Lesson Note on Ìṣẹ́dá Ọ̀rọ̀-Orúkọ for JSS 3

Class: Junior Secondary School 3 (JSS 3 / JS3)
Term: 3rd Term
Week: 11
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language L2
Curriculum Theme: Èdè
Previous Lesson: Third Term Yorùbá (Level 2) Scheme.
Topic: ÈDÈ
Subject Matter: Ìṣẹ́dá ọ̀rọ̀-orúkọ, ìtumọ̀ ọ̀rọ̀-orúkọ, oríṣìí ọ̀rọ̀-orúkọ, ọ̀rọ̀-orúkọ àìṣẹ̀dá, ọ̀rọ̀-orúkọ ṣíṣe, àlàyé lórí oríṣìí ọ̀rọ̀-orúkọ, àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀-orúkọ

Specific Objectives

Ní òpin ẹ̀kọ́ náà, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yẹ kí wọ́n lè:

Cognitive Domain:

• Ṣe àlàyé ọ̀rọ̀-orúkọ.
• Dárúkọ oríṣìí ọ̀rọ̀-orúkọ.
• Dá àwọn ìṣẹ̀dá ọ̀rọ̀-orúkọ mọ̀.

Affective Domain:

• Mọ ìwúlò ọ̀rọ̀-orúkọ nínú gbólóhùn.
• Fi ìfẹ́ hàn sí kíkọ́ nípa ọ̀rọ̀-orúkọ Yorùbá.

Psychomotor Domain:

• Lo ọ̀rọ̀-orúkọ dáadáa nínú gbólóhùn.
• Ṣẹ̀dá àwọn ọ̀rọ̀-orúkọ tuntun láti ara àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn.

Social Domain:

• Bá ara wọn sọ̀rọ̀ dáadáa nípa lílò ọ̀rọ̀-orúkọ tó yẹ.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 9 Years Basic Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé Yorùbá fún Ilé-ìwé Jíńyọ̀ Sẹ́kọ́ńdírì Kẹta (JSS 3)
• https://www.yorubalanguage.com/yoruba-nouns
• https://www.researchgate.net/publication/320146039_The_Yoruba_Noun

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Ìwé ẹ̀kọ́ Yorùbá
• Àtẹ ìṣẹ̀dá ọ̀rọ̀-orúkọ
• Àwọn káàdì ọ̀rọ̀
• Àwọn ìlà gbólóhùn

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye bí wọ́n ṣe ń ṣẹ̀dá ọ̀rọ̀-orúkọ àti bí wọ́n ṣe ń lò wọ́n nínú gbólóhùn. Yóò tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti máa fi ọ̀rọ̀-orúkọ bá ara wọn sọ̀rọ̀ dáadáa nínú èdè Yorùbá.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa àwọn ọ̀rọ̀ oríṣìíríṣìí nínú èdè Yorùbá.

Lesson Content/Board Summary

ÈDÈ (NOUNS)

Ìtumọ̀ Ọ̀rọ̀-Orúkọ

Ọ̀rọ̀-orúkọ ni ọ̀rọ̀ tí a fi ń tọ́ka sí orúkọ ènìyàn, ẹranko, ohun, ibi tàbí èrò kan. Òun ni ó máa ń jẹ́ olùwà tàbí àbáwà nínú gbólóhùn.

Oríṣìí Ọ̀rọ̀-Orúkọ

Oríṣìí ọ̀rọ̀-orúkọ méjì pàtàkì ló wà nínú èdè Yorùbá. Wọ́n jẹ́:

• Ọ̀rọ̀-orúkọ Àìṣẹ̀dá
• Ọ̀rọ̀-orúkọ Ṣíṣe

Ọ̀rọ̀-Orúkọ Àìṣẹ̀dá

Àwọn wọ̀nyí ni àwọn ọ̀rọ̀-orúkọ tí kò ní orísun tàbí tí a kò ṣẹ̀dá wọn láti ara ọ̀rọ̀ mìíràn. Wọ́n dúró fúnra wọn. Àpẹẹrẹ:

• Ọmọ (child)
• Ilé (house)
• Ojú (eye)
• Omi (water)
• Ẹja (fish)

Ọ̀rọ̀-Orúkọ Ṣíṣe

Àwọn wọ̀nyí ni àwọn ọ̀rọ̀-orúkọ tí a ṣẹ̀dá láti ara àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn bíi ọ̀rọ̀-ìṣe, ọ̀rọ̀-àpèjúwe tàbí ọ̀rọ̀-atọ́ka. A lè ṣẹ̀dá wọn nípa lílò àwọn àfòpinlẹ̀ tàbí àwọn àfọwọ́bẹ̀rẹ̀.

Àpẹẹrẹ:

• Láti ara ọ̀rọ̀-ìṣe:
  • Jẹun (ìṣe) → Oúnjẹ (orúkọ) – (to eat → food)
  • Kọ́ (ìṣe) → Ẹ̀kọ́ (orúkọ) – (to learn → lesson)
  • Rìn (ìṣe) → Ìrìn (orúkọ) – (to walk → walk/journey)
  • Ṣe (ìṣe) → Ìṣe (orúkọ) – (to do → act/deed)
• Láti ara ọ̀rọ̀-àpèjúwe:
  • Dára (àpèjúwe) → Ìdára (orúkọ) – (to be good → goodness)
  • Gbígbóná (àpèjúwe) → Ìgbóná (orúkọ) – (to be hot → heat)

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì tún wá béèrè nípa àwọn oríṣìí ọ̀rọ̀ tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ẹ̀kọ́ wọn tẹ́lẹ̀.

Step 2: Ìfihàn Kókó Ẹ̀kọ́

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé kókó ẹ̀kọ́ tuntun náà, èyíun Èdè (Ọ̀rọ̀-Orúkọ), yóò sì tún ṣàlàyé ìtumọ̀ ọ̀rọ̀-orúkọ dáadáa.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n á sì kọ àlàyé náà sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ìtumọ̀ ọ̀rọ̀-orúkọ.

Step 3: Oríṣìí Ọ̀rọ̀-Orúkọ

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìjíròrò
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé oríṣìí ọ̀rọ̀-orúkọ méjì náà: Ọ̀rọ̀-orúkọ Àìṣẹ̀dá àti Ọ̀rọ̀-orúkọ Ṣíṣe, yóò sì fi àwọn àpẹẹrẹ hàn wọ́n.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fi ara hàn nínú ìjíròrò, wọ́n á sì wá àwọn àpẹẹrẹ mìíràn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ oríṣìí ọ̀rọ̀-orúkọ.

Step 4: Ọ̀rọ̀-Orúkọ Àìṣẹ̀dá

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìfihàn
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé lórí Ọ̀rọ̀-orúkọ Àìṣẹ̀dá, yóò sì fi àwọn àpẹẹrẹ sí orí pátákó.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn àpẹẹrẹ náà sílẹ̀, wọ́n á sì tún fún àwọn àpẹẹrẹ tiwọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ọ̀rọ̀-orúkọ àìṣẹ̀dá.

Step 5: Ọ̀rọ̀-Orúkọ Ṣíṣe

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé àti Àpẹẹrẹ
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé bí a ṣe ń ṣẹ̀dá ọ̀rọ̀-orúkọ láti ara ọ̀rọ̀-ìṣe tàbí ọ̀rọ̀-àpèjúwe, yóò sì fi àwọn àpẹẹrẹ púpọ̀ hàn wọ́n.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbìyànjú láti ṣẹ̀dá àwọn ọ̀rọ̀-orúkọ tuntun, wọ́n á sì fi wọ́n sínú gbólóhùn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí a ṣe ń ṣẹ̀dá ọ̀rọ̀-orúkọ ṣíṣe.

Step 6: Ìdánilójú

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìbéèrè àti Ìdáhùn
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò béèrè àwọn ìbéèrè láti dánilójú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti lóye ẹ̀kọ́ náà dáadáa.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́.
Learning Point: Olùkọ́ mọ iye tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti kọ́.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ọ̀rọ̀-orúkọ?
2. Dárúkọ oríṣìí ọ̀rọ̀-orúkọ méjì tí a kọ́ lónìí.
3. Fún mi ní àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀-orúkọ àìṣẹ̀dá mẹ́ta.
4. Báwo la ṣe lè ṣẹ̀dá ọ̀rọ̀-orúkọ láti ara ọ̀rọ̀-ìṣe? Fún àpẹẹrẹ méjì.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àkòrí ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fún wọn ní iṣẹ́-ṣíṣe.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ iṣẹ́-ṣíṣe sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ohun tí wọ́n kọ́, wọ́n á sì gbìyànjú láti tún kà á.

Lesson Keywords

• Ọ̀rọ̀-orúkọ – (Noun)
• Ìṣẹ̀dá – (Formation/Derivation)
• Àìṣẹ̀dá – (Simple/Undeclined)
• Ṣíṣe – (Derived/Formed)
• Orísun – (Origin/Source)

Differentiation

The teacher will provide additional support for struggling pupils through simplified explanations and more examples. Advanced pupils will be encouraged to form complex sentences using different types of nouns and identify them in texts.

Note for teachers using this lesson plan

Teachers should ensure active pupil participation throughout the lesson. Practical examples from the pupils’ environment will make the lesson more relatable and engaging. Emphasize the importance of correct tone marking and pronunciation for accurate meaning in Yoruba.