Class: Primary 5
Term: 3rd Term
Week: 6
Age: 10 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Curriculum Theme: Hausa Language
Previous Lesson: Sana’o’i Ma’anar Sana’a Bada Bayanin Sana’a Muhimmancin.
Topic: Tsarin Sarautun Hausawa Tantance Sunayen Sarauta da Ayyukansu A Ƙasar Hausa Misalan Nadin Sarauta
Subject Matter: Tantance sunayen sarauta da ayyukansu a ƙasar Hausa
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils should be able to:
Cognitive Domain:
- su tantance sunayen sarauta daban-daban a ƙasar Hausa.
- su bayyana ayyuka ko rawar da kowace sarauta ke takawa.
- su lissafo misalan sana’o’in mata guda biyar a ƙasar Hausa.
Affective Domain:
- su nuna girmamawa ga tsarin sarauta da al’adun Hausawa.
- su fahimci muhimmancin sana’o’in mata a al’adun Hausa.
Psychomotor Domain:
- su rubuta sunayen sarauta da ayyukansu.
- su rubuta sana’o’in mata guda biyar.
Social Domain:
- su tattauna rawar da sarakuna ke takawa a ci gaban al’umma.
- su raba bayanai game da sana’o’in mata da muhimmancinsu.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 9 Years Basic Education Curriculum
- State Unified Scheme of Work
- Littafin Hausa na Firamare (misali, Littafin Hausa na Jigo)
- https://edulearn.org.ng/lesson_note/primary-5-hausa-language-third-term-week-6-topic-tsarin-sarautun-hausawa/
- https://hausa.legit.ng/1220459-jerin-sunayen-sarauta-da-ayyukan-su-a-kasan-hausa.html
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Hotunan sarakuna da ma’aikatan fada
- Littattafan Hausa masu dauke da hotunan sarauta
- Allon rubutu da alli
- Katin rubutu dauke da sunayen sarauta da ayyukansu
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin zai taimaka wa ɗalibai su fahimci tsarin mulkin gargajiya na Hausawa da kuma rawar da kowane mai sarauta ke takawa. Haka kuma, zai ba su damar sanin gudummawar da mata ke bayarwa ta hanyar sana’o’insu a al’ummar Hausa.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ɗalibai sun san wasu daga cikin sarakunan gargajiya a yankunansu kuma sun fahimci ma’anar al’ada da gargajiya.
Lesson Content/Board Summary
Tsarin Sarautun Hausawa
Tantance Sunayen Sarauta da Ayyukansu a Ƙasar Hausa
Sarauta a ƙasar Hausa tsari ne na mulkin gargajiya wanda ke da sarki a matsayin shugaba, tare da manyan masu riƙe da muƙaman sarauta daban-daban da ke taimaka masa wajen gudanar da mulki da kiyaye al’adu.
Ga wasu daga cikin manyan sunayen sarauta da ayyukansu:
- Sarki: Shi ne shugaban dukkanin masarauta, mai gudanar da mulki, mai kiyaye al’adu, kuma mai yanke hukunci na ƙarshe.
- Waziri: Babban mai ba sarki shawara kuma babban jami’in mulki a fada. Yana taimaka wa sarki wajen gudanar da harkokin yau da kullum.
- Galadima: Mai kula da harkokin birni da kuma shige da ficen baki. Yana kuma kula da wasu yankunan masarauta.
- Madaki: Babban hafsan sojoji ko mai kula da harkokin tsaro a zamanin da. Yana jagorantar sojojin masarauta.
- Chiroma: Yawanci ɗan sarki ne kuma magajin sarauta. Yana wakiltar sarki a wasu lokuta.
- Hakimi: Shi ne wakilin sarki a wani gari ko yanki. Yana kula da harkokin wannan yanki a madadin sarki.
- Ma’aji: Mai kula da baitulmalin masarauta, wato mai kula da dukiyar sarki da ta masarauta.
- Dogari: Mai tsaron sarki kuma mai gadin fada. Suna sanye da kaya na musamman.
- Jekadiya: Wata mace ce mai isar da saƙonni tsakanin mata a fada ko tsakanin fada da wasu mata masu muhimmanci.
Misalan Nadin Sarauta
Nadin sarauta a ƙasar Hausa yana biye da tsarin gargajiya da aka gada tun kaka da kakanni. Yawancin lokaci, ana naɗa mutum ne bisa ga zuriyarsa, nagartarsa, ko kuma shawarar da manyan fadawa suka bayar ga sarki mai ci. Wasu sarautun gado ne, wasu kuma ana ba su ne ga mutanen da suka cancanta saboda gudummawarsu ga al’umma.
Sana’o’in Mata a Ƙasar Hausa
Mata a ƙasar Hausa suna gudanar da sana’o’i da dama don dogaro da kai da kuma taimaka wa iyali. Waɗannan sana’o’in suna da muhimmanci sosai ga tattalin arzikin gida da na al’umma.
Ga misalan sana’o’in mata guda biyar a ƙasar Hausa:
- Kula: Sana’ar sarrafa auduga zuwa zaren da za a yi saka da shi.
- Saka Tabarma: Sana’ar saƙa tabarmi da za a yi amfani da su a gidaje ko a sayar.
- Dukanci: Sana’ar sarrafa fatu zuwa abubuwa kamar jakunkuna, takalma, ko kayan ado.
- Rini: Sana’ar rina zaren auduga ko kayan sawa da launuka daban-daban.
- Tuya da Girki: Sana’ar tuya abinci iri-iri kamar kosai, waina, da kuma girke-girke na sayarwa.
- Sayar da Kayayyaki: Sayar da kayayyakin abinci, kayan miya, ko kayan masarufi a kasuwa.
Teaching Methods/Instructional Techniques
Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids
Instructional Procedures
Tsarin Sarautun Hausawa
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Malamin zai fara darasin ta hanyar tambayar ɗalibai ko sun san wani sarki ko basarake a yankinsu kuma su faɗi sunan sa. Sannan zai yi bitar darasin da ya gabata.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su faɗi sunayen sarakunan da suka sani kuma su amsa tambayoyin bitar darasin baya.
Learning Point: Ɗalibai sun tuna darasin baya kuma an shirya su don sabon darasi.
Step 2: Gabatar da Tsarin Sarauta
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Bayani/Gane Ma’ana
Teacher’s Activity: Malamin zai gabatar da ma’anar “Sarauta” a ƙasar Hausa kuma ya bayyana muhimmancinta a al’ummar gargajiya. Zai nuna hotunan sarakuna da fadawa.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau kuma su kalli hotunan da malamin ya nuna. Za su yi ƙoƙarin fahimtar ma’anar sarauta.
Learning Point: Ɗalibai sun fahimci ma’anar sarauta da muhimmancinta.
Step 3: Tantance Sunayen Sarauta da Ayyukansu
Time: 10 minutes
Teaching Skill: Jerantawa/Bayani
Teacher’s Activity: Malamin zai rubuta wasu daga cikin muhimman sunayen sarauta a allo, sannan ya bayyana ayyukan kowannensu dalla-dalla, kamar Sarki, Waziri, Galadima, Madaki, Chiroma, Hakimi, Ma’aji, Dogari, da Jekadiya.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su rubuta sunayen sarautun da ayyukansu a littattafansu kuma su yi tambayoyi don ƙarin bayani.
Learning Point: Ɗalibai sun tantance sunayen sarauta da ayyukansu.
Step 4: Misalan Nadin Sarauta
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Bayani/Tattaunawa
Teacher’s Activity: Malamin zai yi bayani game da yadda ake naɗa sarauta a ƙasar Hausa, yana mai nuna cewa wasu gado ne, wasu kuma ana ba su ne bisa cancanta ko gudummawa.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara kuma su yi tambayoyi game da tsarin naɗin sarauta.
Learning Point: Ɗalibai sun fahimci tsarin naɗin sarauta.
Step 5: Sana’o’in Mata a Ƙasar Hausa
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Lissafta/Faɗa
Teacher’s Activity: Malamin zai tambayi ɗalibai ko sun san wasu sana’o’in da mata ke yi a ƙasar Hausa. Bayan haka, zai lissafo sana’o’in mata guda biyar ko fiye kamar kula, saka tabarma, dukanci, rini, tuya da girki, da sayar da kayayyaki.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su faɗi sana’o’in da suka sani, sannan su rubuta waɗanda malamin ya lissafo a littattafansu.
Learning Point: Ɗalibai sun san wasu sana’o’in mata a ƙasar Hausa.
Step 6: Tattaunawa da Tambayoyi
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Tattaunawa/Tambaya da Amsa
Teacher’s Activity: Malamin zai buɗe kofa don ɗalibai su yi tambayoyi ko su bayar da gudummawa kan abin da aka koya. Zai amsa tambayoyinsu kuma ya ƙara bayani inda ya dace.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su yi tambayoyi da kuma bayar da gudummawarsu a tattaunawar.
Learning Point: Ɗalibai sun zurfafa fahimtar darasin.
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Mene ne ma’anar sarauta a ƙasar Hausa?
- Ka faɗi sunayen sarauta guda uku da ayyukansu.
- Ta yaya ake naɗa sarauta a ƙasar Hausa?
- Ka lissafo sana’o’in mata guda biyar a ƙasar Hausa.
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.
Step 8: Conclusion
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Takaitawa/Aiwatarwa
Teacher’s Activity: Malamin zai taƙaita darasin ta hanyar sake jaddada muhimman abubuwan da aka koya game da tsarin sarauta da sana’o’in mata. Zai ba ɗalibai aikin gida su rubuta wasu sana’o’in mata guda biyu da ba a lissafo a darasin ba.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau kuma su rubuta aikin gida.
Learning Point: Ɗalibai sun taƙaita darasin kuma sun shirya don aikin gida.
Lesson Keywords
- Sarauta – Tsarin mulkin gargajiya na Hausawa.
- Sarki – Shugaban masarauta.
- Waziri – Babban mai ba sarki shawara.
- Galadima – Mai kula da harkokin birni.
- Madaki – Babban hafsan sojoji.
- Chiroma – Ɗan sarki kuma magajin sarauta.
- Hakimi – Wakilin sarki a wani yanki.
- Ma’aji – Mai kula da baitulmalin sarki.
- Dogari – Mai tsaron sarki.
- Jekadiya – Mace mai isar da saƙonni a fada.
- Sana’o’in mata – Ayyukan dogaro da kai da mata ke yi.
Differentiation
Ga ɗalibai masu saurin fahimta, malamin zai iya ƙalubalantar su da su bayyana bambanci tsakanin sarautun gargajiya da na zamani. Ga masu buƙatar ƙarin taimako, malamin zai yi amfani da hotuna da katin rubutu don taimaka musu wajen gane sunaye da ayyukan sarautun. Ana iya ba su ƙarin misalan sana’o’in mata da aka sani a yankunansu.
Note for teachers using this lesson plan
Malamin ya tabbatar ya yi amfani da misalai daga masarautun Hausa da ɗalibai suka sani don sanya darasin ya zama mai ma’ana a gare su. Idan akwai damar shirya ziyara zuwa fada ko gidan sarauta a matsayin wani aiki na waje, hakan zai ƙara wa ɗalibai ilimi da fahimta sosai. A tabbatar an ba ɗalibai damar tattaunawa da yin tambayoyi don ƙarfafa fahimtarsu.


Community Join the conversation Open discussion +