Lesson Note on Lítírèṣọ̀: Àtúpalẹ̀ Ewì Alohùn: Ìhun àti Ìlò Èdè for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: 1st Term
Week: 6
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Ìwé Àtúpalẹ̀ (Literary Analysis)
Previous Lesson: Àṣà: Eré Ìdárayá: Eré Òṣùpá àti Eré Ìta Gbangba.
Topic: LÍTÍRÈŚÕ: Àtúpalê Ewì Alohùn (Àsàyàn ìwé kan)
Subject Matter: Àkóónú ewì alohùn, kókó ọ̀rọ̀, àṣà tó súyọ̀, ìhun, lílé àti gbígbè, àdákọ, àjùmọ̀kọ, ìlò èdè, ọ̀nà èdè, ìsọ̀wòlo-èdè, ìjìyọ̀ àṣà, ipò akéwì, iṣẹ́ àti àkókò ìkéwì

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• ṣàlàyé àkóónú àti kókó ọ̀rọ̀ ewì alohùn tí a yàn.
• tọ́ka sí àwọn àṣà Yorùbá tí ó súyọ̀ nínú ewì alohùn.
• ṣàlàyé ìlò èdè àti ọ̀nà èdè tí a lò nínú ewì alohùn.

Affective Domain:

• nípa fífi ọwọ́ kan àṣà Yorùbá tí ó súyọ̀ nínú ewì alohùn.
• nífẹ̀ẹ́ sí kíkà àti gbígbéyẹ̀wò ewì alohùn.

Psychomotor Domain:

• ka àti láti ṣàtúpalẹ̀ ewì alohùn tí a kọ́.
• gbìyànjú láti kéwì alohùn tí wọ́n mọ̀.

Social Domain:

• kópa nínú ìjíròrò lórí àwọn àṣà àti ìlò èdè nínú ewì alohùn.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ajiboye, A. (2010). Ìwé Ewì Alohùn fún Ilé-Ẹ̀kọ́ Gíga. Ìbàdàn: University Press PLC.
• https://www.youtube.com/watch?v=example-oral-poetry
• https://www.nairaland.com/oral-poetry-analysis

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Ìwé ewì alohùn
• Àwòrán tó bá ewì mu
• Pátákó ìkọ̀wé
• Téèpù (Audio recording)

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn ewì alohùn Yorùbá, kí wọ́n sì mọ bí wọ́n ṣe ń túpalẹ̀ wọn. Ó tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọ àṣà àti ìṣe Yorùbá nípasẹ̀ ewì, èyí tí ó ṣe kókó fún ìdàgbàsókè èdè àti àṣà wọn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ nípa orísirísi ewì Yorùbá àti díẹ̀ nípa àtúpalẹ̀ ìwé aláhùnlóhùn ní àwọn ìpele tí ó kọjá.

Lesson Content/Board Summary

LÍTÍRÈŚÕ: Àtúpalê Ewì Alohùn

Kíni Ewì Alohùn?

Ewì alohùn ni orin tàbí àwọn ọ̀rọ̀ tí a fi ẹ̀bùn sọ ní èdè tí ó dùn lẹ́nu, tí ó sì ní ìtumọ̀ jíjinlẹ̀. Àwọn ewì wọ̀nyí kì í sábà kọ sílẹ̀, ṣùgbọ́n wọ́n máa ń gbèrú láti ẹnu akéwì sí akéwì, láti ìran dé ìran. Wọ́n jẹ́ apá pàtàkì nínú àṣà Yorùbá.

Àkóónú Ewì Alohùn

Àkóónú ewì alohùn sábà máa ń dá lórí:

• Ìtàn àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àtijọ́.
• Ìyìn àwọn ènìyàn pàtàkì tàbí àwọn ìlú.
• Ọ̀rọ̀ ìbáwí tàbí ìmọ̀ràn.
• Àwọn àṣà àti ìṣe Yorùbá.
• Àwọn ìgbàgbọ́ àti ẹ̀sìn.
• Ìfẹ́, ìjà, àti ìgbésí ayé ojoojúmọ́.

Kókó Ọ̀rọ̀ àti Ẹ̀kọ́ Inú Ewì

Kókó ọ̀rọ̀ ni ohun pàtàkì tí ewì náà ń sọ nípa rẹ̀. Ẹ̀kọ́ inú ewì ni ohun tí akéwì fẹ́ kí àwọn olùgbọ́ kọ́ lára ewì náà. Àwọn kókó ọ̀rọ̀ tí ó máa ń súyọ̀ nínú ewì alohùn ni:

• Ìwà rere àti ìwà burúkú.
• Ìgboyà àti ìbẹ̀rù.
• Ìdájọ́ òdodo àti àìdájọ́ òdodo.
• Àgbàyanu ìṣẹ̀dá.
• Ìrántí àwọn òkú.

Àṣà Tó Súyọ̀ Nínú Ewì

Ewì alohùn jẹ́ ọ̀nà kan tí a fi ń fi àṣà Yorùbá hàn. Àwọn àṣà tí ó sábà máa ń súyọ̀ nínú ewì ni:

• Ìfọwọ́wọ́ra àti ìgbọ́ràn sí àwọn àgbà.
• Ayẹyẹ ìgbéyàwó àti ìṣe ìkómọdé.
• Àwọn orúkọ oríkì àti oríki.
• Ìgbéyẹ́ àwọn ọlọ́run àti àwọn òrìṣà.
• Àwọn ìlànà ìṣèlú àti ìjọba.

Ìhun àti Ìlò Èdè

Ìhun ewì alohùn ni bí a ṣe tò àwọn ọ̀rọ̀ àti ìlà ewì náà. Ìlò èdè ni bí akéwì ṣe lo àwọn ọ̀rọ̀ láti mú ewì náà dùn. Àwọn nkan tí ó ṣe kókó nínú ìhun àti ìlò èdè ni:

• Lílé àti Gbígbè: Bí ohùn akéwì ṣe ga tàbí tẹ́lẹ̀ nígbà tí ó bá ń kéwì.
• Àdákọ: Ìgbà tí akéwì bá ń lo àwọn ọ̀rọ̀ kan bákan náà léraléra láti tẹnu mọ́ ohun kan.
• Àjùmọ̀kọ: Ìgbà tí àwọn ọ̀rọ̀ méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ bá ní ìró kan náà ní òpin ìlà ewì.
• Ìlò Èdè: Òye ti akéwì ní nínú lílo èdè láti fi ohun tí ó fẹ́ sọ hàn.

Ọ̀nà Èdè àti Ìsọ̀wòlo-Èdè

Ọ̀nà èdè ni àwọn ọ̀nà tí akéwì fi ń lo èdè lọ́nà àrà ọ̀tọ̀ láti mú ewì náà dùn, tí ó sì fi ìtumọ̀ jíjinlẹ̀ hàn. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn àpẹẹrẹ:

• Ìfiwéra (Simile): Ìfiwéra nkan méjì tí ó yàtọ̀ síra nípa lílo “bí” tàbí “gẹ́gẹ́ bí”. Àpẹẹrẹ: “Ó rẹwà bí òṣùpá.”
• Ìṣàpèjúwe (Metaphor): Ìfìwéra tààrà láìlo “bí” tàbí “gẹ́gẹ́ bí”. Àpẹẹrẹ: “Ọkùnrin náà jẹ́ kìnnìún.”
• Ìfúnra-ẹni-lẹ́yìn (Personification): Fífún àwọn ohun tí kì í ṣe ènìyàn ní àwọn ànímọ́ ènìyàn. Àpẹẹrẹ: “Òjò ń sunkún.”
• Ìsọ̀wòlo-èdè (Hyperbole): Àṣejù nínú ọ̀rọ̀ sísọ láti tẹnu mọ́ ohun kan. Àpẹẹrẹ: “Ebi pa mí títí mo fi lè jẹ erúkú òkìtì.”
• Ìfọ̀rọ̀wéránṣẹ́ (Allusion): Títọ́ka sí ìtàn kan, ènìyàn tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ó ti ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀.

Ipò Akéwì, Iṣẹ́ àti Àkókò Ìkéwì

Ipò Akéwì: Akéwì alohùn jẹ́ ẹni pàtàkì nínú àwùjọ. Ó jẹ́ olùkọ́ni, olùgbámọ̀ràn, àti olùṣọ́ àṣà. Wọ́n sábà máa ń jẹ́ àwọn tí ó mọ ìtàn àti àṣà àwùjọ dáadáa.

Iṣẹ́ Akéwì: Iṣẹ́ akéwì ni láti:

• Pa ìtàn àti àṣà mọ́.
• Kọ́ àwọn ènìyàn ní ẹ̀kọ́.
• Fi ìgboyà fún àwọn ènìyàn.
• Dá àwọn ènìyàn lára yá.
• Ṣàlàyé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ti kọjá.

Àkókò Ìkéwì: Akéwì lè kéwì ní orísirísi àkókò bíi:

• Ayẹyẹ ìgbéyàwó.
• Ìṣe ìkómọdé.
• Ìsìnkú.
• Àwọn àríyá àti àjọyọ̀.
• Nígbà tí wọ́n bá fẹ́ yìn ọba tàbí olóyè.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì bi wọ́n ní ìbéèrè díẹ̀ lórí àwọn ewì tí wọ́n mọ̀ láwùjọ wọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, yóò sì dárúkọ àwọn ewì alohùn tí wọ́n mọ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ìmọ̀ ìṣáájú wọn nípa ewì alohùn.

Step 2: Presentation of Lesson

Time: 10 minutes
Teaching Skill: Explanation/Lecture
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ohun tí ewì alohùn jẹ́, yóò sì ka àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀ lára ewì alohùn tí wọ́n yàn. Yóò tún ṣàlàyé àkóónú gbogbogbòò tí ó máa ń wà nínú ewì alohùn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀ dáadáa, yóò sì gbìyànjú láti ka díẹ̀ lára ewì tí olùkọ́ kà.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ìtumọ̀ ewì alohùn àti àkóónú rẹ̀.

Step 3: Discussion of Content and Theme

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Questioning/Discussion
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí ìjíròrò lórí kókó ọ̀rọ̀ àti ẹ̀kọ́ inú ewì alohùn kan pàtó tí wọ́n ti kà. Yóò bi àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ìbéèrè láti mú wọn ronu jinlẹ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kópa nínú ìjíròrò, yóò sì sọ kókó ọ̀rọ̀ àti ẹ̀kọ́ tí wọ́n rí nínú ewì náà.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí a ṣe ń mú kókó ọ̀rọ̀ àti ẹ̀kọ́ jáde nínú ewì alohùn.

Step 4: Analysis of Culture and Structure

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Explanation/Analysis
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ka sí àwọn àṣà àti ìṣe Yorùbá tí ó súyọ̀ nínú ewì alohùn tí wọ́n ń gbèyẹ̀wò. Yóò tún ṣàlàyé ìhun ewì náà (bí lílé àti gbígbè, àdákọ, àjùmọ̀kọ).
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀, yóò sì bi ìbéèrè nípa àwọn àṣà àti ìhun ewì náà.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ipa tí àṣà àti ìhun ewì alohùn kó.

Step 5: Examination of Language Use and Literary Devices

Time: 6 minutes
Teaching Skill: Elucidation/Illustration
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìlò èdè àti àwọn ọ̀nà èdè (bí ìfiwéra, ìṣàpèjúwe, ìfúnra-ẹni-lẹ́yìn, ìsọ̀wòlo-èdè) tí ó hàn nínú ewì náà pẹ̀lú àpẹẹrẹ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn ọ̀nà èdè náà sílẹ̀, yóò sì gbìyànjú láti dá wọn mọ̀ nínú ewì mìíràn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn ọ̀nà èdè tí a fi ń dá ewì alohùn lọ́ṣọ̀ọ́.

Step 6: Role of the Poet

Time: 4 minutes
Teaching Skill: Discussion
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ipò akéwì, iṣẹ́ rẹ̀ àti àkókò tí wọ́n máa ń kéwì nínú àwùjọ Yorùbá.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fi àwọn ìmọ̀ wọn kún ọ̀rọ̀ náà, yóò sì sọ àwọn iṣẹ́ mìíràn tí akéwì lè ṣe.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ipa pàtàkì tí akéwì kó nínú àṣà Yorùbá.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Ṣàlàyé ohun tí ó jẹ́ ewì alohùn.
2. Darúkọ àkóónú mẹ́ta tí ó sábà máa ń wà nínú ewì alohùn.
3. Fi àpẹẹrẹ kan ṣàlàyé ìfiwéra.
4. Sọ ipa méjì tí akéwì máa ń kó nínú àwùjọ.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Summarization/Assignment
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò parí ẹ̀kọ́ náà nípa sísọ àkópọ̀ ohun tí wọ́n ti kọ́. Yóò sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iṣẹ́ àṣekúdàá, pé kí wọ́n wá ewì alohùn mìíràn, kí wọ́n sì ṣàtúpalẹ̀ rẹ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àkópọ̀ sílẹ̀, yóò sì kọ iṣẹ́ àṣekúdàá náà sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà, wọ́n sì ní iṣẹ́ àṣekúdàá láti ṣe.

Lesson Keywords

• Ewì Alohùn – Orin tàbí ọ̀rọ̀ tí a fi ẹ̀bùn sọ ní èdè tí ó dùn lẹ́nu, tí ó sì ní ìtumọ̀ jíjinlẹ̀.
• Kókó Ọ̀rọ̀ – Ohun pàtàkì tí ewì náà ń sọ nípa rẹ̀.
• Ọ̀nà Èdè – Àwọn ọ̀nà tí akéwì fi ń lo èdè lọ́nà àrà ọ̀tọ̀ láti mú ewì náà dùn.
• Akéwì – Ẹni tí ó ń kéwì tàbí tí ó ń sọ ewì.
• Àtúpalẹ̀ – Ìgbéyẹ̀wò ewì tàbí ìwé kan láti mọ àkóónú, ìhun àti ìlò èdè rẹ̀.

Differentiation

The teacher will provide additional support to struggling pupils through simplified explanations and peer tutoring. Advanced pupils will be challenged with more complex analytical tasks and encouraged to explore different forms of oral poetry.

Note for teachers using this lesson plan

Teachers should adapt this lesson plan to suit the specific needs and context of their pupils. It is important to encourage active participation and provide real-life examples of oral poetry where possible. The teacher should also ensure that the chosen oral poem for analysis is appropriate for the class level and cultural background of the pupils.