LÍTÍRÈŚÕ: Àśàyàn ìwé eré-onítàn for JSS 2

Class: JSS 2
Term: First Term
Week: 8
Age: 13 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Topic: LÍTÍRÈŚÕ: Àśàyàn ìwé eré-onítàn
Subject Matter: Ibùdó ìtàn; Àhunpõ ìtàn; Àśà tó súyô; Kókó-õrõ; Ìfìwàwêdá; Ìlò èdè
Previous Lesson: ÀŚÀ: Ìranra-çni-löwö

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣe àlàyé ibùdó ìtàn nínú eré-onítàn tí wọ́n kà.
• Ṣàlàyé àhunpọ̀ ìtàn nínú eré-onítàn náà.
• Tọ́ka sí àwọn àṣà tó súyọ nínú eré-onítàn.
• Mọ kókó-ọ̀rọ̀ eré-onítàn náà.
• Ṣàlàyé ìfìwàwẹ̀dá àwọn èdá ìtàn.
• Ṣe àlàyé ìlò èdè nínú eré-onítàn.

Affective Domain

• Fi ìfẹ́ hàn sí kíkà àti ṣíṣe àyẹ̀wò eré-onítàn.
• Mọyì àṣà àti ìṣe tí ó súyọ nínú eré-onítàn.
• Ṣe àfiwé ìṣẹ̀lẹ̀ inú eré-onítàn pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ń lọ láwùjọ.

Psychomotor Domain

• Kópa nínú ìṣeré díẹ̀ nínú eré-onítàn tí a yàn.
• Ṣe àyẹ̀wò eré-onítàn mìíràn nípa títọ́ka sí àwọn abala tó yẹ.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ẹ̀kọ́ Yorùbá fún JSS 2 (A Yoruba textbook for JSS 2)
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Ìwé eré-onítàn tí a yàn (A selected play script)
• Ìwé ìròyìn (Newspaper)
• Fíìmù tó bá eré mu (tí ó bá wà) (A relevant film, if available)
• Aṣọ eré (Costumes)
• Ohun èlò ìṣeré (Props)

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye àwọn abala pàtàkì nínú eré-onítàn àti bí wọ́n ṣe lè ṣe àyẹ̀wò rẹ̀. Ó tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọyì àṣà àti ìṣe Yorùbá, kí wọ́n sì lè ṣe àfiwé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú ìtàn pẹ̀lú ohun tó ń ṣẹlẹ̀ láwùjọ lónìí.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa lítírèṣọ̀ Yorùbá àti àwọn oríṣi rẹ̀, wọ́n sì ti kà tàbí gbọ́ díẹ̀ nípa eré-onítàn tẹ́lẹ̀.

Lesson Content/Board Summary

LÍTÍRÈŚÕ: Àśàyàn ìwé eré-onítàn

Eré-onítàn jẹ́ apá kan nínú lítírèṣọ̀ tí a kọ sílẹ̀ láti ṣe ìṣeré rẹ̀ lórí ìtàgé. Láti lè ṣe àyẹ̀wò eré-onítàn dáradára, a gbọ́dọ̀ wo àwọn abala wọ̀nyí:

Ibùdó Ìtàn (Setting)

Èyí ni ibi àti àkókò tí ìtàn náà ti ṣẹlẹ̀. Ó lè jẹ́ abúlé, ìlú ńlá, ilé-ẹ̀kọ́, ọjà, tàbí àkókò kan pàtó bíi àkókò ogun, àkókò àwọn baba ńlá, tàbí àkókò òde òní. Ibùdó ìtàn máa ń nípa lórí bí ìtàn ṣe ń lọ àti ìwà àwọn èdá ìtàn.

1. Ibi: Níbo ni ìtàn náà ti ṣẹlẹ̀?
2. Àkókò: Ìgbà wo ni ìtàn náà ṣẹlẹ̀?

Àhunpọ̀ Ìtàn (Plot)

Àhunpọ̀ ìtàn ni bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú eré-onítàn ṣe tò léra wọn, láti ìbẹ̀rẹ̀ títí dé òpin. Ó máa ń ní àwọn apá pàtàkì bíi:

1. Ìbẹ̀rẹ̀: Níbi tí a ti ṣàfihàn àwọn èdá ìtàn àti ibùdó ìtàn.
2. Ìdàgbàsókè: Níbi tí ìṣòro tàbí ìjà ti bẹ̀rẹ̀ sí í yọjú.
3. Góńgó: Apá tó ga jù lọ nínú ìtàn, níbi tí ìjà tàbí ìṣòro ti dé òkè rẹ̀.
4. Ìsọlẹ̀: Níbi tí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀ sí í túká lẹ́yìn góńgó.
5. Ìparí: Níbi tí a ti yanju ìṣòro tàbí tí ìtàn ti parí.

Àṣà Tó Súyọ (Emerging Culture)

Èyí ni àwọn àṣà, ìṣe, ìgbàgbọ́, àti ìwà àwọn ènìyàn tí eré-onítàn náà ń sọ nípa rẹ̀. Ó lè jẹ́ àṣà ìgbéyàwó, ìsìnkú, ìṣẹ̀ṣe, ìjọsìn, tàbí bí àwọn ènìyàn ṣe ń bá ara wọn lò.

1. Àṣà ìgbéyàwó.
2. Àṣà ìsìnkú.
3. Àṣà ìṣẹ̀ṣe.
4. Bí wọ́n ṣe ń kí ara wọn.
5. Bí wọ́n ṣe ń jẹun.

Kókó-Ọ̀rọ̀ (Theme)

Kókó-ọ̀rọ̀ ni èrò tàbí ìkìlọ̀ pàtàkì tí òǹkọ̀wé fẹ́ fi kọ́ àwọn òǹkàwé tàbí àwọn òǹwòran. Ó lè jẹ́ nípa ìfẹ́, ìkórìíra, ìgbẹ̀san, ìgbàgbọ́, ìwà-ìbàjẹ́, ìgboyà, tàbí ìdájọ́ òdodo.

1. Ìfẹ́ àti ìkórìíra.
2. Ìwà-ìbàjẹ́ àti òtítọ́.
3. Ìgboyà àti ìbẹ̀rù.
4. Ìdájọ́ òdodo.

Ìfìwàwẹ̀dá (Characterisation)

Èyí ni bí òǹkọ̀wé ṣe máa ń ṣàlàyé ìwà, àṣà, àti ìhùwàsí àwọn èdá ìtàn. Ó lè jẹ́ nípasẹ̀ ohun tí wọ́n sọ, ohun tí wọ́n ṣe, ohun tí àwọn mìíràn sọ nípa wọn, tàbí àlàyé tí òǹkọ̀wé fúnra rẹ̀ ṣe.

1. Àwọn èdá ìtàn pàtàkì (Main characters).
2. Àwọn èdá ìtàn àtìlẹ́yìn (Minor characters).
3. Ìwà àwọn èdá ìtàn.

Ìlò Èdè (Language Use)

Èyí ni bí òǹkọ̀wé ṣe lo èdè láti fi tún ìtàn rẹ̀ sọ. Ó lè lo àwọn àkànlò èdè, òwe, àfọ̀ṣe, àrokò, ìró-ohùn, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ láti mú kí eré náà dùn mọ́ni, kí ó sì ní ìtumọ̀ jinlẹ̀.

1. Àkànlò èdè.
2. Òwe.
3. Àfọ̀ṣe.
4. Àrokò.
5. Ìró-ohùn.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìṣeré, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Àlàyé, Ìfihàn, Ìwádìí.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè/Àlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ náà nípa bíbéèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn eré-onítàn Yorùbá tí wọ́n ti gbọ́ tàbí kà rí. Yóò tún ṣe ìfáàrà sí òǹkọ̀wé eré-onítàn tí a yàn àti ohun tí eré náà dá lé.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti tọ́ka sí àwọn eré-onítàn Yorùbá tí wọ́n mọ̀.

Learning Point: Ìmọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ eré-onítàn

Step 2: Kíkà Eré-Onítàn

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìdarí/Kíkà

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ka apá kan tàbí gbogbo eré-onítàn tí a yàn, nípa pípín wọn sí àwọn ẹgbẹ́ tàbí kíkà kálukú nípa tiwọn. Yóò rí i dájú pé gbogbo wọn kópa nínú kíkà náà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ka eré-onítàn náà nípa pípín àwọn ipa nínú eré láàárín ara wọn tàbí kíkà rẹ̀ lẹ́ẹ́kan náà.

Learning Point: Kíkà àti lóye eré

Step 3: Ibùdó Ìtàn àti Àhunpọ̀ Ìtàn

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Àlàyé/Ìjíròrò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ibùdó ìtàn àti àhunpọ̀ ìtàn. Yóò béèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti tọ́ka sí ibùdó ìtàn àti bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ṣe tò léra wọn nínú eré-onítàn tí wọ́n kà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tọ́ka sí ibùdó ìtàn àti àhunpọ̀ ìtàn nínú eré-onítàn náà, wọ́n yóò sì kópa nínú ìjíròrò.

Learning Point: Ibùdó àti àhunpọ̀ ìtàn

Step 4: Àṣà Tó Súyọ àti Kókó-Ọ̀rọ̀

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìwádìí

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti fa àwọn àṣà tó súyọ àti kókó-ọ̀rọ̀ eré-onítàn náà yọ. Yóò ṣàlàyé àwọn àṣà tí wọ́n rí àti ìkìlọ̀ tàbí ẹ̀kọ́ tí òǹkọ̀wé fẹ́ fi kọ́ni.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò sọ àwọn àṣà tí wọ́n rí àti kókó-ọ̀rọ̀ tí wọ́n lóye nínú eré náà.

Learning Point: Àṣà àti kókó-ọ̀rọ̀

Step 5: Ìfìwàwẹ̀dá

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìjíròrò/Àlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò jíròrò lórí ìfìwàwẹ̀dá àwọn èdá ìtàn nínú eré náà. Yóò béèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ṣàlàyé ìwà àwọn èdá ìtàn pàtàkì.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò jíròrò lórí ìwà àwọn èdá ìtàn, wọ́n yóò sì tọ́ka sí àwọn ìṣe wọn.

Learning Point: Ìwà àwọn èdá ìtàn

Step 6: Ìlò Èdè àti Ìṣeré

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìṣeré

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìlò èdè nínú eré náà (àkànlò èdè, òwe, àfọ̀ṣe, bbl.). Yóò tún darí ìṣeré díẹ̀ nínú eré náà ní kíláásì, ìbá à jẹ́ ìran kan tàbí méjì, láti fi hàn bí eré ṣe máa ń rí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tọ́ka sí oríṣiríṣi ìlò èdè, wọ́n yóò sì kópa nínú ìṣeré tí olùkọ́ darí.

Learning Point: Ìlò èdè àti ìṣeré

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ibùdó ìtàn nínú eré tí a kà?
2. Ṣàlàyé àhunpọ̀ ìtàn eré náà ní ṣókí.
3. Sọ àṣà kan tó súyọ nínú eré-onítàn yìí.
4. Kí ni kókó-ọ̀rọ̀ eré-onítàn náà?

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìmọ̀ nípa eré-onítàn

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àwọn àkọsílẹ̀ pàtàkì inú Board Summary sí inú ìwé àkọsílẹ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àkọsílẹ̀ náà dáradára sí inú ìwé wọn.

Learning Point: Kíkọ àkọsílẹ̀ eré-onítàn

Step 9: Conclusion

Time: 3 minutes

Teaching Skill: Ìparí/Ìgbésẹ̀

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún tẹnu mọ́ àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà, yóò sì gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú láti máa ka àwọn eré-onítàn mìíràn láti lè mọ̀ sí i.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́ ìparí ẹ̀kọ́ náà, wọ́n yóò sì béèrè ìbéèrè tí wọ́n bá ní.

Learning Point: Ìparí ẹ̀kọ́ eré-onítàn

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ṣe àyẹ̀wò eré-onítàn Yorùbá mìíràn tí o mọ̀, kí o sì tọ́ka sí àwọn abala wọ̀nyí:

1. Ibùdó ìtàn.
2. Àhunpọ̀ ìtàn.
3. Kókó-ọ̀rọ̀.
4. Ìwà èdá ìtàn kan.
5. Àkànlò èdè méjì tí ó súyọ nínú rẹ̀.

Lesson Keywords

• Eré-onítàn – Ìwé tí a kọ sílẹ̀ láti ṣe ìṣeré rẹ̀ lórí ìtàgé.
• Ibùdó ìtàn – Ibi àti àkókò tí ìtàn ti ṣẹlẹ̀.
• Àhunpọ̀ ìtàn – Bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú ìtàn ṣe tò léra wọn.
• Kókó-ọ̀rọ̀ – Ẹ̀kọ́ tàbí èrò pàtàkì inú ìtàn.
• Ìfìwàwẹ̀dá – Bí òǹkọ̀wé ṣe ṣàlàyé ìwà àwọn èdá ìtàn.
• Ìlò èdè – Bí a ṣe lo èdè (àkànlò èdè, òwe, bbl.) nínú ìtàn.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì lóye dáradára, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì nípa lílo àwọn àpẹẹrẹ tó rọrùn. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó yára gbọ́, olùkọ́ lè fún wọn ní eré-onítàn mìíràn láti ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ fúnra wọn, tàbí kí wọ́n kọ ìran eré-onítàn tirẹ̀.

Suggested Lesson Videos

Search on YouTube: Ayewo ere-onitan Yoruba JSS2

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Olùkọ́, rí i dájú pé o ti yan eré-onítàn Yorùbá kan tí ó yẹ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ JSS 2 kí o tó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ yìí. Múra àwọn ohun èlò bíi ìwé eré-onítàn, ìwé ìròyìn, àwọn aṣọ eré àti ohun èlò ìṣeré sílẹ̀. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìfáàrà tó múni lọ́kàn, kí o sì darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ka eré-onítàn náà. Lẹ́yìn kíkà, ṣàlàyé àwọn abala kọ̀ọ̀kan (ibùdó ìtàn, àhunpọ̀ ìtàn, àṣà tó súyọ, kókó-ọ̀rọ̀, ìfìwàwẹ̀dá, ìlò èdè) pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ láti inú eré tí wọ́n kà. Gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú láti kópa nínú ìjíròrò àti ìṣeré díẹ̀ nínú kíláásì. Rí i dájú pé o ṣe àyẹ̀wò ìmọ̀ wọn nígbà gbogbo nípasẹ̀ ìbéèrè. Nígbà tí ó bá tó àkókò, darí wọn láti kọ àkọsílẹ̀ Board Summary sí inú ìwé wọn. Parí ẹ̀kọ́ náà pẹ̀lú àtúnyẹ̀wò kúkúrú àti iṣẹ́ àṣekágbà láti fi tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ náà.