Lesson Note on Àṣà: Owó Yíyá àti Gbèsè Gbígbà: Ìdí, Onídùúró àti Dídógò for SSS 2

Class: Senior Secondary School 2 (SS2 / SSS 2)
Term: Third Term
Week: 7
Age: 16 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Àṣà Yorùbá
Previous Lesson: Èdè: Ìhun Gbólóhùn: Àpólà Òrò-Orúkọ àti Òrò-Ìṣe.
Topic: ÀŚÀ: Owó yíyá àti gbèsè gbígbà
Subject Matter: Àlàyé lórí owó yíyá, ìdí tí a fi ń yáwó, onídùúró, àlàyé lórí bí a ṣe ń gba gbèsè, dídógò, òsómàálò, owó yíyá òde òní

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• Ṣàlàyé ìtumọ̀ owó yíyá àti gbèsè gbígbà.
• Ṣàlàyé àwọn ìdí pàtàkì tí a fi ń yáwó.
• Mọ ipa tí onídùúró ń kó nínú gbígbà gbèsè.

Affective Domain:

• Fàwọn tí ó ń yáwó lọ́wọ́ níyànjú láti san gbèsè wọn padà.
• Mọ àwọn ewu tó wà nínú gbígbà gbèsè tí kò bá sí àtìlẹ́yìn tó yẹ.

Psychomotor Domain:

• Dá àwọn ọ̀nà gbígbà gbèsè bíi dídógò àti òsómàálò mọ̀.
• Jíròrò lórí àwọn ọ̀nà owó yíyá ní òde òní.

Social Domain:

• Kópa nínú ìjíròrò lórí bí a ṣe lè yáwó tàbí gba gbèsè ní ọ̀nà tó tọ́.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• Senior Secondary Schools Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé Yorùbá fún Ilé-ìwé Gíga, Apá Kejì.

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Fíìmù kékeré kan tó ń ṣàfihàn bí a ṣe ń yáwó.
• Àwòrán bí a ṣe ń yáwó tàbí gba gbèsè.
• Pátákó ìkọ̀wé àti àkọ́rọ̀.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ̀ nípa àṣà owó yíyá àti gbèsè gbígbà, èyí tó jẹ́ apá kan pàtàkì nínú ètò ọrọ̀ ajé àti ìṣe àwùjọ Yorùbá. Ó sì tún jẹ́ kí wọ́n mọ àwọn ọ̀nà tí wọ́n fi ń yáwó ní ayé òde òní àti ojúṣe tó wà pẹ̀lú rẹ̀.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa owó, ìṣòwò àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ń wáyé nínú ìgbésí ayé gbogboògbò.

Lesson Content/Board Summary

ÀṢÀ: Owó yíyá àti gbèsè gbígbà

Owó Yíyá

Owó yíyá jẹ́ gbígbà owó lọ́wọ́ ẹlòmíràn pẹ̀lú ìlérí láti san án padà nígbà kan tí a bá ti fi ọjọ́ sílẹ̀. O tún lè jẹ́ gbígbà ohun èlò kan tàbí iṣẹ́ kan pẹ̀lú ìlérí láti san án padà.

Àwọn ìdí tí a fi ń yáwó:

• Kò sí owó lọ́wọ́ láti fi ṣètò pàtàkì kan.
• Fún àìsàn tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ àìròtẹ́lẹ̀.
• Fún ayẹyẹ tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì kan.
• Fún ìdókòwò tàbí ìṣòwò.
• Fún àwọn àìní ojoojúmọ́.

Onídùúró

Onídùúró jẹ́ ẹni tí ó gbà láti dúró fún ẹni tó ń yáwó tàbí gbà gbèsè, èyí tó túmọ̀ sí pé bí ẹni tó yáwó bá kùnà láti san owó náà padà, onídùúró ni yóò san án. Onídùúró gbọ́dọ̀ jẹ́ ẹni tó gbẹ́kẹ̀ lé, tí ó sì ní agbára láti san gbèsè náà.

Gbèsè Gbígbà

Gbèsè gbígbà ni gbígbà ohun kan láìsan owó rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ṣùgbọ́n pẹ̀lú ìlérí láti san án nígbà tó bá yá. Àwọn ọ̀nà gbígbà gbèsè méjì tó gbajúmọ̀ ni:

• Dídógò: Èyí ni gbígbà owó tàbí ohun èlò kan pẹ̀lú ìlérí láti san án padà pẹ̀lú èlé díẹ̀ lórí rẹ̀. Ó máa ń ní àdéhùn kíkún lẹ́nu.
• Òsómàálò: Òsómàálò ni gbígbà owó láìsí ìwé àdéhùn kankan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú ìlérí láti san án padà nígbà tó bá yá. Èlé tí ó máa ń wà lórí òsómàálò sábà máa ń ga, ó sì máa ń ní àkókò tó kúrú láti san án padà.

Owó Yíyá Òde Òní

Ní ayé òde òní, àwọn ọ̀nà púpọ̀ lo wà láti yáwó tàbí gba gbèsè. Àwọn wọ̀nyí ni:

• Bánìkì: Àwọn báńkì máa ń fún àwọn ènìyàn àti ilé-iṣẹ́ ní yíyá owó pẹ̀lú èlé tó lọ́wọ́ rọ́rọ́.
• Ilé-iṣẹ́ owó kékeré (Microfinance banks): Àwọn wọ̀nyí máa ń fún àwọn tó ní àìní owó kékeré ní owó yíyá fún ìdókòwò kékeré.
• Àwọn ohun èlò ìyáwó lórí ẹ̀rọ ayélujára (Online lending platforms): Àwọn ilé-iṣẹ́ wọ̀nyí máa ń fún àwọn ènìyàn ní owó yíyá nípasẹ̀ ẹ̀rọ ayélujára, ó sì máa ń yá tètè.
• Cooperative societies: Àwọn ẹgbẹ́ ìfowòsowọ́pọ̀ máa ń fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ wọn ní owó yíyá pẹ̀lú àwọn ìlànà tí ó rọrùn.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, ó sì béèrè nípa owó àti bí a ṣe ń lò ó. Ó tún béèrè bóyá wọ́n mọ ìtumọ̀ owó yíyá tàbí gbèsè gbígbà.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dáhùn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n sì sọ ohun tí wọ́n mọ̀ nípa owó yíyá.
Learning Point: Mímọ ìtumọ̀ owó yíyá àti gbèsè gbígbà láti ọ̀dọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́.

Step 2: Àlàyé lórí Owó Yíyá

Time: 10 minutes
Teaching Skill: Explanation/Illustration
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé kíkún lórí owó yíyá àti àwọn ìdí pàtàkì tí a fi ń yáwó ní àwùjọ Yorùbá àti gbogbo àgbáyé. Ó lè lo àwòrán fún àlàyé.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n sì kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀.
Learning Point: Ìmọ̀ nípa ìtumọ̀ àti àwọn ìdí tí a fi ń yáwó.

Step 3: Ipa Onídùúró

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Questioning/Explanation
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ipa onídùúró nínú ètò owó yíyá, ó sì béèrè ìbéèrè láti rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dáhùn ìbéèrè, wọ́n sì béèrè àwọn ìbéèrè tí ó bá yé wọn.
Learning Point: Mímọ ipa àti ojúṣe onídùúró.

Step 4: Àlàyé lórí Gbèsè Gbígbà (Dídógò àti Òsómàálò)

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Elaboration/Comparison
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé bí a ṣe ń gba gbèsè, ó sì tún ṣàlàyé àwọn ọ̀nà bíi dídógò àti òsómàálò, ó sì fi ìyàtọ̀ wọn hàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gbìyànjú láti fi ìyàtọ̀ sáàárín dídógò àti òsómàálò, wọ́n sì kọ àwọn kókó wọ̀nyí sílẹ̀.
Learning Point: Mímọ àwọn ọ̀nà gbígbà gbèsè méjì tó gbajúmọ̀.

Step 5: Owó Yíyá Òde Òní

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Discussion/Modern application
Teacher’s Activity: Olùkọ́ jíròrò pẹ̀lú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lórí àwọn ọ̀nà owó yíyá ní òde òní (bíi láti báńkì, ilé-iṣẹ́ microfinance, àti lórí ẹ̀rọ ayélujára).
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kópa nínú ìjíròrò náà, wọ́n sì sọ àwọn ohun tí wọ́n mọ̀ tàbí tí wọ́n ti rí.
Learning Point: Ìmọ̀ nípa àwọn ọ̀nà owó yíyá tuntun.

Step 6: Àkópọ̀ àti Ìjíròrò

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Consolidation
Teacher’s Activity: Olùkọ́ tún ṣàtúnyẹ̀wò àwọn kókó pàtàkì tí a ti kọ́, ó sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láàyè láti béèrè àwọn ìbéèrè tàbí láti fi ohun tí wọ́n ti kọ́ sílẹ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ béèrè ìbéèrè, wọ́n sì sọ àwọn ohun tí wọ́n ti kọ́.
Learning Point: Ìfìdí ìmọ̀ múlẹ̀ lórí gbogbo àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ìtumọ̀ owó yíyá?
2. Pàtó àwọn ìdí mẹ́ta tí àwọn ènìyàn fi ń yáwó.
3. Kí ni ipa onídùúró nínú gbígbà gbèsè?
4. Fi ìyàtọ̀ sáàárín dídógò àti òsómàálò.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Summarization/Assignment
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣe àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà, ó sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iṣẹ́ àṣekúdàá láti ṣàyẹ̀wò àwọn ewu tó wà nínú gbígbà gbèsè.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gbọ́ àkópọ̀ náà, wọ́n sì kọ iṣẹ́ àṣekúdàá sílẹ̀.
Learning Point: Ìparí ẹ̀kọ́ àti ìgbésẹ̀ síwájú.

Lesson Keywords

• Owó Yíyá – Gbígbà owó lọ́wọ́ ẹlòmíràn pẹ̀lú ìlérí láti san án padà.
• Gbèsè – Owó tàbí ohun èlò tí a gbà láìsan owó rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
• Onídùúró – Ẹni tó gbà láti san gbèsè ẹlòmíràn bí ẹni tó yáwó bá kùnà.
• Dídógò – Gbígbà gbèsè pẹ̀lú èlé àti àdéhùn kíkún.
• Òsómàálò – Gbígbà gbèsè láìsí ìwé àdéhùn, pẹ̀lú èlé tó ga.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì lóye dáadáa, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì ní ọ̀nà tó rọrùn. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó yara lóye, olùkọ́ yóò fún wọn ní àwọn ìbéèrè tó nira díẹ̀ láti rí i dájú pé wọ́n fi ìmọ̀ wọn sílò.

Note for teachers using this lesson plan

Rí i dájú pé o lo àwọn àpẹẹrẹ tó wà ní àyíká àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti jẹ́ kí ẹ̀kọ́ náà rọrùn láti lóye. Gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú láti kópa nínú ìjíròrò, kí o sì rí i dájú pé gbogbo wọn ló ye àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà.