Lesson Note on Àṣà: Ètò Ìṣèlú: Ààtò Agbo-Ilé àti Ètò Oyè for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS2)
Term: 1st Term
Week: 7
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Àṣà àti Ìṣèlú Ìbílẹ̀ (Culture and Traditional Governance)
Previous Lesson: Lítírèṣọ̀: Àtúpalẹ̀ Ewì Alohùn: Ìhun àti Ìlò Èdè.
Topic: ÀṢÀ: Ètò Ìśèlú
Subject Matter: Ààtò agbo-ilé, iṣẹ́ baálé ilé, iṣẹ́ ìyálé ilé, iṣẹ́ obìnrin ilé, iṣẹ́ ọmọ ilé, ètò oyè jíjẹ́, oyè ìdílé, oyè ìfidánilólá, oyè ẹ̀sìn, oyè ògbóni, oyè ológun, àṣà ìfinijoyè

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• Ṣe àlàyé lórí ààtò agbo-ilé ní ilẹ̀ Yorùbá.
• Ṣe àlàyé lórí ètò oyè jíjẹ́ ní ilẹ̀ Yorùbá.
• Ṣe àlàyé oríṣiríṣi oyè tí ó wà ní ilẹ̀ Yorùbá.

Affective Domain:

• Mọ ìyàtọ̀ láàrin oyè ìdílé, oyè ìfidánilólá, oyè ẹ̀sìn, oyè ògbóni àti oyè ológun.
• Mọyì àṣà ìfinijoyè ní àwùjọ Yorùbá.

Psychomotor Domain:

• Kópa nínú eré-oníṣe tí ó dá lórí àṣà ìfinijoyè.
• Dá àwọn ipa tí ó yẹ fún olúkúlùkù nínú agbo-ilé mọ̀.

Social Domain:

• Bọ̀wọ̀ fún àwọn aládé àti àwọn olórí ìbílẹ̀.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé Yorùbá Òde Òní fún SSS 2.

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Àwòrán
• Fídíò ayẹyẹ ìfinijoyè
• Àpẹẹrẹ ìdájọ́ ní kóòtù ìbílẹ̀

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí yóò ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti mọ ààtò ìṣèlú ìbílẹ̀ Yorùbá. Yóò tún jẹ́ kí wọ́n mọ ipa tí olúkúlùkù ń kó nínú agbo-ilé àti nínú àwùjọ. Èyí yóò mú kí wọ́n mọyì àṣà àti ìṣe Yorùbá.

Prerequisite/Previous Knowledge

Pupils are expected to have basic knowledge of Yoruba culture and some traditional practices from their junior secondary school studies.

Lesson Content/Board Summary

ÀṢÀ: Ètò Ìṣèlú

Ààtò Agbo-Ilé

Ààtò agbo-ilé túmọ̀ sí ìlànà àti ìṣètò tí ó wà láàrin àwọn ènìyàn tí wọ́n jọ ń gbé nínú agbo-ilé kan náà. Ó sọ ipa tí olúkúlùkù yóò kó, láti baálé ilé dé ọmọdé.

Iṣẹ́ Baálé Ilé

Baálé ilé ni olórí agbo-ilé, ó sì ní àwọn iṣẹ́ pàtàkì láti ṣe:

• Ṣíṣe ìtọ́jú àti ààbò fún gbogbo àwọn tí ó wà nínú agbo-ilé.
• Dídá àwọn ìjà tí ó bá wáyé sílẹ̀.
• Ṣíṣe aṣojú agbo-ilé ní àwùjọ.
• Dídáàbò bo orúkọ rere agbo-ilé.

Iṣẹ́ Ìyálé Ilé

Ìyálé ilé ni aya baálé ilé, ó sì ní àwọn iṣẹ́ rẹ̀:

• Ṣíṣe ìtọ́jú àwọn ọmọ àti àwọn obìnrin mìíràn nínú ilé.
• Ríi pé ilé mọ́ tónítóní.
• Dídá àwọn ìjà tí ó bá wáyé láàrin àwọn obìnrin tàbí ọmọdé sílẹ̀.
• Ìgbani níyànjú fún àwọn obìnrin mìíràn.

Iṣẹ́ Obìnrin Ilé

Àwọn obìnrin ilé ni àwọn aya mìíràn nínú agbo-ilé tàbí àwọn ọmọ obìnrin tí wọ́n ti dàgbà:

• Ṣíṣe oúnjẹ.
• Ríi pé ilé mọ́.
• Títọ́jú àwọn ọmọdé.
• Ṣíṣe iṣẹ́ àgbẹ̀ tàbí òwò kékeré.

Iṣẹ́ Ọmọ Ilé

Àwọn ọmọdé nínú agbo-ilé ní àwọn iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe:

• Ṣíṣe ìgbọ́ràn sí àwọn àgbàlagbà.
• Ríran àwọn àgbàlagbà lọ́wọ́ nínú iṣẹ́ ilé.
• Kíkópa nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ tàbí òwò tí ó bá yẹ.
• Kíkọ́ ẹ̀kọ́.

Ètò Oyè Jíjẹ́

Ètò oyè jíjẹ́ jẹ́ ọ̀nà tí àwọn Yorùbá gbà yan àwọn ènìyàn sípò olórí tàbí aládé nínú àwùjọ. Ó ní ìlànà àti àṣà tirẹ̀ tí a gbọ́dọ̀ tẹ̀lé.

Oríṣi Oyè

Oríṣi oyè púpọ̀ ló wà ní ilẹ̀ Yorùbá, lára wọn ni:

• Oyè Ìdílé: Àwọn oyè tí wọ́n ń fi síni láti ìran dé ìran, tí kò sì yàtọ̀ sí ìdílé kan. Àpẹẹrẹ: Ọlọ́wọ̀, Ọba, Baálé.
• Oyè Ìfidánilólá: Àwọn oyè tí wọ́n ń fi síni láti fi dá ènìyàn lọ́lá nítorí iṣẹ́ rere tí ó ṣe fún àwùjọ. Àpẹẹrẹ: Báṣọ̀run, Balógun.
• Oyè Ẹ̀sìn: Àwọn oyè tí ó jẹ mọ́ ìsìn ìbílẹ̀. Àpẹẹrẹ: Ìyá Ọ̀ṣun, Bàbáláwo, Ìyánífá.
• Oyè Ògbóni: Àwọn oyè tí wọ́n ń fi sí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ògbóni, tí wọ́n jẹ́ adájọ́ ìbílẹ̀. Àpẹẹrẹ: Olúwo, Ààre Ògbóni.
• Oyè Ológun: Àwọn oyè tí wọ́n ń fún àwọn jagunjagun tàbí olórí ogun. Àpẹẹrẹ: Balógun, Ṣọ̀run.

Àṣà Ìfinijoyè

Àṣà ìfinijoyè ni ayẹyẹ àti ìlànà tí wọ́n ń gbà láti fi ènìyàn jẹ oyè. Ó máa ń ní àwọn ìgbésẹ̀ pàtàkì:

• Ìwádìí: Ṣíṣe ìwádìí lórí ẹni tí ó yẹ láti jẹ oyè.
• Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò: Béèrè lọ́wọ́ ẹni náà bóyá ó fẹ́ jẹ oyè.
• Ìgbàdúrà: Kíkíyèsí àwọn ìgbàdúrà àti ẹbọ tí ó yẹ.
• Ayẹyẹ Ìfinijoyè: Ṣíṣe ayẹyẹ náà nípa fífún ẹni náà ní àwọn àmì oyè.
• Ìkìlọ̀ àti Ìfọwọ́sowọ́pọ̀: Fífún ẹni náà ní ìkìlọ̀ àti ìlànà tí ó yẹ.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Set Induction

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ náà nípa bíbéèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa bí wọ́n ṣe ń ṣe àwọn nǹkan nílé wọn àti ipa tí àwọn àgbàlagbà ń kó.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́.

Learning Point: Ìfáradà sí ẹ̀kọ́ tuntun.

Step 2: Ààtò Agbo-Ilé

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Explanation

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé lórí ààtò agbo-ilé àti àwọn ipa tí olúkúlùkù ń kó nínú rẹ̀ (baálé, ìyálé, obìnrin, ọmọ) gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú àkọsílẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí àlàyé náà, wọ́n yóò sì béèrè ibi tí kò yé wọn.

Learning Point: Mímọ ààtò àti ipa olúkúlùkù nínú agbo-ilé.

Step 3: Iṣẹ́ Olúkúlùkù Nínú Agbo-Ilé

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Demonstration/Role-play

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kópa nínú eré-oníṣe kékeré kan lórí ipa tí baálé, ìyálé, obìnrin àti ọmọ ń kó nínú agbo-ilé, láti fi hàn bí wọ́n ṣe ń ṣe àwọn iṣẹ́ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kópa nínú eré-oníṣe náà.

Learning Point: Òye jíjìn lórí ipa olúkúlùkù nínú agbo-ilé.

Step 4: Ètò Oyè Jíjẹ́ àti Oríṣi Oyè

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Explanation

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé lórí ètò oyè jíjẹ́ ní ilẹ̀ Yorùbá àti àwọn oríṣi oyè tí ó wà (oyè ìdílé, oyè ìfidánilólá, oyè ẹ̀sìn, oyè ògbóni, oyè ológun) pẹ̀lú àpẹẹrẹ kọ̀ọ̀kan.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí, wọ́n yóò sì kọ àwọn àkọsílẹ̀ sílẹ̀.

Learning Point: Mímọ ètò oyè jíjẹ́ àti oríṣi oyè.

Step 5: Àṣà Ìfinijoyè

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Visual Aids/Explanation

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fi fídíò ayẹyẹ ìfinijoyè hàn àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì ṣàlàyé àwọn ìgbésẹ̀ tí wọ́n ń