Class: Junior Secondary School 3 (JSS 3 / JS3)
Term: Third Term
Week: 7
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language L2
Curriculum Theme: Lítírésọ̀
Previous Lesson: Àkàyé and Ìbéèrè Lórí Àyọkà.
Topic: LÍTÍRÉSỌ̀
Subject Matter: Ìtumọ̀ lítírésọ̀, ẹ̀ka lítírésọ̀ Yorùbá, lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ, lítírésọ̀ alohùn, ìsòrí lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ, àpilẹ̀kọ olófo gẹ́ẹ́rẹ́, àpilẹ̀kọ ewì, àpilẹ̀kọ eré-onítàn, ìsòrí lítírésọ̀ alohùn, àlọ́rọ̀, ewì alohùn, eré-oníṣe

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

Ṣe àlàyé ìtumọ̀ lítírésọ̀.
Ṣe ìsọ̀rí lítírésọ̀ Yorùbá sí àpilẹ̀kọ àti alohùn.
Ṣe àkọsílẹ̀ àwọn ìsọ̀rí lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ àti alohùn.

Affective Domain:

Fi ọkàn sí lítírésọ̀ Yorùbá gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti kọ́ ẹ̀kọ́ àti láti fi àṣà hàn.
Mọyì pàtàkì lítírésọ̀ Yorùbá nínú ìdàgbàsókè èdè àti àṣà.

Psychomotor Domain:

Tọ́ka sí àwọn àpẹẹrẹ lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ àti alohùn.
Kọ àwọn orúkọ àwọn ìsọ̀rí lítírésọ̀ Yorùbá.

Kópa nínú ìjíròrò lórí àwọn iṣẹ́ lítírésọ̀ Yorùbá.
Pín àwọn àpẹẹrẹ lítírésọ̀ Yorùbá pẹ̀lú àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

9 Years Basic Education Curriculum
State Unified Scheme of Work
Ìwé Aláwìyé Yorùbá fún JSS 3
https://nigerianinfopedia.com.ng/yoruba-literature/
https://www.jstor.org/stable/j.ctt1vjz4t2

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

Àwọn ìwé lítírésọ̀ Yorùbá
Àwọn àpẹẹrẹ ìtàn kúkúrú
Àwọn àpẹẹrẹ ewì
Àwọn àpẹẹrẹ eré-onítàn

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ìtumọ̀ àti àwọn ẹ̀ka lítírésọ̀ Yorùbá. Ó sì tún jẹ́ kí wọ́n mọ àwọn ìsọ̀rí lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ àti alohùn, èyí tí yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọyì àṣà àti èdè Yorùbá dáradára.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa àwọn ìtàn àti ewì nínú èdè Yorùbá.

Lesson Content/Board Summary

LÍTÍRÉSỌ̀

Ìtumọ̀ Lítírésọ̀

Lítírésọ̀ jẹ́ gbogbo iṣẹ́ ọgbọ́n tí a fi èdè ṣe ní ọ̀nà tí ó dára, tí ó sì dùn ún kà tàbí gbọ́. Ó jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ìwé àpilẹ̀kọ, ewì, àti eré-onítàn tí àwọn ènìyàn kọ tàbí sọ láti fi àwọn ìrírí, ẹ̀kọ́, àti àṣà wọn hàn.

Ẹ̀ka Lítírésọ̀ Yorùbá

Lítírésọ̀ Yorùbá pín sí ọ̀nà méjì pàtàkì. Àwọn wọ̀nyí ni:

Lítírésọ̀ Àpilẹ̀kọ
Lítírésọ̀ Alohùn

Lítírésọ̀ Àpilẹ̀kọ

Lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ jẹ́ àwọn iṣẹ́ lítírésọ̀ tí a ti kọ sílẹ̀, tí a sì tẹ̀ jáde. Wọ́n sábà máa ń wà nínú ìwé.

Àwọn ìsọ̀rí lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ ni:

Àpilẹ̀kọ Olófo Gẹ́ẹ́rẹ́ (Prose): Èyí jẹ́ àwọn ìwé ìtàn, ìtàn àròsọ, àti àwọn ìwé àlàyé mìíràn tí a kọ ní ọ̀nà tí kò ní orin tàbí ohùn kan pàtó. Àpẹẹrẹ: Ògbójú Ọdẹ Nínú Igbó Irúnmalẹ̀, Kúyẹ̀.
Àpilẹ̀kọ Ewì (Poetry): Èyí jẹ́ ewì tí a kọ sílẹ̀, tí ó ní ìrísí àti ìlú kan pàtó, tí ó sì sábà máa ń lo àwọn ọ̀rọ̀ pẹ̀lú àfiyèsí sí ìtumọ̀ àti ohùn. Àpẹẹrẹ: Àwọn ewì láti ọ̀dọ̀ Akínwùmí Ìṣọ̀lá.
Àpilẹ̀kọ Eré-onítàn (Drama): Èyí jẹ́ eré tí a kọ sílẹ̀ láti ṣe ní orí ìtàgé. Ó ní àwọn ohùn ìtàn, ìṣẹ̀lẹ̀, àti àwọn èdá ìtàn tí wọ́n máa ń sọ̀rọ̀ fúnra wọn. Àpẹẹrẹ: Ọ̀gúnmọ́lá, Àkàrà Ògún.

Lítírésọ̀ Alohùn

Lítírésọ̀ alohùn jẹ́ àwọn iṣẹ́ lítírésọ̀ tí a fi ẹnu sọ, tí a sì fi ìrántí gbé kalẹ̀ láti ìran dé ìran. Kò sí ní àkọsílẹ̀ tàbí ìwé.

Àwọn ìsọ̀rí lítírésọ̀ alohùn ni:

Àlọ́rọ̀ (Oral Prose): Èyí jẹ́ àwọn ìtàn tí a fi ẹnu sọ. Ó pín sí:
- Àlọ́ àpamọ̀ (Folktales/Myths) – Àpẹẹrẹ: Ìtàn Ìjàpá àti Àwọn Ẹranko.
- Àlọ́ àpagbè (Legends) – Àpẹẹrẹ: Ìtàn Lágbájá, Ògún.
- Òwe (Proverbs) – Àpẹẹrẹ: “Àgbà ò sí nílùú, ìlú bàjẹ́.”
- Àròfọ̀ (Riddles) – Àpẹẹrẹ: “Mo lọ sí oko, mo mú ọ̀kọ̀ wá, mo kọjá sí ọjà, mo rí ènìyàn púpọ̀.” (Ìrísí àti ìdí èrò tí ó lè jẹ́ àwòrán).
Ewì Alohùn (Oral Poetry): Èyí jẹ́ ewì tí a fi ẹnu sọ tàbí kọrin. Ó pín sí:
- Oríkì (Praise poetry) – Àpẹẹrẹ: Oríkì Ọba, Oríkì Ìlú.
- Ìjálá (Hunter’s chant).
- Èṣà (Masquerade chant).
- Rárà (Chants of lineage).
Eré-oníṣe (Oral Drama): Èyí jẹ́ eré tí a fi ẹnu ṣeré láìsí àkọsílẹ̀ ìwé. Ó sábà máa ń jẹ́ àwọn eré ìbílẹ̀ àti àwọn eré àwọn ìgbàlẹ̀. Àpẹẹrẹ: Eré Gẹ̀lẹ̀dẹ́, Eré Ẹ̀yọ.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, ó sì béèrè nípa ẹ̀kọ́ tí wọ́n kọ́ tẹ́lẹ̀ láti mú wọn wá sí ẹ̀kọ́ tuntun náà.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dáhùn ìbéèrè olùkọ́.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí ẹ̀kọ́ tí wọ́n kọ́ tẹ́lẹ̀, wọ́n sì múra sílẹ̀ fún ẹ̀kọ́ tuntun.

Step 2: Ìtumọ̀ Lítírésọ̀

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Explanation
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣe àlàyé ìtumọ̀ lítírésọ̀ ní èdè Yorùbá, ó sì tẹnu mọ́ bí ó ti ṣe pàtàkì tó.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gbọ́ àlàyé olùkọ́, wọ́n sì gbìyànjú láti sọ ìtumọ̀ lítírésọ̀ nípa tiwọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ìtumọ̀ lítírésọ̀.

Step 3: Ẹ̀ka Lítírésọ̀ Yorùbá

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Classification
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé pé lítírésọ̀ Yorùbá pín sí ẹ̀ka méjì pàtàkì: lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ àti lítírésọ̀ alohùn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tọ́ka sí àwọn ẹ̀ka méjì náà, wọ́n sì kọ wọ́n sí orí tábìlì.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn ẹ̀ka lítírésọ̀ Yorùbá.

Step 4: Lítírésọ̀ Àpilẹ̀kọ àti Ìsòrí Rẹ̀

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Elaboration/Examples
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ àti àwọn ìsọ̀rí rẹ̀ bíi àpilẹ̀kọ olófo gẹ́ẹ́rẹ́, ewì, àti eré-onítàn, ó sì fún wọn ní àpẹẹrẹ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sílẹ̀, wọ́n sì gbìyànjú láti fúnra wọn sọ àwọn àpẹẹrẹ mìíràn tí wọ́n mọ.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ àti àwọn ìsọ̀rí rẹ̀ pẹ̀lú àpẹẹrẹ.

Step 5: Lítírésọ̀ Alohùn àti Ìsòrí Rẹ̀

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Elaboration/Examples
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé lítírésọ̀ alohùn àti àwọn ìsọ̀rí rẹ̀ bíi àlọ́rọ̀, ewì alohùn, àti eré-oníṣe, ó sì fún wọn ní àpẹẹrẹ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sílẹ̀, wọ́n sì gbìyànjú láti fúnra wọn sọ àwọn àpẹẹrẹ mìíràn tí wọ́n mọ.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye lítírésọ̀ alohùn àti àwọn ìsọ̀rí rẹ̀ pẹ̀lú àpẹẹrẹ.

Step 6: Àwọn Àpẹẹrẹ

Time: 4 minutes
Teaching Skill: Reinforcement
Teacher’s Activity: Olùkọ́ tún fi àwọn àpẹẹrẹ kún àwọn tí wọ́n ti mẹ́nu bà tẹ́lẹ̀ láti jẹ́ kí ẹ̀kọ́ náà fìdí múlẹ̀ dáradára.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tẹ́tí sílẹ̀, wọ́n sì kọ àwọn àpẹẹrẹ tí wọ́n gbọ́ sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ túbọ̀ lóye àwọn àpẹẹrẹ lítírésọ̀ Yorùbá.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

Kí ni ìtumọ̀ lítírésọ̀?
Pín lítírésọ̀ Yorùbá sí ẹ̀ka méjì pàtàkì.
Darúkọ àwọn ìsọ̀rí lítírésọ̀ àpilẹ̀kọ mẹ́ta.
Sọ orúkọ àwọn ìsọ̀rí lítírésọ̀ alohùn mẹ́ta.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 2 minutes
Teaching Skill: Summarization
Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣe àkójọpọ̀ ẹ̀kọ́ náà, ó sì tẹnu mọ́ àwọn kókó pàtàkì tí wọ́n kọ́ nípa lítírésọ̀ Yorùbá.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gbọ́ àkójọpọ̀ ẹ̀kọ́ náà, wọ́n sì béèrè ìbéèrè bí wọ́n bá ní.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fi ẹ̀kọ́ náà sínú.

Lesson Keywords

Lítírésọ̀ – Gbogbo iṣẹ́ ọgbọ́n tí a fi èdè ṣe ní ọ̀nà tí ó dára, tí ó sì dùn ún kà tàbí gbọ́.
Àpilẹ̀kọ – Ohun tí a kọ sílẹ̀, tí a sì tẹ̀ jáde.
Alohùn – Ohun tí a fi ẹnu sọ, tí a sì fi ìrántí gbé kalẹ̀ láti ìran dé ìran.
Àlọ́rọ̀ – Àwọn ìtàn tí a fi ẹnu sọ.
Ewì – Ohun tí a kọ tàbí kọrin pẹ̀lú ìlú àti ohùn kan pàtó.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó yara nípa ẹ̀kọ́, olùkọ́ lè fún wọn ní iṣẹ́ àṣekúdàá láti ṣàyẹ̀wò àwọn ìwé lítírésọ̀ Yorùbá tí ó gbòòrò síi. Fún àwọn tí ó lọ́ra, olùkọ́ yóò tún ṣe àlàyé àwọn kókó pàtàkì ní ọ̀nà tí ó rọrùn, yóò sì tún fún wọn ní àpẹẹrẹ púpọ̀ síi.

Note for teachers using this lesson plan

Olùkọ́ gbọ́dọ̀ ríi dájú pé ó lo àwọn ohun èlò ìkọ́ni tí ó yẹ láti jẹ́ kí ẹ̀kọ́ náà dùn mọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Ó tún gbọ́dọ̀ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láàyè láti kópa nínú ìjíròrò, kí wọ́n sì béèrè ìbéèrè. Ríi dájú pé gbogbo àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ló lóye ìtumọ̀ àti àwọn ìsọ̀rí lítírésọ̀ Yorùbá dáradára.