Lesson Note on Ìsómólórúkọ, Àbísọ, Àmútọ̀runwá and Oríkì for JSS 2

Class: Junior Secondary School 2 (JSS 2 / JS2)
Term: 3rd Term
Week: 4
Age: 13 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: Àṣà
Previous Lesson: Òǹkà Lati Ọ̀dúnrún Dé Ẹdẹgbẹta.
Topic: ÀṢÀ
Subject Matter: Ètò ìsómólórúkọ, ohun èlò ìsómólórúkọ, oríṣiríṣi orúkọ, àbísọ, àmútọ̀runwá, oríkì, àbíkú, ìnagijẹ, àpẹẹrẹ orúkọ nínú àṣà Yorùbá

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• Mọ àwọn oríṣi orúkọ Yorùbá.
• Ṣàlàyé ìtumọ̀ àwọn orúkọ Yorùbá.

Affective Domain:

• Mọyì àṣà ìsómólórúkọ ní ilẹ̀ Yorùbá.
• Fẹ́ràn láti lo àwọn orúkọ Yorùbá.

Psychomotor Domain:

• Kọ àwọn àpẹẹrẹ orúkọ Yorùbá tí ó bá ìtumọ̀ wọn mu.
• Sọ ìtàn díẹ̀ nípa àṣà ìsómólórúkọ.

Social Domain:

• Ṣàlàyé ìtàn orúkọ tiwọn fún àwọn ẹlẹgbẹ́ wọn.
• Kópa nínú ìjíròrò nípa àwọn orúkọ Yorùbá.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 9 Years Basic Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Àṣà Yorùbá fún Ilé Ẹkọ́ Girama Keji
• https://www.yorubaname.com/
• https://en.wikipedia.org/wiki/Yoruba_names

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Yoruba cultural text
• Name cards
• Pictures
• Charts

Rationale for the Lesson

Ẹkọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ̀ nípa ètò ìsómólórúkọ àti oríṣiríṣi orúkọ tí ó wà nínú àṣà Yorùbá. Ó tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọ ìtumọ̀ àti ìtàn àwọn orúkọ tí wọ́n ń jẹ́, èyí tí ó jẹ́ apá kan pàtàkì nínú ìdánimọ̀ wọn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa àṣà Yorùbá àti bí a ṣe ń sọ orúkọ àwọn ènìyàn.

Lesson Content/Board Summary

ÀṢÀ: ÌSÓMÓLÓRÚKỌ ÀTI ORÍṢIRÍṢI ORÚKỌ

Ètò Ìsómólórúkọ

Ètò ìsómólórúkọ jẹ́ àṣà pàtàkì láàrin àwọn Yorùbá, níbi tí a ti ń fún ọmọ ní orúkọ ní ọjọ́ kẹjọ lẹ́hìn ìbí rẹ̀. A máa ń gbà pé orúkọ tí a bá fún ọmọ yóò nípa lórí ìgbésí ayé rẹ̀.

Ohun Èlò Ìsómólórúkọ

Àwọn ohun èlò wọ̀nyí ni a máa ń lò nígbà ìsómólórúkọ:

• Omi: Fún ìtura àti àṣeyọrí.
• Iyọ̀: Kí ìgbésí ayé ọmọ máa dùn.
• Epo: Kí ìgbésí ayé ọmọ máa rọrùn.
• Oyin: Kí ìgbésí ayé ọmọ máa dùn lẹ́nu.
• Ata: Kí ọmọ nígboyà, kí ó sì lè borí ìṣòro.
• Obi: Fún ìgbé ayé gígùn àti àlàáfíà.
• Orógbó: Fún ìgbé ayé gígùn.

Oríṣiríṣi Orúkọ Yorùbá

Àwọn oríṣi orúkọ Yorùbá wọ̀nyí ni ó wà:

• Àbísọ

  Orúkọ àbísọ ni orúkọ tí a ń fún ọmọ nípa ipò tí wọ́n wà nígbà tí wọ́n bí wọn tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà ìbí. Àwọn àpẹẹrẹ ni:

  • Táyé: Ẹni tí ó kọ́kọ́ jáde nínú ìbejì.
  • Kéhìndé: Ẹni tí ó tẹ̀lé Táyé nínú ìbejì.
  • Ìdòwú: Ọmọ tí a bí lẹ́hìn ìbejì.
  • Àlàbá: Ọmọ tí a bí lẹ́hìn ìdòwú.
  • Ìgbèkèjì: Ọmọ tí a bí lẹ́hìn Àlàbá.
  • Òjó: Ọmọ tí a bí pẹ̀lú kòdòkòdò.
  • Àìná: Ọmọ tí a bí pẹ̀lú ògògo lásán.
  • Ìgé: Ọmọ tí a bí pẹ̀lú ẹsẹ̀ sílẹ̀.

• Àmútọ̀runwá

  Orúkọ àmútọ̀runwá ni orúkọ tí ọmọ bá mú wá láti ọ̀run. Àwọn àpẹẹrẹ ni:

  • Dàda: Ọmọ tí a bí pẹ̀lú irun kíkùn.
  • Ìbẹ́jì: Àwọn ọmọ méjì tí a bí lẹ́ẹ̀kan náà.
  • Òkò: Ọmọ tí a bí láìsí irun.

• Oríkì

  Oríkì ni orúkọ ìjìnlẹ̀ tàbí orúkọ àyànfúnni tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa ìtàn ìran tàbí ànímọ́ ẹni. Àwọn àpẹẹrẹ ni:

  • Àdùkẹ́: Ẹni tí gbogbo ènìyàn ń fẹ́ràn.
  • Àkànní: Ẹni tí a kò lè fi rà.
  • Àlàké: Ẹni tí a ń fi ọwọ́ pàtàkì mú.
  • Ọmọlólá: Ọmọ tí ó mú ọlá wá.

• Àbíkú

  Àbíkú ni ọmọ tí ó ń kú lọ tí ó sì ń padà wá bí. Orúkọ wọ̀nyí ni a máa ń fún wọn láti jẹ́ kí wọ́n dúró. Àwọn àpẹẹrẹ ni:

  • Kòkúmọ̀: Kò kú mọ́.
  • Dúrósinmí: Dúró láti sin mí.
  • Málọkú: Má lọ kú.

• Ìnagijẹ

  Ìnagijẹ ni orúkọ tí a ń pè ènìyàn láti fi ìfẹ́ tàbí àwàdà hàn. Àwọn àpẹẹrẹ ni:

  • Ọ̀rẹ́kàn: Ọ̀rẹ́ kan ṣoṣo.
  • Ọ̀dọ́mọdé: Ọmọdé.
  • Ìyáwo: Ìyá tí ó jẹ́ ọmọ tuntun.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì béèrè nípa ìmọ̀ wọn lórí àṣà Yorùbá ní àkójọpọ̀. Yóò wá ṣíwájú sí kókó ẹ̀kọ́ tuntun lórí ìsómólórúkọ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn ìbéèrè olùkọ́, wọn yóò sì tẹ́tí sílẹ̀ fún kókó ẹ̀kọ́ tuntun.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí àwọn ẹ̀kọ́ tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀, wọ́n sì mọ kókó ẹ̀kọ́ tuntun.

Step 2: Ètò Ìsómólórúkọ

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ètò ìsómólórúkọ ní ilẹ̀ Yorùbá, bí ó ti ṣe máa ń wáyé àti ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì. Yóò lo àwòrán láti fi hàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀ dáadáa, wọn yóò sì béèrè àwọn ìbéèrè tí ó bá yẹ.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye bí ètò ìsómólórúkọ ṣe ń lọ.

Step 3: Ohun Èlò Ìsómólórúkọ

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Ìfihàn/Ìṣàlàyé
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àwọn ohun èlò tí a máa ń lò nígbà ìsómólórúkọ àti ìtumọ̀ kọ̀ọ̀kan. Yóò lo àwọn ohun èlò gidi tàbí àwòrán wọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dárúkọ àwọn ohun èlò náà, wọn yóò sì ṣàlàyé ìtumọ̀ wọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn ohun èlò ìsómólórúkọ àti ìdí tí a fi ń lò wọ́n.

Step 4: Oríṣiríṣi Orúkọ Yorùbá – Àbísọ àti Àmútọ̀runwá

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Àkọsílẹ̀
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé oríṣi orúkọ àbísọ àti àmútọ̀runwá, yóò sì fún wọn ní àwọn àpẹẹrẹ láti inú àkọsílẹ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀, wọn yóò sì kọ àwọn àpẹẹrẹ orúkọ wọ̀nyí sílẹ̀. Wọn yóò tún fi àwọn àpẹẹrẹ tiwọn kún un.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ìtumọ̀ àti àwọn àpẹẹrẹ orúkọ àbísọ àti àmútọ̀runwá.

Step 5: Oríkì, Àbíkú, Ìnagijẹ

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìjíròrò
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tẹ̀síwájú láti ṣàlàyé oríkì, àbíkú, àti ìnagijẹ, pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tí ó bá wọn mu.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn orúkọ wọ̀nyí sílẹ̀, wọn yóò sì sọ àwọn àpẹẹrẹ tí wọ́n mọ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye àwọn oríṣi orúkọ mìíràn bíi oríkì, àbíkú, àti ìnagijẹ.

Step 6: Àpẹẹrẹ Orúkọ Nínú Àṣà Yorùbá

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ìjíròrò/Ìbéèrè àti Ìdáhùn
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àwọn àpẹẹrẹ orúkọ Yorùbá mìíràn, yóò sì béèrè ìtumọ̀ wọn tàbí irú orúkọ tí wọ́n jẹ́.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbìyànjú láti sọ ìtumọ̀ àwọn orúkọ náà tàbí irú orúkọ tí wọ́n jẹ́.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fi ìmọ̀ wọn hàn nipa ìtumọ̀ àti irú àwọn orúkọ Yorùbá.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ìsómólórúkọ?
2. Darúkọ ohun èlò mẹ́ta tí a máa ń lò nígbà ìsómólórúkọ.
3. Ṣàlàyé ìyàtọ̀ láàrin orúkọ àbísọ àti àmútọ̀runwá.
4. Fún àpẹẹrẹ orúkọ àbíkú méjì.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 2 minutes
Teaching Skill: Summary
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní iṣẹ́ àṣetiléwá láti wá ìtàn orúkọ tiwọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí àkópọ̀ náà, wọn yóò sì kọ iṣẹ́ àṣetiléwá sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fi ìmọ̀ wọn hàn nipa àkópọ̀ ẹ̀kọ́ náà, wọ́n sì mọ iṣẹ́ àṣetiléwá tí wọ́n ní láti ṣe.

Lesson Keywords

• Ìsómólórúkọ – Ètò ìgbàsọmọlórúkọ ní ilẹ̀ Yorùbá.
• Àbísọ – Orúkọ tí a fún ọmọ nípa ipò tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ nígbà ìbí rẹ̀.
• Àmútọ̀runwá – Orúkọ tí ọmọ bá mú wá láti ọ̀run.
• Oríkì – Orúkọ ìjìnlẹ̀ tàbí orúkọ àyànfúnni tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa ìtàn ìran tàbí ànímọ́ ẹni.
• Àbíkú – Ọmọ tí ó ń kú lọ tí ó sì ń padà wá bí.
• Ìnagijẹ – Orúkọ tí a ń pè ènìyàn láti fi ìfẹ́ tàbí àwàdà hàn.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n nímọ̀ púpọ̀, olùkọ́ yóò fún wọn ní ànfàní láti ṣàlàyé àwọn orúkọ tí ó ti gbàgbé tàbí tí kò wọ́pọ̀. Fún àwọn tí wọ́n níṣòro, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé pẹ̀lú àwòrán àti àpẹẹrẹ tí ó rọrùn.

Note for teachers using this lesson plan

Olùkọ́ gbọ́dọ̀ ríi dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ìtumọ̀ àti ìtàn lẹ́yìn orúkọ kọ̀ọ̀kan. Ó yẹ kí wọ́n fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní ànfàní láti sọ ìtàn orúkọ tiwọn àti àwọn orúkọ àwọn ìdílé wọn. Kí olùkọ́ lo àwọn ohun èlò ìkọ́ni bíi àwòrán àti àwọn kaadi orúkọ láti jẹ́ kí ẹ̀kọ́ náà dùn mọ́ wọn.