Lítírèśõ Yorùbá (L2) for JSS 3

Class: JSS 3
Term: First Term
Week: 7
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language (L2)
Curriculum Theme: Lítírèśõ Yorùbá
Previous Lesson: Àśà Ìgbéyàwó Nílê Yorùbá (L2)
Topic: Lítírèśõ: Lítírèśõ Yorùbá
Subject Matter: Ìtumõ oríkì lítírèśõ; Êka lítírèśõ Yorùbá; Lítírèśõ Àpilêkô; Lítírèśõ Alohùn; Ìsõrí Lítírèśõ àpilêkô; Àpilêkô ôlörõ geere; àpilêkô ewì; àpilêkô eré-onítàn; Ìsõrí lítírèśõ alohùn; ôlörõ geere; ewì alohùn; eré-oníśe

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣe àlàyé ìtumõ lítírèśõ Yorùbá.
• Ṣe àlàyé ìtumõ oríkì lítírèśõ.
• Darúkọ àwọn ẹ̀ka lítírèśõ Yorùbá.
• Ṣe àlàyé ìsọ̀rí lítírèśõ àpilẹ̀kọ.
• Ṣe àlàyé ìsọ̀rí lítírèśõ alohùn.

Affective Domain

• Fi ìfẹ́ hàn sí kíkà àti gbígbọ́ àwọn iṣẹ́ lítírèśõ Yorùbá.
• Fi ọwọ́ fún àwọn onkọ̀wé àti akọrin Yorùbá.

Psychomotor Domain

• Ṣe àwọn àpẹẹrẹ lítírèśõ àpilẹ̀kọ àti alohùn.
• Ṣe ìsọ̀rí àwọn iṣẹ́ lítírèśõ sí ẹ̀ka rẹ̀ tó yẹ.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2014 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìtọ́nisọ́nà Èdè Yorùbá fún Ilé-ẹ̀kọ́ JSS 3
• FCT ERC/NAPPS Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Àtẹ ìkọ̀wé tí ó ní àwọn àpẹẹrẹ lítírèśõ àpilẹ̀kọ àti alohùn.
• Àwọn ìwé lítírèśõ Yorùbá (àwọn ìwé ìtàn, ewì, eré).
• Fídíò tàbí ohùn tí ó ní àwọn orin ìbílẹ̀ tàbí ìtàn alohùn.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ìpìlẹ̀ àti ìgbékalẹ̀ lítírèśõ Yorùbá. Yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọ ìyàtọ̀ láàárín lítírèśõ àpilẹ̀kọ àti alohùn, àti láti mọ àwọn ìsọ̀rí kọ̀ọ̀kan. Èyí yóò mú kí wọ́n ní ìmọ̀ jíjinlẹ̀ sí àṣà àti èdè Yorùbá.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa àwọn ìtàn àti orin ìbílẹ̀ Yorùbá ní àwọn kilasi tẹ́lẹ̀.

Lesson Content/Board Summary

Lítírèśõ: Lítírèśõ Yorùbá

Ìtumõ Oríkì Lítírèśõ

Lítírèśõ jẹ́ gbogbo iṣẹ́ àpilẹ̀kọ tàbí alohùn tí ó fi èdè hàn ní ọ̀nà tí ó dára, tí ó sì ní ìtumọ̀ jíjinlẹ̀. Ó jẹ́ àfihàn ìrírí, ìmọ̀lára, àṣà, àti ìgbàgbọ́ àwùjọ kan nípasẹ̀ ìtàn, ewì, eré, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ.

Êka Lítírèśõ Yorùbá

Lítírèśõ Yorùbá pín sí ẹ̀ka méjì pàtàkì:

1. Lítírèśõ Àpilêkô
2. Lítírèśõ Alohùn

Lítírèśõ Àpilêkô

Lítírèśõ àpilẹ̀kọ jẹ́ àwọn iṣẹ́ lítírèśõ tí a ti kọ sílẹ̀ pẹ̀lú pẹ́ńsù lórí ìwé tàbí tí a fi ẹ̀rọ kọ. Ó ní àwọn ìwé ìtàn, àwọn ìwé ewì, àti àwọn ìwé eré-onítàn tí a ti tẹ̀ jáde.

Lítírèśõ Alohùn

Lítírèśõ alohùn jẹ́ àwọn iṣẹ́ lítírèśõ tí a kò kọ sílẹ̀, ṣùgbọ́n tí a fi ẹnu sọ láti ìran dé ìran. Ó ní àwọn ìtàn àròsọ, orin ìbílẹ̀, àwọn àròfọ̀, àti eré-oníṣe ìbílẹ̀.

Ìsõrí Lítírèśõ Àpilêkô

Lítírèśõ àpilẹ̀kọ pín sí ìsọ̀rí mẹ́ta:

1. Àpilêkô Ôlörõ Geere (Prose)

   Èyí ni àwọn ìtàn tí a kọ sílẹ̀ tí kò ní ìgbékalẹ̀ orin. Ó lè jẹ́ ìtàn àròsọ (novel), ìtàn kúkúrú (short story), tàbí ìtàn ìgbésí ayé (biography). Àpẹẹrẹ: “Ògbójú Ọdẹ Nínú Igbó Irúnmalẹ̀” láti ọwọ́ D.O. Fágúnwà.

2. Àpilêkô Ewì (Poetry)

   Èyí ni àwọn ewì tí a kọ sílẹ̀ pẹ̀lú ìgbékalẹ̀ àti ìlù kan pàtó. Ó máa ń ní àwọn ọ̀rọ̀ tó rí bọ̀rọ̀, tí ó sì ní ìtumọ̀ jíjinlẹ̀. Àpẹẹrẹ: Àwọn ewì láti ọwọ́ Wándé Abímbọ́lá tàbí Láńrewájú Adépọ̀jù.

3. Àpilêkô Eré-onítàn (Drama)

   Èyí ni àwọn eré tí a kọ sílẹ̀ fún ṣíṣe lórí pátákó. Ó ní àwọn ìtàn tí àwọn òṣèré máa ń kópa nínú rẹ̀. Àpẹẹrẹ: “Ògúnmọ́lá” láti ọwọ́ Adébáyọ̀ Fálétí.

Ìsõrí Lítírèśõ Alohùn

Lítírèśõ alohùn pín sí ìsọ̀rí mẹ́ta:

1. Ôlörõ Geere Alohùn (Oral Prose)

   Èyí ni àwọn ìtàn alohùn tí a fi ẹnu sọ láti ìran dé ìran. Ó ní àwọn ìtàn àròsọ, ìtàn àbáláyé, àwọn ìtàn ìjìnlẹ̀, àti àwọn ìtàn àwọn ẹranko. Àpẹẹrẹ: Ìtàn Ìjàpá àti àwọn ìtàn ìgbàani.

2. Ewì Alohùn (Oral Poetry)

   Èyí ni àwọn ewì tí a máa ń kọ tàbí sọ nípasẹ̀ orin tàbí àròfọ̀. Ó ní àwọn oríkì, orin ìjálá, orin èsà, orin rárà, orin ògún, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ. Àpẹẹrẹ: Oríkì Òrìṣà, orin ìyáwó.

3. Eré-oníśe Alohùn (Oral Drama/Performance)

   Èyí ni àwọn eré tí a máa ń ṣe lórí pátákó láì kọ sílẹ̀. Ó ní àwọn eré ìbílẹ̀, eré àwọn àwòrán, àti àwọn ayẹyẹ kan tí ó ní eré nínú. Àpẹẹrẹ: Eré Gẹ̀lẹ̀dẹ́, eré Ẹ̀yọ́.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìfihàn, Ìdánilẹ́kọ̀ọ́, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìṣeṣe.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè àti Ìdáhùn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò béèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn ìtàn tàbí orin tí wọ́n ti gbọ́ tàbí kà nípa Yorùbá. Yóò sì so ó pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́ tuntun.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́ nípa àwọn ìtàn àti orin Yorùbá.

Learning Point: Ìṣíwájú sí lítírèśõ

Step 2: Ìtumõ Oríkì Lítírèśõ

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìtumõ lítírèśõ Yorùbá, ní fífi àwọn àpẹẹrẹ hàn láti jẹ́ kí ó yé wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n yóò sì béèrè ìbéèrè fún àlàyé síwájú.

Learning Point: Ìtumõ lítírèśõ Yorùbá

Step 3: Êka Lítírèśõ Yorùbá

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darúkọ àwọn ẹ̀ka lítírèśõ Yorùbá méjèèjì: àpilẹ̀kọ àti alohùn, yóò sì ṣàlàyé ìyàtọ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí, wọ́n yóò sì sọ àwọn ẹ̀ka náà lẹ́yìn olùkọ́.

Learning Point: Àwọn ẹ̀ka lítírèśõ

Step 4: Lítírèśõ Àpilêkô àti Alohùn

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Ìjíròrò/Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fi àwọn àpẹẹrẹ lítírèśõ àpilẹ̀kọ (ìwé) àti alohùn (orin tàbí ìtàn tí a sọ) hàn. Yóò sì jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sọ àwọn ìyàtọ̀ tí wọ́n rí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò wo àwọn àpẹẹrẹ, wọ́n yóò sì kópa nínú ìjíròrò nípa ìyàtọ̀ wọn.

Learning Point: Àpẹẹrẹ lítírèśõ

Step 5: Ìsõrí Lítírèśõ Àpilêkô

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìsọ̀rí lítírèśõ àpilẹ̀kọ (ọ̀rọ̀ geere, ewì, eré-onítàn) pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ kọ̀ọ̀kan.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti sọ àwọn àpẹẹrẹ mìíràn.

Learning Point: Ìsọ̀rí lítírèśõ àpilẹ̀kọ

Step 6: Ìsõrí Lítírèśõ Alohùn

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìsọ̀rí lítírèśõ alohùn (ọ̀rọ̀ geere, ewì alohùn, eré-oníṣe) pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ kọ̀ọ̀kan.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti sọ àwọn àpẹẹrẹ mìíràn.

Learning Point: Ìsọ̀rí lítírèśõ alohùn

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ìtumõ lítírèśõ?
2. Darúkọ àwọn ẹ̀ka lítírèśõ Yorùbá méjèèjì.
3. Sọ ìsọ̀rí lítírèśõ àpilẹ̀kọ mẹ́ta.
4. Sọ ìsọ̀rí lítírèśõ alohùn mẹ́ta.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìmọ̀ lítírèśõ Yorùbá

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àwọn àkọsílẹ̀ pàtàkì tí ó wà lórí pátákó sí inú ìwé wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn àkọsílẹ̀ náà sí inú ìwé wọn dáadáa.

Learning Point: Kíkọ àkọsílẹ̀ lítírèśõ

Step 9: Conclusion

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún tẹnu mọ́ àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àǹfààní láti béèrè ìbéèrè ìparí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀, wọ́n yóò sì béèrè ìbéèrè tí ó bá yẹ.

Learning Point: Ìparí àti ìlóye

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Dáhùn àwọn ìbéèrè wọ̀nyí nínú ìwé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ rẹ:

1. Ṣe àlàyé Lítírèśõ Àpilêkô àti Lítírèśõ Alohùn pẹ̀lú àpẹẹrẹ kọ̀ọ̀kan.
2. Yan ìsọ̀rí lítírèśõ àpilẹ̀kọ kan, kí o sì kọ àpilẹ̀kọ kúkúrú kan nípa rẹ̀.
3. Yan ìsọ̀rí lítírèśõ alohùn kan, kí o sì sọ bí ó ṣe rí láwùjọ Yorùbá.

Lesson Keywords

• Lítírèśõ – Gbogbo iṣẹ́ àpilẹ̀kọ tàbí alohùn tí ó fi èdè hàn ní ọ̀nà tí ó dára.
• Àpilêkô – Ohun tí a ti kọ sílẹ̀.
• Alohùn – Ohun tí a fi ẹnu sọ láti ìran dé ìran.
• Ôlörõ Geere – Ìtàn tí kò ní ìgbékalẹ̀ orin.
• Ewì – Àròfọ̀ tàbí orin pẹ̀lú ìlù kan pàtó.
• Eré-onítàn/Eré-oníśe – Ìtàn tí a máa ń ṣe lórí pátákó.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó nímọ̀ díẹ̀, olùkọ́ lè fún wọn ní àwọn ìwé lítírèśõ Yorùbá láti kà, kí wọ́n sì ṣe àtúnyẹ̀wò rẹ̀. Fún àwọn tí ó ní ìṣòro, olùkọ́ lè tún ṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì ní ọ̀nà tí ó rọrùn, kí ó sì fi àwọn àwòrán tàbí fídíò hàn wọ́n.

Suggested Lesson Videos

Search YouTube for Lítírèśõ Yorùbá JSS3