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí yóò jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní òye bí wọ́n ṣe ń túpalẹ̀ ìwé eré-onítàn Yorùbá. Yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọ àwọn ẹ̀yà eré-onítàn àti bí wọ́n ṣe lè ṣe àyẹ̀wò wọn. Èyí ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè ìmọ̀ ìwé kíkà wọn àti fún ìdánwò.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ díẹ̀ nípa ìwé eré-onítàn tẹ́lẹ̀, wọ́n sì ti kà díẹ̀ nínú irúfẹ́ ìwé bẹ́ẹ̀.

Lesson Content/Board Summary

Àtúpalẹ̀ Ìwé Eré-Onítàn

Àtúpalẹ̀ ìwé eré-onítàn túmọ̀ sí gbígbé ìwé eré-onítàn yẹ̀ wò láti mọ àwọn ẹ̀yà rẹ̀, kókó ọ̀rọ̀ rẹ̀, ìwà àwọn ẹ̀dá ìtàn, àti bí gbogbo rẹ̀ ṣe parapọ̀ láti mú ìtàn náà jáde. Ó jẹ́ gbígbìyànjú láti ní òye tó kún lórí ohun tí òǹkọ̀wé fẹ́ sọ àti bí ó ṣe sọ ọ́.

Kíkà Ìwé Eré-Onítàn

Kíkà ìwé eré-onítàn pẹ̀lú òye ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ fún àtúpalẹ̀ tó péye. Ó yẹ kí a ka ìwé náà láti mọ ìtàn rẹ̀, àwọn ẹ̀dá ìtàn, àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó wáyé.

Àwọn Ẹ̀yà Pàtàkì fún Àtúpalẹ̀ Eré-Onítàn

Àwọn wọ̀nyí ni àwọn kókó pàtàkì tí a gbọ́dọ̀ gbé yẹ̀ wò nígbà tí a bá ń túpalẹ̀ ìwé eré-onítàn:

• Kókó Ọ̀rọ̀ (Theme): Èyí ni àbá pàtàkì tàbí ìfiranṣẹ tí òǹkọ̀wé fẹ́ fi ránṣẹ́ sí àwọn òǹkàwé. Ó lè jẹ́ nípa ìfẹ́, ìkórìíra, ẹ̀tọ́, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ.
• Ìfìwàwẹ́dá (Characterization): Èyí ni bí òǹkọ̀wé ṣe fi ìwà àwọn ẹ̀dá ìtàn hàn. Ó lè jẹ́ nípasẹ̀ ohun tí wọ́n ń sọ, ohun tí wọ́n ń ṣe, tàbí ohun tí àwọn mìíràn ń sọ nípa wọn.
• Àhunpò Ìtàn (Plot): Èyí ni bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ nínú eré-onítàn ṣe tẹ̀lé ara wọn. Ó ní ìbẹ̀rẹ̀, àárín, àti òpin ìtàn.
• Ibùdó Ìtàn (Setting): Èyí ni àkókò àti ibi tí ìtàn náà ti wáyé. Ó lè jẹ́ abúlé, ìlú, ilé-ìwé, tàbí àkókò kan pàtó.
• Ẹ̀dá Ìtàn (Characters): Àwọn ènìyàn tàbí àwọn ohun tí ó wà nínú ìtàn tí wọ́n ń kópa nínú rẹ̀. Wọ́n pín sí akọni àti alátakò.
• Ìlò-Èdè (Language Use): Bí òǹkọ̀wé ṣe lo èdè láti fi ìtàn rẹ̀ hàn. Ó lè jẹ́ lílò àwọn àròkọ ìjìnlẹ̀, àwọn àkànlò-èdè, àwọn òwe, àti àwọn àfọ̀wèé.
• Ìjìyọ̀ Àṣà (Cultural Reflection): Bí àṣà, ìṣe, àti ìgbàgbọ́ àwọn ènìyàn ṣe hàn nínú eré-onítàn.
• Àmúyẹ́ àti Àléébù (Merits and Demerits): Àwọn ohun tí ó dára àti àwọn ohun tí kò dára nínú ìwé eré-onítàn.

Ìtumọ̀ Àwọn Ọ̀rọ̀ Pàtàkì

Láti túpalẹ̀ ìwé eré-onítàn dáadáa, ó ṣe pàtàkì láti mọ ìtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ líle tàbí àwọn ọ̀rọ̀ àfọwọ́kọ tí òǹkọ̀wé lò nínú ìwé rẹ̀. Èyí yóò jẹ́ kí òye wa jinlẹ̀ lórí ìtàn náà.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Set Induction

Teacher’s Activity: Olùkọ́ bẹ́ẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbéèrè lórí irúfẹ́ ìwé tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti kà tẹ́lẹ̀, ní pàtàkì àwọn ìwé eré-onítàn. Ó wá sọ pé a óò kọ́ nípa àtúpalẹ̀ ìwé eré-onítàn lónìí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dáhùn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n sì sọ orúkọ àwọn ìwé tí wọ́n ti kà. Wọ́n tún fi ara balẹ̀ sí ẹ̀kọ́ tuntun náà.

Learning Point: Ṣíṣe ìṣaroye sí ẹ̀kọ́ tuntun.

Step 2: Kíkà Ìwé Eré-Onítàn

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Reading/Explanation

Teacher’s Activity: Olùkọ́ darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ka apá kan nínú ìwé eré-onítàn tí wọ́n mú wá sí kíláàsì tàbí èyí tí ó wà nínú ìwé kíkà wọn. Ó tún ṣàlàyé ìjìnlẹ̀ kíkà eré-onítàn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ka apá kan nínú ìwé eré-onítàn náà pẹ̀lú òye, wọ́n sì tẹ́tí sí àlàyé olùkọ́.

Learning Point: Mímọ bí a ṣe ń ka eré-onítàn pẹ̀lú òye.

Step 3: Kókó Ọ̀rọ̀ àti Ìfìwàwẹ́dá

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Explanation/Illustration

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé kókó ọ̀rọ̀ àti ìfìwàwẹ́dá nínú eré-onítàn, ó sì fún wọn ní àpẹẹrẹ láti inú ìwé eré-onítàn kan tí wọ́n ti kà tẹ́lẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sí àlàyé olùkọ́ dáadáa, wọ́n sì béèrè ibi tí kò yé wọn nípa kókó ọ̀rọ̀ àti ìfìwàwẹ́dá.

Learning Point: Níní òye kíkún lórí kókó ọ̀rọ̀ àti ìfìwàwẹ́dá nínú eré-onítàn.

Step 4: Àhunpò Ìtàn àti Ibùdó Ìtàn

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Explanation/Questioning

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé àhunpò ìtàn àti ibùdó ìtàn nínú eré-onítàn. Ó tún béèrè àwọn ìbéèrè láti rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní òye.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ṣe àkọsílẹ̀ àwọn àlàyé náà, wọ́n sì dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́.

Learning Point: Mímọ àhunpò ìtàn àti ibùdó ìtàn nínú eré-onítàn.

Step 5: Ìlò-Èdè àti Ìjìyọ̀ Àṣà

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Discussion/Analysis

Teacher’s Activity: Olùkọ́ darí ìjíròrò lórí bí a ṣe lo èdè àti bí àṣà Yorùbá ṣe hàn nínú eré-onítàn. Ó tẹnu mọ́ àwọn àkànlò-èdè àti òwe.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kópa nínú ìjíròrò, wọ́n sì sọ àwọn àpẹẹrẹ ìlò-èdè àti ìjìyọ̀ àṣà tí wọ́n rí nínú ìwé eré-onítàn.

Learning Point: Mímọ ìlò-èdè àti ìjìyọ̀ àṣà nínú eré-onítàn.

Step 6: Ìtumọ̀ Àwọn Ọ̀rọ̀ Pàtàkì

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Vocabulary Development

Teacher’s Activity: Olùkọ́ kọ àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì díẹ̀ sí ojú pátákó láti inú ìwé eré-onítàn tí wọ́n ń túpalẹ̀, ó sì ṣàlàyé ìtumọ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ àwọn ọ̀rọ̀ náà sílẹ̀ sínú ìwé wọn, wọ́n sì gbìyànjú láti túmọ̀ àwọn mìíràn.

Learning Point: Ìtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ líle tàbí àwọn àkànlò-èdè.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni àtúpalẹ̀ ìwé eré-onítàn túmọ̀ sí?
2. Darúkọ àwọn ẹ̀yà méjì pàtàkì tí a gbọ́dọ̀ gbé yẹ̀ wò nígbà tí a bá ń túpalẹ̀ eré-onítàn.
3. Ṣàlàyé kókó ọ̀rọ̀ àti ìfìwàwẹ́dá nínú eré-onítàn.
4. Báwo ni ìlò-èdè àti ìjìyọ̀ àṣà ṣe ṣe pàtàkì nínú àtúpalẹ̀ eré-onítàn?

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 2 minutes

Teaching Skill: Summarization/Assignment

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣe àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà ní ṣókí, ó sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iṣẹ́ àṣetiléwá láti túpalẹ̀ eré-onítàn kan tí wọ́n ti kà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sí àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà, wọ́n sì kọ iṣẹ́ àṣetiléwá sílẹ̀.

Learning Point: Ìparí ẹ̀kọ́ àti ìgbésẹ̀ tó tẹ̀le.

Lesson Keywords

• Àtúpalẹ̀ – Analysis
• Eré-Onítàn – Play/Drama
• Kókó Ọ̀rọ̀ – Theme
• Ìfìwàwẹ́dá – Characterization
• Àhunpò Ìtàn – Plot
• Ibùdó Ìtàn – Setting
• Ẹ̀dá Ìtàn – Characters
• Ìlò-Èdè – Language use
• Ìjìyọ̀ Àṣ