ÀŚÀ: Ìranra-çni-löwö for JSS 2

Class: JSS 2
Term: First Term
Week: 7
Age: 13 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Topic: ÀŚÀ: Ìranra-çni-löwö
Subject Matter: Èsúsú; Àjô; Õwê; Àáró; Àrokodóko; Çgbë aláfôwösowöpõ òde òní
Previous Lesson: ÈDÈ: Àmì Ohùn

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣe àlàyé oríṣiríṣi àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́. (Explain different forms of mutual help culture.)
• Ṣe àlàyé àwọn ànfàní ìranra-ẹni-lọ́wọ́. (Explain the benefits of mutual help.)
• Ṣe àlàyé ipa ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nínú iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe àti ọrọ̀-ajé. (Explain the role of mutual help in collaborative work and economy.)

Affective Domain

• Fi ọ̀wọ̀ hàn sí àwọn àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́. (Show respect for mutual help practices.)
• Kópa nínú ìjíròrò lórí çgbë aláfôwösowöpõ òde òní. (Participate in discussions on modern cooperative societies.)

Psychomotor Domain

• Ṣe àfihàn bí a ṣe ń fi àwọn àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ sílò ní àdúgbò. (Demonstrate how mutual help practices are used in the community.)

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìkẹ́kọ̀ọ́ Èdè Yorùbá fún JSS 2
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Fídíò (Video clips)
• Fíìmù (Short films)
• Àwòrán (Pictures) tí ó fi àwọn àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ hàn
• Àtẹ ìkọ́ni tí ó ní àwọn orúkọ àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Rationale for the Lesson

Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ jẹ́ kókó pàtàkì nínú àṣà àti ìgbésí ayé Yorùbá. Kíkọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa rẹ̀ yóò jẹ́ kí wọ́n mọyì àṣà wọn, ó sì tún lè fún wọn ní ìrírí bí a ṣe ń ṣe àjùmọ̀ṣe láti kọ́ àwùjọ àti láti mú ọrọ̀-ajé sunwọ̀n sí i. Èyí yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti di ọmọ ìlú tó dára, tó sì ń kópa nínú ìdàgbàsókè àdúgbò wọn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa àwọn àṣà àti ìṣe Yorùbá, wọ́n sì mọ bí àwọn ènìyàn ṣe ń ran ara wọn lọ́wọ́ ní àdúgbò wọn.

Lesson Content/Board Summary

ÀŚÀ: Ìranra-çni-löwö

Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ jẹ́ àṣà àti ìṣe tí àwọn ènìyàn fi ń fi ọwọ́ kan ra wọn lọ́wọ́ láti lè ṣe ohun kan tí ó lágbára jù fún ẹnì kọ̀ọ̀kan láti ṣe dáadá. Ó máa ń mú ìṣọ̀kan wá, ó sì máa ń jẹ́ kí ìdàgbàsókè wáyé ní àwùjọ. Àwọn oríṣiríṣi ìranra-ẹni-lọ́wọ́ ni wọ̀nyí:

Èsúsú

Èsúsú jẹ́ ọ̀nà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí àwọn ènìyàn fi ń kó owó jọ láàárín ara wọn. Ẹni kọ̀ọ̀kan yóò máa san iye owó kan tí wọ́n bá ti gbà lórí rẹ̀ ní àkókò kan, tí yóò sì tọ́ sí ẹni kan láàárín wọn ní àkókò mìíràn títí tí yóò fi ká gbogbo wọn. Ó máa ń ṣèrànwọ́ fún àwọn tí kò ní ànfàní láti lọ sí báńkì tàbí tí wọ́n fẹ́ owó láìsí ìfẹ́-owó.

Àjô

Àjô jẹ́ irúfẹ́ ìranra-ẹni-lọ́wọ́ kan tí àwọn ènìyàn fi ń kó owó jọ fún ìdí kan pàtó, bíi ìgbéyàwó, ìsìnkú, tàbí láti fi bẹ̀rẹ̀ òwò. Ó yàtọ̀ sí èsúsú nítorí pé owó náà lè máa lọ sí ọ̀dọ̀ ẹni kan ṣoṣo nígbà kan, tàbí kí wọ́n fi ṣe iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe kan fún gbogbo àwùjọ.

Õwê

Õwê jẹ́ ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí àwọn ènìyàn fi ń ran ara wọn lọ́wọ́ nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ tàbí iṣẹ́ ilé. Bí àpẹẹrẹ, bí àgbẹ̀ kan bá ní oko tí ó pọ̀ tí kò sì lè dá a ro, yóò pe àwọn aládùúgbò rẹ̀ láti wá ran òun lọ́wọ́, òun náà yóò sì ran wọ́n lọ́wọ́ nígbà tí wọ́n bá nílò rẹ̀. Kò sí owó tí ó yí padà nínú rẹ̀, bí kò ṣe iṣẹ́.

Àáró

Àáró jẹ́ irúfẹ́ ìranra-ẹni-lọ́wọ́ kan tí ó jọ õwê ṣùgbọ́n tí ó lè kan iṣẹ́ gbígbé nkan, gbígbẹ́ igi, tàbí kíkọ́lé. Àwọn ènìyàn yóò kó ara wọn jọ láti ran ẹni kan lọ́wọ́ láti ṣe iṣẹ́ tí ó lágbára. Wọ́n máa ń pè é ní àáró torí pé wọ́n máa ń ṣiṣẹ́ láti òwúrọ̀ kutukutu títí di àkókò kan.

Àrokodóko

Àrokodóko jẹ́ àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú iṣẹ́ àgbẹ̀ ní pàtàkì. Ó jẹ́ ìgbà tí àwọn àgbẹ̀ bá kó ara wọn jọ láti ran ara wọn lọ́wọ́ láti ro oko tàbí láti kórè. Wọ́n máa ń pín iṣẹ́ náà láàárín ara wọn, wọ́n sì máa ń ṣiṣẹ́ papọ̀ láti mú iṣẹ́ náà yá. Èyí máa ń dín àárẹ̀ àti ìnáwó kù fún àwọn àgbẹ̀.

Çgbë aláfôwösowöpõ òde òní

Çgbë aláfôwösowöpõ òde òní jẹ́ irúfẹ́ ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí ó ti gbòde kan báyìí. Ó jẹ́ àjọ tí àwọn ènìyàn tí wọ́n ní èrò kan náà ti ń kó owó jọ, tí wọ́n sì ń yá ara wọn ní owó pẹ̀lú ìfẹ́-owó kékeré tàbí láìsí ìfẹ́-owó rárá. Wọ́n tún lè fi owó náà ṣe iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe fún gbogbo àwọn ọmọ ẹgbẹ́ tàbí fún ìdàgbàsókè àdúgbò. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ ètò tí ó wà lábẹ́ òfin, tí ó sì ní ìlànà tí ó tọ́.

Àwọn Ànfàní Ìranra-ẹni-lọ́wọ́

1. Ó máa ń mú ìṣọ̀kan wá láàárín àwọn ènìyàn.
2. Ó máa ń jẹ́ kí iṣẹ́ tí ó lágbára rọrùn láti ṣe.
3. Ó máa ń ṣèrànwọ́ fún ìdàgbàsókè ọrọ̀-ajé àdúgbò.
4. Ó máa ń dín àárẹ̀ àti ìnáwó kù.
5. Ó máa ń fún àwọn ènìyàn ní ànfàní láti gba owó tàbí ìrànlọ́wọ́ nígbà tí wọ́n bá nílò rẹ̀.

Ipa Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nínú Iṣẹ́ Àjùmọ̀ṣe àti Ọrọ̀-Ajé

Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ jẹ́ kókó pàtàkì nínú iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe àti ọrọ̀-ajé nítorí pé:

1. Ó máa ń mú kí àwọn ènìyàn ṣiṣẹ́ papọ̀ láti ṣàṣeyọrí ohun kan.
2. Ó máa ń pèsè owó tàbí àwọn ohun èlò fún àwọn tí kò ní ànfàní láti gba wọn níbi mìíràn.
3. Ó máa ń fún àwọn ènìyàn lágbára láti bẹ̀rẹ̀ tàbí fẹ̀ òwò wọn.
4. Ó máa ń mú kí àwùjọ ní agbára láti dojú kọ àwọn ìṣòro ọrọ̀-ajé.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Àlàyé, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìfihàn, Ìṣàkíyèsí.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè/Àlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì béèrè nípa bí wọ́n ṣe ń ran ara wọn lọ́wọ́ nílé tàbí ní àdúgbò. Yóò tún ṣe àtúnyẹ̀wò ìkẹ́kọ̀ọ́ tó kọjá díẹ̀, lẹ́yìn náà yóò ṣíwájú sí orí ìkẹ́kọ̀ọ́ tuntun.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọn yóò sì tẹtí sí àlàyé rẹ̀.

Learning Point: Ìṣíwájú sí ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Step 2: Ìṣe Àlàyé Èsúsú

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Àlàyé/Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé Èsúsú ní kíkún, yóò sì fi àwòrán tàbí fídíò hàn láti jẹ́ kí ó yé wọn dáadáa. Yóò tún sọ àwọn ànfàní rẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹtí sí àlàyé olùkọ́, wọn yóò sì wo àwọn ohun èlò ìkọ́ni.

Learning Point: Ìmọ̀ nípa Èsúsú

Step 3: Ìṣe Àlàyé Àjô àti Õwê

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Àlàyé/Ìfiwéra

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé Àjô àti Õwê, yóò sì fi wọ́n wéra láti jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ìyàtọ̀ láàárín wọn. Yóò tún sọ àwọn ànfàní wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹtí sí àlàyé, wọn yóò sì béèrè ìbéèrè lórí ohun tí kò bá yé wọn.

Learning Point: Ìyàtọ̀ Àjô àti Õwê

Step 4: Ìṣe Àlàyé Àáró àti Àrokodóko

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Àlàyé/Ìfiwéra

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé Àáró àti Àrokodóko, yóò sì fi wọ́n wéra láti jẹ́ kí ó yé wọn. Yóò tún sọ àwọn ànfàní wọn, ní pàtàkì nínú iṣẹ́ àgbẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹtí sí àlàyé, wọn yóò sì kópa nínú ìjíròrò kékeré.

Learning Point: Ìmọ̀ Àáró àti Àrokodóko

Step 5: Ìṣe Àlàyé Çgbë aláfôwösowöpõ òde òní

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Àlàyé/Ìjíròrò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé nípa Çgbë aláfôwösowöpõ òde òní, yóò sì darí ìjíròrò lórí bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ àti àwọn ànfàní wọn ní àwùjọ òde òní.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kópa nínú ìjíròrò, wọn yóò sì sọ èrò wọn.

Learning Point: Ìmọ̀ Çgbë aláfôwösowöpõ

Step 6: Àwọn Ànfàní àti Ipa Ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìjíròrò/Ìṣàkíyèsí

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé àwọn ànfàní ìranra-ẹni-lọ́wọ́ àti ipa rẹ̀ nínú iṣẹ́ àjùmọ̀ṣe àti ọrọ̀-ajé. Yóò tún sọ̀rọ̀ nípa ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì láti máa ran ara ẹni lọ́wọ́.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹtí sí àlàyé, wọn yóò sì ṣe àkíyèsí àwọn kókó pàtàkì.

Learning Point: Ànfàní àti ipa ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni Èsúsú?
2. Ṣe àlàyé Àjô àti Õwê.
3. Darúkọ àwọn ànfàní méjì tí ó wà nínú ìranra-ẹni-lọ́wọ́.
4. Kí ni ìyàtọ̀ láàárín Àáró àti Àrokodóko?

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìmọ̀ nípa àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: The teacher guides pupils/students to copy the essential Board Summary notes on various forms of mutual help into their notebooks.

Pupils’ Activity: Pupils/students copy the notes carefully into their notebooks.

Learning Point: Àkọsílẹ̀ kókó ìkẹ́kọ̀ọ́

Step 9: Conclusion

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Ìparí Ìkẹ́kọ̀ọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún fi kókó ìkẹ́kọ̀ọ́ náà lélẹ̀, yóò sì rọ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti máa fi àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ sílò ní àdúgbò wọn. Yóò sì fún wọn ní iṣẹ́ ilé.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́ àlàyé olùkọ́, wọn yóò sì kọ iṣẹ́ ilé sílẹ̀.

Learning Point: Ìmọ̀ pípéye lórí àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Fún àwọn ìbéèrè wọ̀nyí ní ìdáhùn ní kíkún nínú ìwé àkọsílẹ̀ yín:

1. Ṣe àlàyé oríṣiríṣi àṣà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ mẹ́ta tí ó wọ́pọ̀ jùlọ ní àdúgbò yín.
2. Kí ni àwọn ànfàní tí ó wà nínú kíkópa nínú çgbë aláfôwösowöpõ?
3. Báwo ni ìranra-ẹni-lọ́wọ́ ṣe lè ran ìdàgbàsókè àdúgbò lọ́wọ́?

Lesson Keywords

• Èsúsú – Ọ̀nà ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí a fi ń kó owó jọ láàárín ara ẹni.
• Àjô – Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí a fi ń kó owó jọ fún ìdí kan pàtó.
• Õwê – Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ tàbí iṣẹ́ ilé láìsí owó.
• Àáró – Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ nípa iṣẹ́ tí ó lágbára bíi gbígbé nkan tàbí kíkọ́lé.
• Àrokodóko – Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ fún iṣẹ́ oko tàbí kíkórè.
• Çgbë aláfôwösowöpõ – Àjọ ìranra-ẹni-lọ́wọ́ òde òní tí a fi ń kó owó jọ.
• Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ – Àṣà kíkópa pọ̀ láti ran ara ẹni lọ́wọ́.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò gbọ́ yé dáadáa, olùkọ́ yóò tún ṣe àlàyé àwọn kókó pàtàkì ní èdè tí ó rọrùn, yóò sì fi àwòrán púpọ̀ hàn. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n yágbọ́, olùkọ́ yóò fún wọn ní ànfàní láti ṣe ìwádìí síwájú sí i lórí àwọn çgbë aláfôwösowöpõ tí ó wà ní àdúgbò wọn, kí wọ́n sì wá sọ àbájáde ìwádìí wọn fún àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn.

Suggested Lesson Videos

Search YouTube for: “Àṣà Ìranra-ẹni-lọ́wọ́ Yorùbá JSS 2”

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Kí o tó bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí, rí i dájú pé o ti pèsè gbogbo ohun èlò ìkọ́ni bíi fídíò, fíìmù, àti àwòrán. Bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú ìbéèrè tó jẹ mọ́ ìranra-ẹni-lọ́wọ́ ní àdúgbò àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti mú wọn nífẹ̀ẹ́ sí ìkẹ́kọ̀ọ́ náà. Tẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀ ìkọ́ni ní títòlétò, kí o sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ànfàní láti béèrè ìbéèrè àti láti kópa nínú ìjíròrò. Rí i dájú pé gbogbo àwọn oríṣiríṣi ìranra-ẹni-lọ́wọ́ tí a dárúkọ nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ ti yé wọn dáadáa. Nígbà tí o bá ti parí àlàyé, darí wọn láti kọ àkọsílẹ̀ kókó ìkẹ́kọ̀ọ́ sílẹ̀. Ṣe àyẹ̀wò láti rí i dájú pé wọ́n ti gbọ́ ohun tí a kọ́ wọn yé, kí o sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò gbọ́ yé dáadáa ní ìrànlọ́wọ́ pẹ̀lú àlàyé tó rọrùn. Fún àwọn tí wọ́n yágbọ́ ní iṣẹ́ àṣekára síwájú sí i láti mú ìmọ̀ wọn sunwọ̀n sí i.