Ìró Èdè Yorùbá (L2) for JSS 3

Class: JSS 3
Term: First Term
Week: 2
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language (L2)
Topic: Fónëtíìkì: Ìró Èdè Yorùbá
Subject Matter: Álífábëêtì Yorùbá; Kíka álífábëêtì láti A – Y; Àlàyé lórí lëtà ńlá àti lëtà kékeré; Ìsõrí álífábëêtì èdè Yorùbá (B.a. köńsónáýtì àti fáwëlì àìránmúpè àti; fáwëlì àránmúpè); ç. Ìyàtõ láàrin álífábëêtì èdè Yorùbá àti èdè Gêësì.
Previous Lesson: Ìśêdálê àti Ìtànkálê Ômô Yorùbá (L2)

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣàlàyé ìró èdè Yorùbá.
• Darúkọ àwọn lẹ́tà inú álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá.
• Ka álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá láti A dé Y.
• Ṣe àlàyé ìyàtọ̀ láàrin lẹ́tà ńlá àti lẹ́tà kékeré.
• Ṣe ìsọ̀rí álífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá sí kọ́ńsónáńtì àti fáwẹ́lì (àìránmúpè àti àránmúpè).
• Ṣàlàyé ìyàtọ̀ tó wà láàrin álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì.

Psychomotor Domain

• Kọ àwọn lẹ́tà álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá.
• Ka àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá pẹ̀lú ìró tó tọ́.

Affective Domain

• Fi ìfẹ́ hàn sí kíkọ́ àti lílò èdè Yorùbá dáradára.
• Mọ ìyàtọ̀ àti ìjọra àwọn lẹ́tà láàrin èdè méjèèjì.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2014 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• FCT ERC/NAPPS Scheme of work
• Ìwé Ìtọ́nisọ́nà Èdè Yorùbá fún JSS 3

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Bọ́ọ̀dù funfun tàbí bọ́ọ̀dù dúdú
• Àwọn àmì ìkọ̀wé
• Àtẹ ìkọ̀wé álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá
• Àwọn àtẹ ìkọ̀wé tí ó fi lẹ́tà ńlá àti kékeré hàn
• Àwọn àtẹ ìkọ̀wé tí ó fi ìyàtọ̀ álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì hàn

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ ìpìlẹ̀ fún mímọ̀ àti lílò èdè Yorùbá dáradára. Yóò ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti mọ àwọn ìró àti lẹ́tà èdè Yorùbá, èyí tí yóò jẹ́ kí wọ́n lè kà, kọ, àti sọ èdè náà pẹ̀lú òye àti ìtọ́. Ó tún ṣe pàtàkì fún mímọ ìyàtọ̀ tó wà láàrin èdè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ díẹ̀ nípa àwọn lẹ́tà èdè Yorùbá àti àwọn ìró kan ní ìpele ìkẹ́kọ̀ọ́ wọn tẹ́lẹ̀.

Lesson Content/Board Summary

Fónëtíìkì: Ìró Èdè Yorùbá

Kí ni Fónëtíìkì?

Fónëtíìkì ni ẹ̀kọ́ tí ó ń kọ́ wa nípa ìró èdè, bí a ṣe ń pè wọ́n, àti bí a ṣe ń gbọ́ wọ́n. Ó sì tún ń kọ́ wa nípa bí a ṣe ń fi àwọn ẹ̀yà ara tí a fi ń sọ̀rọ̀ ṣe ìró èdè.

Álífábëêtì Èdè Yorùbá

Álífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá jẹ́ àpapọ̀ àwọn lẹ́tà tí a fi ń kọ èdè Yorùbá. Ó ní lẹ́tà mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n (25) gbáko. Àwọn lẹ́tà náà ni:

1. A
2. B
3. D
4. E
5. Ẹ
6. F
7. G
8. Gb
9. H
10. I
11. J
12. K
13. L
14. M
15. N
16. O
17. Ọ
18. P
19. R
20. S
21. Ṣ
22. T
23. U
24. W
25. Y

Kíka Álífábëêtì Yorùbá

A ń ka álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá láti A dé Y bí a ti ṣe kà wọ́n lókè yìí. Olùkọ́ yóò tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí bí a ṣe ń ka lẹ́tà kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú ìró tó tọ́.

Lẹ́tà Ńlá àti Lẹ́tà Kékeré

Nínú èdè Yorùbá, àwọn lẹ́tà lè jẹ́ lẹ́tà ńlá tàbí lẹ́tà kékeré. A máa ń lo lẹ́tà ńlá ní ìbẹ̀rẹ̀ gbólóhùn, fún orúkọ àwọn ènìyàn, orúkọ ìlú, àti àwọn orúkọ pàtàkì mìíràn.

Àpẹẹrẹ:

1. A àti a (Aja – aja)
2. B àti b (Bàbá – bàbá)
3. D àti d (Dídé – Dídé)
4. E àti e (Èkó – èkó)
5. Ẹ àti ẹ (Ẹ̀ṣọ́ – ẹ̀ṣọ́)

Ìsọ̀rí Álífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá

A lè pín álífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá sí ìsọ̀rí méjì pàtàkì:

1. Kọ́ńsónáńtì (Consonants)

   Àwọn kọ́ńsónáńtì ni àwọn lẹ́tà tí ìró wọn kò lè jáde láìsí ìrànlọ́wọ́ fáwẹ́lì. Wọ́n jẹ́ mẹ́tàdínlógún (17) nínú álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá.

   Àwọn kọ́ńsónáńtì náà ni: B, D, F, G, Gb, H, J, K, L, M, N, P, R, S, Ṣ, T, W, Y.

2. Fáwẹ́lì (Vowels)

   Àwọn fáwẹ́lì ni àwọn lẹ́tà tí ìró wọn lè jáde láìsí ìrànlọ́wọ́ kọ́ńsónáńtì. Wọ́n jẹ́ mẹ́jọ (8) nínú álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá. A tún lè pín fáwẹ́lì sí ìsọ̀rí méjì:

   1. Fáwẹ́lì Àìránmúpè (Oral Vowels)

      Àwọn fáwẹ́lì yìí ni a kì í fi imú pè. Wọ́n jẹ́ méje (7).

      Wọ́n ni: A, E, Ẹ, I, O, Ọ, U.

   2. Fáwẹ́lì Àránmúpè (Nasal Vowels)

      Àwọn fáwẹ́lì yìí ni a máa ń fi imú pè. Wọ́n jẹ́ mẹ́ta (3).

      Wọ́n ni: Ịn, Ụn, Ẹn (Bíi nínú ọ̀rọ̀ “ọ̀run”, “ọ̀san”, “ẹ́nu”).

Ìyàtọ̀ láàrin Álífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá àti Èdè Gẹ̀ẹ́sì

Àwọn ìyàtọ̀ pàtàkì wà láàrin álífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá àti èdè Gẹ̀ẹ́sì:

1. Àwọn lẹ́tà tí ó wà ní Yorùbá tí kò sí ní Gẹ̀ẹ́sì:

   Ẹ, Gb, Ọ, Ṣ

2. Àwọn lẹ́tà tí ó wà ní Gẹ̀ẹ́sì tí kò sí ní Yorùbá:

   C, Q, V, X, Z

3. Àwọn lẹ́tà tí ó jọra tí ó sì wà nínú èdè méjèèjì:

   A, B, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, R, S, T, U, W, Y

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìṣàlàyé, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìfihàn, Kíkà, Ìdánilẹ́kọ̀ọ́.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìdánilẹ́kọ̀ọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò tún ṣe àtúnyẹ̀wò ẹ̀kọ́ tí wọ́n kọ́ ní ọ̀sẹ̀ tó kọjá, lẹ́yìn náà yóò ṣíwájú sí ẹ̀kọ́ tuntun nípa Fónëtíìkì: Ìró Èdè Yorùbá.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn ìbéèrè àtúnyẹ̀wò, wọ́n á sì gbọ́ ẹ̀kọ́ tuntun.

Learning Point: Ìgbékalẹ̀ ẹ̀kọ́ tuntun

Step 2: Álífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ohun tí álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá jẹ́, yóò sì kọ àwọn lẹ́tà mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n (25) náà sórí bọ́ọ̀dù.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́ ìṣàlàyé, wọ́n á sì kọ àwọn lẹ́tà náà sílẹ̀.

Learning Point: Mímọ álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá

Step 3: Kíka Álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́/Kíkà

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí bí a ṣe ń ka álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá láti A dé Y pẹ̀lú ìró tó tọ́. Yóò jẹ́ kí wọ́n kà á lẹ́ẹ̀kan sí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kà á lẹ́yìn olùkọ́, wọ́n á sì tún kà á fúnra wọn.

Learning Point: Kíkà álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá

Step 4: Lẹ́tà Ńlá àti Lẹ́tà Kékeré

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìyàtọ̀ láàrin lẹ́tà ńlá àti lẹ́tà kékeré, yóò sì fún wọn ní àpẹẹrẹ lórí bọ́ọ̀dù.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́, wọ́n á sì tún kọ àwọn àpẹẹrẹ náà sílẹ̀.

Learning Point: Ìyàtọ̀ lẹ́tà ńlá/kékeré

Step 5: Ìsọ̀rí Álífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìjíròrò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìsọ̀rí álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá sí kọ́ńsónáńtì àti fáwẹ́lì (àìránmúpè àti àránmúpè), yóò sì fún wọn ní àpẹẹrẹ.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́, wọ́n á sì béèrè ìbéèrè fún òye síwájú.

Learning Point: Ìsọ̀rí álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá

Step 6: Ìyàtọ̀ láàrin Álífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá àti Èdè Gẹ̀ẹ́sì

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìfiwéra/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fi álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì wéra, yóò sì ṣàlàyé àwọn ìyàtọ̀ tó wà láàrin wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́, wọ́n á sì ṣe àkíyèsí àwọn ìyàtọ̀ náà.

Learning Point: Ìfiwéra álífábẹ́ẹ̀tì

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni Fónëtíìkì?
2. Darúkọ àwọn lẹ́tà mẹ́ta tí ó wà nínú álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá tí kò sí ní Gẹ̀ẹ́sì.
3. Kí ni ìyàtọ̀ tó wà láàrin fáwẹ́lì àìránmúpè àti fáwẹ́lì àránmúpè?
4. Kọ álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá láti A dé Y.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìmọ̀ nípa álífábẹ́ẹ̀tì

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àwọn àkọsílẹ̀ pàtàkì tí ó wà lórí bọ́ọ̀dù sí inú ìwé àkọsílẹ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn àkọsílẹ̀ náà sí inú ìwé wọn pẹ̀lú ìtọ́nisọ́nà olùkọ́.

Learning Point: Kíkọ àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́

Step 9: Conclusion

Time: 2 minutes

Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún tẹnu mọ́ àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fi ẹ̀kọ́ náà parí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́ àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà.

Learning Point: Ìparí àti àkópọ̀ ẹ̀kọ́

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ṣe àwọn ìdánilójú wọ̀nyí nínú ìwé àkọsílẹ̀ rẹ:

1. Kọ gbogbo àwọn lẹ́tà álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá sílẹ̀ pẹ̀lú lẹ́tà ńlá àti kékeré wọn.
2. Fún àwọn àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ mẹ́ta-mẹ́ta fún fáwẹ́lì àìránmúpè àti fáwẹ́lì àránmúpè.
3. Ṣe àtòjọ àwọn lẹ́tà márùn-ún tí ó wà nínú álífábẹ́ẹ̀tì Gẹ̀ẹ́sì tí kò sí ní Yorùbá.

Lesson Keywords

• Fónëtíìkì – Ẹ̀kọ́ ìró èdè.
• Álífábẹ́ẹ̀tì – Àpapọ̀ àwọn lẹ́tà tí a fi ń kọ èdè.
• Kọ́ńsónáńtì – Lẹ́tà tí ìró rẹ̀ kò lè jáde láìsí fáwẹ́lì.
• Fáwẹ́lì – Lẹ́tà tí ìró rẹ̀ lè jáde láìsí kọ́ńsónáńtì.
• Àìránmúpè – Fáwẹ́lì tí a kì í fi imú pè.
• Àránmúpè – Fáwẹ́lì tí a máa ń fi imú pè.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì gbọ́ òye dáradára, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì pẹ̀lú àpẹẹrẹ síwájú sí i, yóò sì jẹ́ kí wọ́n ṣe àwọn ìdánilójú kékeré. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ti gbọ́ òye dáradára, olùkọ́ yóò fún wọn ní iṣẹ́ àfikún bíi kíkọ àwọn ọ̀rọ̀ tí ó ní àwọn lẹ́tà kan pàtó nínú.

Suggested Lesson Videos

Search YouTube for “Yoruba alphabet JSS3”