Lesson Note on Àṣà: Ìsìnkú: Ònà Ikú àti Ìtòjú Òkú for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: 1st Term
Week: 3
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Àṣà àti Ìṣe Yorùbá
Previous Lesson: Lítírèṣọ̀: Àtúpalẹ̀ Ìwé Eré-Onítàn: Kókó Ọ̀rọ̀ àti Ìfìwàwẹ́dá
Topic: ÀṢÀ: Ìsìnkú
Subject Matter: Ìtumọ̀ ìsìnkú, ọ̀nà tí ikú lè ṣẹlẹ̀, ìtúfọ̀ àti ìtòjú òkú, ìbánikẹ́dùn, àṣà ìsìnkú àtijọ́ àti òde òní, àti bí ìgbàgbọ́, ẹ̀sìn, ìdílé àti agbègbè ṣe lè yí ìlànà ìsìnkú padà.

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣàlàyé ìtumọ̀ ìsìnkú àti ìbánikẹ́dùn.
• Darúkọ díẹ̀ nínú àwọn ìgbésẹ̀ tí ìdílé lè gbà láti tọ́jú òkú àti láti ṣètò ìsìnkú.
• Ṣàlàyé pé àṣà ìsìnkú Yorùbá yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí agbègbè, ìdílé, ẹ̀sìn àti àkókò.
• Yà ìtàn/ìgbàgbọ́ àtijọ́ sọ́tọ̀ kúrò nínú òtítọ́ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tàbí ìlànà òfin òde òní.

Affective Domain

• Fi ọ̀wọ̀ hàn sí ẹni tí ó ṣòfò àti sí oríṣiríṣi àṣà/ẹ̀sìn.
• Yẹra fún ọ̀rọ̀ tó ń tàbùkù sí ènìyàn nítorí àbùdá ara, ìbejì, ọjọ́-ori tàbí ọ̀nà tí ikú ṣẹlẹ̀.

Psychomotor Domain

• Ṣètò àwọn ìgbésẹ̀ ìbánikẹ́dùn àti ìsìnkú sí ìtẹ̀síwájú lórí káàdì.
• Kọ àkótán àṣà ìsìnkú ní èdè Yorùbá tó bójú mu.

Social Domain

• Kópa nínú ìjíròrò pẹ̀lú ìbòwọ̀, kí o sì tẹ́tí sí ìrírí àwọn ẹlòmíràn láìfi ẹnikẹ́ni ṣe ẹlẹ́yà.

Reference Materials

• Senior Secondary School Yoruba curriculum/scheme of work.
• Relevant State Unified Scheme of Work.
• Approved Yoruba culture/language textbook for SSS 2.
• Teacher-verified local cultural sources and, where appropriate, community elders or cultural practitioners.

Instructional Materials

• Àwòrán tàbí káàdì tó ṣàfihàn ìbánikẹ́dùn àti ìlànà ayẹyẹ ìsìnkú ní ọ̀nà tí kò ní fa ìbànújẹ́.
• Pátákó àti marker/yẹẹrẹ.
• Káàdì ìṣẹ̀lẹ̀ fún iṣẹ́ ẹgbẹ́.

Rationale for the Lesson

Ìsìnkú jẹ́ apá kan nínú àṣà ìgbésí ayé, ṣùgbọ́n ó jẹ́ kókó tí ó ní ìmọ̀lára. Ẹ̀kọ́ yìí ń ran akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti lóye ọ̀rọ̀ àti àṣà tó ní í ṣe pẹ̀lú ìbánikẹ́dùn àti ìsìnkú, nígbà tí a ń tẹnumọ́ ọ̀wọ̀, ìyàtọ̀ agbègbè àti ìyípadà tí ẹ̀sìn àti ìgbésí ayé òde òní mú wá.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ nípa ìdílé, àwùjọ, àṣà Yorùbá àti ìbòwọ̀ fún àwọn àgbà.

Lesson Content/Board Summary

Ìtumọ̀ Ìsìnkú

Ìsìnkú ni àwọn ìlànà tí ìdílé àti àwùjọ fi ń tọ́jú ẹni tó kú, fi ìbànújẹ́ àti ìbánikẹ́dùn hàn, kí wọ́n sì sin òkú gẹ́gẹ́ bí òfin, ẹ̀sìn, ìfẹ́ ìdílé àti àṣà agbègbè.

Ìbánikẹ́dùn

Ìbánikẹ́dùn ni fífi ọ̀rọ̀ àti ìṣe hàn pé a bá ẹni tó ṣòfò kẹ́dùn. A lè bẹ ìdílé wò, sọ ọ̀rọ̀ ìtùnú, ṣe ìrànlọ́wọ́ tó yẹ, tàbí kópa nínú ìpàdé ìrántí gẹ́gẹ́ bí ìdílé ṣe fẹ́.

Ìtúfọ̀ àti Ìtòjú Òkú

Nínú ọ̀pọ̀ àwùjọ, àwọn agbalagba/amọ̀ja tí ìdílé bá yan ni wọ́n máa ń ṣètò ìwẹ̀wẹ̀, aṣọ àti ìtọ́jú òkú. Ní òde òní, ilé ìwòsàn, mortuary, ẹ̀sìn àti òfin ìlera lè ní ipa nínú bí a ṣe ń ṣe e. Olùkọ́ gbọ́dọ̀ yago fún àlàyé tó lè fa ìbànújẹ́ tàbí kó kọ́ ọmọ ní ìṣe tí kò bójú mu.

Ìsìnkú Ní Ayé Àtijọ́ àti Ní Òde Òní

Àṣà ìsìnkú Yorùbá kò dà bíi pé ó jẹ́ ọ̀nà kan ṣoṣo. Ìlànà lè yàtọ̀ láti ìlú sí ìlú, láti ìdílé sí ìdílé, àti gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn ẹni. Àwọn àkọsílẹ̀ àtijọ́ sọ pé díẹ̀ ninu àwọn ìdílé máa ń ṣe ayẹyẹ ìrántí, orin, ìtùnú fún ìdílé, àti ìpàdé àwọn mọ̀lẹ́bí. Ní òde òní, Kristẹni, Mùsùlùmí àti àwọn tó ń tẹ̀lé àṣà ìbílẹ̀ lè ní ìlànà tó yàtọ̀.

Nípa Àwọn Ìgbàgbọ́ Àtijọ́

Àwọn ọrọ̀ kan nínú àkọsílẹ̀ àṣà àtijọ́ lè sọ̀rọ̀ nípa “ikú àìtójo,” “abàmì,” tàbí ìsìnkú tó yàtọ̀. Kí ẹ kọ́ wọn gẹ́gẹ́ bí ìgbàgbọ́ tàbí àkọsílẹ̀ itan tí ó lè yàtọ̀ sí agbègbè, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí òtítọ́ nípa iye ènìyàn. Ìbejì, albinism, àìlera ara tàbí àbùdá mìíràn kò jẹ́ kí ènìyàn di ẹni “abàmì.” Gbogbo ènìyàn yẹ fún ọ̀wọ̀ àti ìyì.

Ohun Tí Akẹ́kọ̀ọ́ Yẹ Kí Ó Kọ́

• Ọ̀wọ̀ fún ẹni tó ṣòfò.
• Ìyàtọ̀ láàrin àṣà, ẹ̀sìn àti ìdílé.
• Ìtàn àṣà yẹ kí a ṣe àyẹ̀wò pẹ̀lú orísun tó dájú.
• Àwọn ọ̀rọ̀ tí a lò nípa ikú àti ènìyàn gbọ́dọ̀ jẹ́ ọ̀rọ̀ ìbòwọ̀.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Guided discussion, vocabulary explanation, cultural comparison, respectful group work and reflective writing.

Instructional Procedures

To deliver this lesson, the teacher will use the following steps:

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Béèrè ohun tí ìbánikẹ́dùn túmọ̀ sí àti bí a ṣe lè fi ìtùnú hàn fún ẹni tó ṣòfò, láìbéèrè fún ìtàn ara ẹni tí akẹ́kọ̀ọ́ kò fẹ́ sọ.

Pupils’ Activity: Wọ́n fúnni ní àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ ìtùnú àti ìṣe ìrànlọ́wọ́.

Learning Point: Ìbánikẹ́dùn àti ọ̀wọ̀.

Step 2: Meaning of Burial/Funeral Practices

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Ṣàlàyé ìtumọ̀ ìsìnkú àti pé ìlànà yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí ìdílé, agbègbè àti ẹ̀sìn.

Pupils’ Activity: Wọ́n ṣe àkótán ìtumọ̀ náà.

Learning Point: Ìtumọ̀ ìsìnkú.

Step 3: Care and Mourning

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Ṣàlàyé ìtúfọ̀, ìtòjú òkú àti ìbánikẹ́dùn ní ọ̀nà tó yẹ fún kíláàsì.

Pupils’ Activity: Wọ́n ṣe àtòjọ ìgbésẹ̀ ìbòwọ̀.

Learning Point: Ìtòjú àti ìbánikẹ́dùn.

Step 4: Traditional and Modern Variations

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Fi àpẹẹrẹ hàn pé àṣà lè yàtọ̀ láti ìlú sí ìlú, tí ẹ̀sìn àti òfin òde òní sì tún lè ní ipa.

Pupils’ Activity: Wọ́n fi àwọn ìyàtọ̀ sí tábìlì ìfiwéra.

Learning Point: Ìyàtọ̀ àṣà.

Step 5: Critical Cultural Literacy

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Ṣàlàyé pé ìgbàgbọ́ àtijọ́ gbọdọ̀ jẹ́ kíkọ́ gẹ́gẹ́ bí itan/ìgbàgbọ́, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí òtítọ́ tó lè tàbùkù sí ẹgbẹ́ ènìyàn.

Pupils’ Activity: Wọ́n ṣe àtúnṣe ọ̀rọ̀ tí kò bọ́wọ̀ mu sí ọ̀rọ̀ tó yẹ.

Learning Point: Ìbòwọ̀ àti ìmọ̀lára.

Step 6: Group Activity

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Fun ẹgbẹ́ ni káàdì pẹ̀lú ìṣẹ̀lẹ̀ ìbánikẹ́dùn kí wọ́n yan ìṣe tó bójú mu.

Pupils’ Activity: Wọ́n jíròrò, wọ́n sì ṣàlàyé ìdí.

Learning Point: Lílo ẹ̀kọ́ nínú àwùjọ.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Béèrè ìtumọ̀ ìsìnkú, ìbánikẹ́dùn àti ìdí tí àṣà fi lè yàtọ̀.

Pupils’ Activity: Wọ́n dáhùn ní kíkọ àti ní ẹnu.

Learning Point: Ìdánilójú.

Step 8: Conclusion

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Explanation and questioning

Teacher’s Activity: Ṣe àkótán pé ìmọ̀ àṣà gbọ́dọ̀ bá ọ̀wọ̀, òtítọ́ àti ìfarabalẹ̀ lọ.

Pupils’ Activity: Wọ́n sọ ẹ̀kọ́ kan tí wọ́n máa rántí.

Learning Point: Ìparí.

Continuous Assessment/Further Study

1. Ṣàlàyé ìsìnkú àti ìbánikẹ́dùn.
2. Darúkọ ọ̀nà mẹ́ta tí a fi lè fi ìtùnú hàn fún ìdílé tó ṣòfò.
3. Kí nìdí tí ìlànà ìsìnkú fi lè yàtọ̀ láàrin àwọn ìdílé Yorùbá?
4. Ṣàlàyé ìyàtọ̀ láàrin “ìgbàgbọ́ àtijọ́” àti “òtítọ́ nipa ènìyàn.”

Lesson Keywords

• Ìsìnkú – ìlànà fífi ẹni tó kú sí ìsinmi gẹ́gẹ́ bí òfin, ẹ̀sìn àti ìfẹ́ ìdílé.
• Ìbánikẹ́dùn – fífi ìtùnú àti ìrànlọ́wọ́ hàn fún ẹni tó ṣòfò.
• Àṣà – ọ̀nà ìgbésí ayé àti ìṣe tí àwùjọ ń kọjá láti ìran dé ìran.
• Ìrántí – ìṣe tàbí ayẹyẹ láti rántí ẹni tó kú.

Differentiation

Fún akẹ́kọ̀ọ́ tí kókó yìí bá ní ìmọ̀lára fún, jẹ́ kí wọ́n yan iṣẹ́ ìkọ̀wé dipo sisọ ìrírí ara ẹni. Fún akẹ́kọ̀ọ́ tó ti gòkè, jẹ́ kí wọ́n ṣe ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú àgbàlagbà nípa ìyípadà àṣà ìsìnkú, pẹ̀lú ìyọ̀nda àti ìbòwọ̀.

Note for teachers using this lesson plan

Kókó ikú lè kan akẹ́kọ̀ọ́ tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣòfò. Má ṣe fi ẹnikẹ́ni lé e lọ́wọ́ láti sọ ìrírí ara ẹni. Ṣàyẹ̀wò orísun àṣà dáadáa, kí o sì yago fún ọ̀rọ̀ tó ń fi albinism, ìbejì, àìlera tàbí ẹgbẹ́ ènìyàn kankan hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tó kéré ní iye.