Examination on Yorùbá
Class: JSS 3
Term: Second Term
Time: 1 Hour
Total Marks: 70

SECTION A: ÌBÉÈRÈ ÀRÒYÉ

Ní ìlú Òkè-Ìtún, ìran àtijô ni Akin àti Dele jé. Akin jé ômô tí ó làálàá, ó máa ń ran àwôn òbí rè lówó ní oko, ó sì máa ń bôwô fún àwôn àgbàlagbà. Nígbàkúgbà tí ó bá ti pari iśé ilé, yóò tún sáré lo sí oko láti bá bàbá rè kòkòrò tàbí kó èpò. Àwôn ará ìlú máa ń yìn ín fún ìwà rere rè.

Ṣùgbón Dele, òyìgbó ni. Kò fëràn iśé, ó sì máa ń lo gbogbo àkókò rè láti śeré. Nígbà tí àwôn òbí rè bá rán an ní iśé, yóò sọ pé òun kò lágbára tàbí ó máa ń wá àwáwí. Àwọn èèyàn ìlú kò fëràn ìwà rè rárá.

Lójoojúmọ́, Akin máa ń kọ́ ẹ̀kọ́ dáadáa ní ilé-ìwé, ó sì máa ń śe àwọn iśé ilé-ìwé rè nígbà tí ó bá dé ilé. Dele sì máa ń gbójúlé àwọn mìíràn láti bá òun śe iśé rè.

Ní òpin ọdún, àwọn ará ìlú pinnu láti bu iyì fún ọmọ tó jù lọ ní ìwà àti ìfara-balè. Wón pe Akin àti Dele síwájú gbogbo èèyàn. Léyìn ìwádìí, wón ri pé Akin ni ó yẹ fún iyì náà. Wón fún Akin ní àmì-èye pèlú owó tó pọ̀. Dele sì kábámọ̀ ìwà rè, ó sì pinnu láti yípadà.

Dáhùn àwọn ìbéèrè 1-8 nípa àròyé tí ó wà lókè.

1. Akin jé ômô tí ó ________. (a) òyìgbó (b) làálàá (c) aláìlágbára (d) alárànkàn
2. Kí ni Akin máa ń śe fún àwôn òbí rè ní oko? (a) Kó èpò (b) Ṣeré (c) Sùn (d) Kàwé
3. Báwo ni Dele ṣe máa ń lo gbogbo àkókò rè? (a) Kíka ìwé (b) Ṣíṣe iśé ilé-ìwé (c) Ṣíṣeré (d) Ríran àwọn òbí lówó
4. Ìwà wo ni àwọn èèyàn ìlú kò fëràn lára Dele? (a) Ìfara-balè (b) Ìwà òyìgbó (c) Ìwà làálàá (d) Ìwà rere
5. Ìtumõ “kábámọ̀” nínú àròyé yìí ni ________. (a) inú dùn (b) ìrètí (c) ìronúpìwàdà (d) ìyìn
6. Kí ni àwọn ará ìlú fún Akin ní òpin ọdún? (a) Ìbáwí (b) Àmì-èye (c) Ìránṣé (d) Owó díè
7. Èdá ìtàn wo ni kókó inú àròyé yìí dá lé? (a) Ìfẹ́ àti ìbínú (b) Ìjàkadì (c) Ìwà rere àti ìwà burúkú (d) Ìgbésí ayé ìlú
8. Ìdí pàtàkì tí a fi kọ àròyé yìí ni ________. (a) Ìṣeré (b) Ìwúlò iśé (c) Ìgbésí ayé àwọn ọmọdé (d) Ìtọ́jú àwọn àgbàlagbà

Dáhùn gbogbo ìbéèrè.

9. Èyà ara fún ìró èdè pípè tí ó wà ní iwájú ẹnu ni ________. (a) Ahọ́n (b) Ètè (c) Ọ̀fun (d) Imú
10. Gbogbo àwọn wònyí jé àfipè tí a lè fi ojú rí, àfi ________. (a) Ìró /p/ (b) Ìró /b/ (c) Ìró /m/ (d) Ìró /k/
11. Ìró èdè Yorùbá tí ó jáde láti ihò imú ni a pè ní ________. (a) Fáwëlì (b) Kọńsónáýtì (c) Ìró imú (d) Ìró ẹnu
12. Ọ̀kan nínú àwọn èyà ara tí ó máa ń ran ni lọ́wọ́ láti sọ̀rọ̀ ni ________. (a) Ọpọlọ (b) Ọkàn (c) Ahọ́n (d) Ẹsẹ̀
13. Ìró /s/ jé àpẹẹrẹ ________. (a) Ìró imú (b) Ìró ẹnu (c) Fáwëlì (d) Ìró àsúnsí
14. Ìgbàgbọ́ Yorùbá pé àwọn ọmọ kan máa ń kú, tí wọ́n tún máa ń padà wá ni a pè ní ________. (a) Ìbejì (b) Àbíkú (c) Ìyáwo (d) Ìyálóde
15. Ọ̀kan nínú àwọn nǹkan tí ó ṣe pàtàkì fún ìtọ́jú aláboyún látijọ́ ni ________. (a) Oúnjẹ òkèèrè (b) Àgbo (c) Dààbù (d) Kò sí ohun kan
16. Èèwọ̀ kan fún aláboyún láyé àtijọ́ ni pé kò gbọ́dọ̀ jẹ ________. (a) Ẹran (b) Ẹyin (c) Èrèé (d) Èkùrù
17. Ìtọ́jú aláboyún lóde òní gbójú lé ________. (a) Ilé ìwòsàn (b) Àgbo (c) Ògùn ìbílẹ̀ (d) Ìgbàgbọ́ àtijọ́
18. Kí ni àwọn Yorùbá fi ń pe obìnrin tí kò lè bímọ? (a) Ìyá (b) Àgàn (c) Ìyálóde (d) Àbíkú
19. Òkòtó jé àpẹẹrẹ eré ________. (a) Òśùpá (b) Ojoojúmọ́ (c) Ìfẹ́ (d) Ìjàkadì
20. Eré ìdárayá kan tí ó máa ń kọ́ ọmọ ní òye ni ________. (a) Bojúbojú (b) Ta ló wà nínú ọgbà (c) Àlö pípa (d) Ayò
21. Gbogbo àwọn wònyí jé eré òśùpá, àfi ________. (a) Bojúbojú (b) Ta ló wà nínú ọgbà (c) Àrìn títa (d) Ìwọ́kẹ́tẹ́
22. Èrèé ni a máa ń gbìn sí ________. (a) Omi (b) Ilé (c) Oko (d) Ọrun
23. Èyí nínú àwọn wònyí ni kò jẹ́ ẹ̀ya ara? (a) Ojú (b) Ọwọ́ (c) Apá (d) Aṣọ
24. A máa ń fi ________ kọ́ ìwé. (a) Ẹsẹ̀ (b) Ẹnu (c) Ikọ̀wé (d) Etí
25. Àwọn nǹkan nínú ilé tí a fi ń jẹun ni ________. (a) Àga àti tábìlì (b) Àwo àti ṣíbí (c) Àwòrán àti ògiri (d) Ìwé àti kálámù
26. Ọjọ́ kẹta nínú ọ̀sẹ̀ ni ________. (a) Àìkú (b) Ọjọ́ Ìṣẹ́gun (c) Ọjọ́ Rúbọ (d) Ọjọ́ Ìṣẹ́gun
27. Oṣù kẹfà nínú ọdún ni ________. (a) Oṣù Keje (b) Oṣù Kẹfà (c) Oṣù Kẹsan (d) Oṣù Kẹwàá
28. Nígbà tí agogo bá lù mẹ́rin, a ó sọ pé ________. (a) Agogo mẹ́ta (b) Agogo mẹ́rin (c) Agogo máàrún (d) Agogo méjì
29. Ọjọ́ méje ni ó wà nínú ________. (a) Ọdún (b) Oṣù (c) Ọ̀sẹ̀ (d) Ìṣẹ́jú
30. Agogo méjìlá òru ni a pè ní ________. (a) Ọ̀sán gangan (b) Òru gangan (c) Àárọ̀ kutukutu (d) Ìrọ̀lẹ́
31. Lẹ́tà tí a kọ sí ọ̀rẹ́ tàbí ẹbí jẹ́ lẹ́tà ________. (a) Àìgbagbẹ́fẹ́ (b) Gbẹ́fẹ́ (c) Ìṣòwò (d) Ìjọba
32. Àdírẹ́sì olùkọ̀wé ni a máa ń kọ sí ________ lórí lẹ́tà gbẹ́fẹ́. (a) Ọ̀tún (b) Òsì (c) Àárín (d) Ìsàlẹ̀
33. Èyí nínú àwọn wònyí ni kò jẹ́ apá kan lẹ́tà gbẹ́fẹ́? (a) Déètì (b) Àdírẹ́sì (c) Ìyọ̀nda (d) Àkọlé
34. Àwọn ìró èdè Yorùbá tí afẹ́fẹ́ jáde láìsí ìdènà ni a pè ní ________. (a) Kọńsónáýtì (b) Fáwëlì (c) Ìró imú (d) Ìró ẹnu
35. Ìró /n/ jẹ́ àpẹẹrẹ ________. (a) Fáwëlì (b) Kọńsónáýtì (c) Ìró ẹnu (d) Ìró àsúnsí
36. Ọ̀nà tí ó tọ́ láti kọ òńkà 420 ní èdè Yorùbá ni ________. (a) Irínwó ó lé ogún (b) Ọ̀ọ̀dúnrún ó lé ogún (c) Ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ́ta ó dín ogún (d) Irínwó ó dín ogún
37. Òńkà 480 ní èdè Yorùbá ni ________. (a) Irínwó ó lé ọgọ́rin (b) Ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ́ta ó dín ogún (c) Irínwó ó dín ogún (d) Ọ̀ọ̀dúnrún ó lé ọgọ́rin
38. Èyí nínú àwọn wònyí ni ìró fáwëlì tí kò sí ní Yorùbá? (a) /a/ (b) /e/ (c) /o/ (d) /u:/
39. Kókó ọ̀rọ̀ ewì tí ó dá lé ipò obìnrin nínú àwùjọ ni a pè ní ________. (a) Ìṣẹ̀fọ́fábo (b) Ìgbésí ayé (c) Ìkọ́lù (d) Ìṣèlú
40. Ọ̀kan nínú àwọn ohun tí ó ṣe pàtàkì nínú ewì ni ________. (a) Ìbálò (b) Òkàn (c) Ọ̀nà èdè (d) Ìgbésí ayé

SECTION B: THEORY
Instruction: Answer any THREE questions. (30 Marks)

1. (a) Darúkọ àwọn èyà ara mẹ́ta tí a fi ń pè ìró èdè Yorùbá. (3)
(b) Ṣàlàyé ìwúlò èyà ara kọ̀ọ̀kan tí o darúkọ. (3)
(c) Ṣàlàyé ìyàtọ̀ láàárín ìró fáwẹ́lì àti ìró kọńsón