Class: Primary 5
Term: 3rd Term
Week: 1
Age: 10 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Curriculum Theme: Hausa Language
Previous Lesson: Third Term Hausa Examination.
Topic: Tsaftar Jiki da Bikin Suna
Subject Matter: Ma’anar tsaftar, Misalan sassan jiki, Bayanin Yadda Ake Gudanar da Bikin Suna, Misalan Bikin Suna
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils should be able to:
Cognitive Domain:
- Bayyana ma’anar tsafta.
- Faɗi misalan sassan jiki.
- Bayyana muhimmancin tsaftar jiki.
- Fassara ma’anar bikin suna.
- Faɗi misalan abubuwan da ake yi a bikin suna.
Affective Domain:
- Gane mahimmancin tsaftar jiki da muhallin su.
- Daraja al’adun Hausawa na bikin suna.
Psychomotor Domain:
- Nuna yadda ake tsaftace wani sashi na jiki.
- Shiga cikin kwaikwayon bikin suna.
Social Domain:
- Shiga cikin tattaunawa game da tsafta da al’adun Hausawa.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 9 Years Basic Education Curriculum
- State Unified Scheme of Work
- Littafin Hausa na Firamare 5
- https://www.hausa.info/tsaftar-jiki-da-muhalli
- https://hausa.legit.ng/1227513-yadda-ake-bikin-suna-a-kasar-hausa.html
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Hotunan sassan jiki daban-daban.
- Hotunan kayan tsafta (sabulu, burushi, goge baki).
- Hotunan bikin suna.
- Kayan kwaikwayo na bikin suna (idan akwai).
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su fahimci mahimmancin tsaftar jiki don kiyaye lafiyarsu da kuma gane al’adunsu na bikin suna, wanda ke ƙarfafa haɗin kai a cikin al’umma. Yana koyar da su dabi’u masu kyau na rayuwa da kuma fahimtar al’adu.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ana sa ran ɗalibai sun san wasu sassan jikin su kuma sun taɓa ganin bikin suna ko an yi musu bayani a baya.
Lesson Content/Board Summary
Tsaftar Jiki da Bikin Suna
Tsaftar Jiki
Ma’anar Tsafta
Tsafta ita ce kiyaye jiki, tufafi, da muhalli daga datti ko ƙazanta. Tsafta tana sa jiki ya zama mai lafiya kuma yana hana cututtuka.
Misalan Sassan Jiki da Yadda Ake Tsaftace Su
- Kai: A wanke kai da sabulu da ruwa, a kuma tsefe gashi.
- Baki: A goge baki da burushi da abin goge baki akalla sau biyu a rana.
- Idanu: A wanke idanu da ruwa mai tsafta.
- Hanci: A tsaftace hanci a kai a kai.
- Kunne: A riƙa tsaftace kunnuwa a hankali.
- Hannaye: A wanke hannaye da sabulu da ruwa, musamman kafin cin abinci da bayan fita bayi.
- Ƙafafuwa: A wanke ƙafafuwa, musamman yatsun ƙafa, a kuma tabbatar sun bushe.
- Jiki gaba ɗaya: A yi wanka da sabulu da ruwa a kai a kai.
Muhimmancin Tsaftar Jiki
- Tsafta tana kiyaye lafiya.
- Tana hana cututtuka.
- Tana sa mutum ya zama mai kyau da annuri.
- Tana sa mutum ya ji daɗin jikinsa.
- Tana sa mutum ya sami karɓuwa a cikin jama’a.
Illolin Rashin Tsafta
- Rashin lafiya da cututtuka kamar ciwon ciki, kuraje, da sauransu.
- Ƙazanta da wari.
- Rashin karɓuwa a cikin jama’a.
- Jin rashin daɗi a jiki.
Bikin Suna
Ma’anar Bikin Suna
Bikin suna wani biki ne na al’ada da ake yi a kasar Hausa don ba wa jariri ko jaririya suna bayan kwana bakwai da haihuwa. Wannan biki yana da matuƙar muhimmanci a al’adun Hausawa.
Yadda Ake Gudanar da Bikin Suna
Bikin suna yana farawa da yankan rago ko awaki da sassafe bayan kwana bakwai da haihuwa. Liman ko wani malamin addini ne ke jagorantar addu’o’i da ba da suna ga jaririn.
Misalan Abubuwan da Ake Yi a Bikin Suna
- Yanka rago ko awaki: Ana yanka dabbobi don bikin.
- Addu’o’i: Ana yi wa jariri addu’ar fatan alheri da kuma ba shi suna.
- Gayyata: Ana gayyato dangi, abokai, da maƙwabta don taya murna.
- Abinci da abin sha: Ana dafa abinci iri-iri da abin sha don baƙi.
- Waƙe-waƙe da kade-kade: Wasu lokutan ana samun nishaɗi da waƙe-waƙe da kade-kade.
- Ba da kyauta: Mutane suna ba wa jariri da iyayensa kyaututtuka.
Teaching Methods/Instructional Techniques
Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids
Instructional Procedures
Lesson: Tsaftar Jiki da Bikin Suna
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Malamin zai fara darasin ne ta hanyar tambayar ɗalibai game da abin da suka sani game da tsafta da kuma nuna musu hotunan kayan tsafta. Zai kuma tambaye su ko sun taɓa zuwa bikin suna.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su ba da amsa ga tambayoyin malamin, su ambaci wasu kayan tsafta, kuma su faɗi abin da suka sani game da tsafta da bikin suna.
Learning Point: Ɗalibai za su tuna abin da suka sani game da tsafta da bikin suna.
Step 2: Gabatar da Ma’anar Tsafta da Sassan Jiki
Time: 10 minutes
Teaching Skill: Bayani/Misalai
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana ma’anar tsafta a sarari kuma ya nuna hotunan sassan jiki daban-daban, yana mai tambayar ɗalibai su ambaci sunayensu a Hausa. Zai kuma yi bayani a takaice kan yadda ake tsaftace kowane sashi.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau, su maimaita ma’anar tsafta, su ambaci sunayen sassan jiki, kuma su bi umarnin malamin na nuna yadda ake tsaftacewa.
Learning Point: Ɗalibai za su fahimci ma’anar tsafta da kuma sanin yadda ake tsaftace sassan jiki.
Step 3: Muhimmancin Tsaftar Jiki da Illolinta
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Tattaunawa/Bayani
Teacher’s Activity: Malamin zai jagoranci tattaunawa kan muhimmancin tsaftar jiki ga lafiya da kuma illolin rashin tsafta, yana mai ba da misalai.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su shiga cikin tattaunawar, su faɗi ra’ayoyinsu game da muhimmancin tsafta da kuma illolin rashin tsafta.
Learning Point: Ɗalibai za su gane mahimmancin tsaftar jiki da kuma kauce wa ƙazanta.
Step 4: Gabatar da Bikin Suna
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Bayani/Hotuna
Teacher’s Activity: Malamin zai gabatar da sashe na biyu na darasin, wato bikin suna. Zai nuna hotunan bikin suna kuma ya bayyana ma’anar bikin suna, da kuma yadda ake gudanar da shi.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su kalli hotunan, su saurara da kyau, kuma su yi tambayoyi don ƙarin bayani.
Learning Point: Ɗalibai za su fahimci ma’anar bikin suna da kuma yadda ake gudanar da shi.
Step 5: Misalan Abubuwan da Ake Yi a Bikin Suna
Time: 6 minutes
Teaching Skill: Lissafi/Misalai
Teacher’s Activity: Malamin zai lissafo kuma ya bayyana misalan abubuwan da ake yi a bikin suna, kamar yanka rago, addu’o’i, gayyata, abinci, da kyaututtuka.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su rubuta abubuwan da aka lissafo kuma su tambayi inda suka kasa fahimta.
Learning Point: Ɗalibai za su san abubuwan da ake yi a bikin suna.
Step 6: Kwaikwayo (Role-play)
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Aiwatarwa
Teacher’s Activity: Malamin zai raba ɗalibai zuwa ƙungiyoyi, ya kuma umurce su su kwaikwayi wani ɗan gajeren fage na bikin suna ko kuma nuna yadda ake tsaftace wani sashi na jiki.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su shiga cikin ƙungiyoyi, su shirya, kuma su kwaikwayi abin da aka umarce su.
Learning Point: Ɗalibai za su aiwatar da abin da suka koya.
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Mene ne ma’anar tsafta?
- Ka faɗi misalai uku na sassan jiki da yadda ake tsaftace su.
- Mene ne muhimmancin tsaftar jiki?
- Fassara ma’anar bikin suna.
- Ka faɗi abubuwa biyu da ake yi a bikin suna.
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.
Step 8: Conclusion
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Takaitawa
Teacher’s Activity: Malamin zai taƙaita darasin, ya sake jaddada mahimmancin tsaftar jiki da kuma bikin suna a al’adun Hausawa, sannan ya ba da aikin gida.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su rubuta aikin gida, kuma su yi sallama.
Learning Point: Ɗalibai za su tuna muhimman abubuwan da suka koya a darasin.
Lesson Keywords
- Tsafta – Kiyaye jiki daga datti.
- Sassan Jiki – Gabobin jiki daban-daban.
- Bikin Suna – Bikin ba wa jariri suna.
- Al’ada – Hanyar rayuwa ta gargajiya.
- Muhimmanci – Fa’ida ko amfani.
Differentiation
Ga ɗalibai masu saurin fahimta, za a ba su ƙarin tambayoyi ko aikin rubutu kan bambance-bambancen bikin suna a sauran al’adu. Ga ɗalibai masu buƙatar taimako, za a yi musu ƙarin bayani da misalai, kuma a ba su damar amsawa a baki.
Note for teachers using this lesson plan
Malamai su tabbatar sun yi amfani da kayan koyarwa masu jan hankali kamar hotuna da misalai na zahiri. Su kuma ƙarfafa ɗalibai su yi magana da Hausa a duk lokacin darasin don ƙarfafa yarensu.

Community Join the conversation Open discussion +