Class: Junior Secondary School 3 (JSS 3 / JS3)
Term: 3rd Term
Week: 6
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language L2
Curriculum Theme: Èdè
Previous Lesson: Àṣà Ìgbéyàwó Ní Ilẹ̀ Yorùbá.
Topic: ÈDÈ
Subject Matter: Àtúnyẹ̀wò alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá, ìtumọ̀ àkótọ, sipeli àtijọ́ àti àkótọ òde òní, ìyàtọ̀ láàrin sipeli àtijọ́ àti àkótọ tuntun, fáwẹ́lì, kọ́ńsónántì, àmì ohùn, yíyan ọ̀rọ̀

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

Kà alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá.
Ṣe àlàyé ìtumọ̀ àkótọ̀ èdè Yorùbá.
Ṣe àlàyé ìyàtọ̀ láàrin sipeli àtijọ́ àti àkótọ òde òní.
Dá fáwẹ́lì àti kọ́ńsónántì mọ̀ nínú èdè Yorùbá.
Sọ àwọn àmì ohùn tó wà nínú èdè Yorùbá.

Affective Domain:

Fi ìfẹ́ hàn sí kíkọ́ èdè Yorùbá dáadáa.
Mọ ìwúlò àkótọ̀ tó tọ́ fún ìbáwíṣe tó dára.

Psychomotor Domain:

Kọ àwọn lẹ́tà alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá sórí pátákó tàbí ìwé.
Lo àmì ohùn dáadáa nígbà tí wọ́n bá ń kọ ọ̀rọ̀ Yorùbá.

Fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ẹlẹgbẹ́ nígbà tí wọ́n bá ń kẹ́kọ̀ọ́ àkótọ̀ èdè Yorùbá.
Múra sílẹ̀ láti tún àṣìṣe kíkọ sílẹ̀ ṣe nípa àkótọ̀ èdè Yorùbá.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

9 Years Basic Education Curriculum for Junior Secondary Schools.
State Unified Scheme of Work for Yoruba Language JSS 3.
Ìwé Èdè Yorùbá fún Ilé-ẹ̀kọ́ JSS 3.
www.yorubalessons.com
www.omoyoruba.com

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

Àtẹ alífábẹ́ẹ̀tì (Orthography chart)
Ìwé kíkà èdè Yorùbá (Yoruba textbook)
Àwọn kaadi lẹ́tà (Alphabet cards)
Àwọn àpẹẹrẹ àmì ohùn (Tone mark examples)
Pátákó àti yẹẹrẹ (Whiteboard/Blackboard and markers/chalk)

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá, wọ́n á sì mọ bí wọ́n ṣe ń kọ ọ̀rọ̀ Yorùbá dáadáa. Èyí yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ka àti láti kọ èdè Yorùbá lọ́nà tó tọ́, èyí sì ṣe kókó fún ìgbésí ayé wọn àti fún ìdàgbàsókè èdè náà.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa àwọn lẹ́tà èdè Yorùbá àti àwọn ohùn díẹ̀ nínú èdè náà láti àwọn ẹ̀kọ́ wọn tẹ́lẹ̀.

Lesson Content/Board Summary

ÈDÈ YORÙBÁ: ÀTÚNYẸ̀WÒ ÀKÓTỌ̀

1. Alífábẹ́ẹ̀tì Èdè Yorùbá

Alífábẹ́ẹ̀tì èdè Yorùbá ní lẹ́tà mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n (25). Àwọn wọ̀nyí ni:

A, B, D, E, Ẹ, F, G, GB, H, I, J, K, L, M, N, O, Ọ, P, R, S, Ṣ, T, U, W, Y.

2. Ìtumọ̀ Àkótọ̀ (Orthography)

Àkótọ̀ ni ètò àti òfin tí ó ń darí bí a ṣe ń kọ èdè sílẹ̀. Ó pẹ̀lú bí a ṣe ń lo àwọn lẹ́tà, àmì ohùn, àti bí a ṣe ń kọ ọ̀rọ̀ papọ̀ tàbí ní yàtọ̀.

3. Sipeli Àtijọ́ àti Àkótọ̀ Òde Òní

Ní ìgbà àtijọ́, àwọn kan wà tí wọ́n máa ń kọ ọ̀rọ̀ Yorùbá lọ́nà tí kò bára mu pẹ̀lú àwọn òfin tó wà báyìí. Àkótọ̀ òde òní ni ètò kíkọ èdè Yorùbá tó gbàfẹ́, tí ó sì fi àwọn òfin ìbílẹ̀ sílẹ̀.

4. Ìyàtọ̀ láàrin Sipeli Àtijọ́ àti Àkótọ̀ Tuntun

Àwọn ìyàtọ̀ pàtàkì wà láàrin sipeli àtijọ́ àti àkótọ̀ tuntun. Àkótọ̀ tuntun máa ń fúnni ní àṣà kíkọ tó yè kooro, tó sì dára, èyí tó máa ń jẹ́ kí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ yé ni dáadáa.

Àpẹẹrẹ:
Sipeli Àtijọ́: “Oluwa” → Àkótọ̀ Tuntun: “Olúwa” (pẹ̀lú àmì ohùn)
Sipeli Àtijọ́: “ko” (fún “kò” àti “kó”) → Àkótọ̀ Tuntun: “kò” (negation) tàbí “kó” (gather)

5. Fáwẹ́lì (Vowels)

Fáwẹ́lì ni àwọn ohùn tí afẹ́fẹ́ ń jáde láti ẹnu láìsí ìdènà kankan. Àwọn fáwẹ́lì méje ló wà nínú èdè Yorùbá:

A, E, Ẹ, I, O, Ọ, U.
Fáwẹ́lì Abẹ̀mí: Àwọn fáwẹ́lì tí a ń pè pẹ̀lú imú (e.g., An, Ẹn, In, Ọn, Un).

6. Kọ́ńsónántì (Consonants)

Kọ́ńsónántì ni àwọn ohùn tí afẹ́fẹ́ ń jáde láti ẹnu pẹ̀lú ìdènà díẹ̀ tàbí pẹ̀lú fífi ahọ́n, ètè, tàbí eyín dí ọ̀nà afẹ́fẹ́. Àwọn kọ́ńsónántì méjìdínlógún (18) ló wà nínú èdè Yorùbá:

B, D, F, G, GB, H, J, K, L, M, N, P, R, S, Ṣ, T, W, Y.

7. Àmì Ohùn (Tone Marks)

Àmì ohùn ni àwọn àmì kékeré tí a fi sí orí fáwẹ́lì láti fi hàn bí a ṣe ń pe ọ̀rọ̀ kan. Àmì ohùn mẹ́ta (3) ló wà nínú èdè Yorùbá:

Àmì Dò (