ÌGBÉYÀWÓ, ÌSÌNKÚ ÀTI OGÚN JÍJÇ for SS 3

Class: SS 3
Term: First Term
Week: 12
Age: 17 years
Duration: 60 minutes
Subject: Yoruba Language
Topic: ÌTÊSÍWÁJÚ LÓRÍ ÌGBÉYÀWÓ, ÌSÌNKÚ ÀTI OGÚN JÍJÇ
Curriculum Theme: ÌGBÉYÀWÓ, ÌSÌNKÚ ÀTI OGÚN JÍJÇ
Previous Lesson: LÍTÍRÈŚÕ: Àtúpalê àśàyàn ìwé ìtàn àròsô méjì
Subject Matter: Àtúnyêwò ìsìnkú ìbílê; Ìsìnkú ômôlëyìn Kírísítì, Mùsùlùmí

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣàtúnyẹwò àwọn ìlànà ìsìnkú ìbílẹ̀.
• Ṣàlàyé àwọn ìlànà ìsìnkú àwọn Ọmọlẹ́yìn Kírísítì.
• Ṣàlàyé àwọn ìlànà ìsìnkú àwọn Mùsùlùmí.
• Fi àwọn ìsìnkú wọ̀nyí wéra.
• Ṣàlàyé bí ogún ṣe ń pín ní ìlànà ìbílẹ̀.

Affective Domain

• Mọyì àṣà ìsìnkú oríṣiríṣi.
• Bọ̀wọ̀ fún ìgbàgbọ́ àti ìṣe àwọn ẹlòmíràn.

Psychomotor Domain

• Ṣe àfihàn ìtẹ́wọ́gbà àṣà ìsìnkú oríṣiríṣi.

Social Domain

• Kópa nínú ìjíròrò lórí àwọn àṣà ìsìnkú.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2014 Senior Secondary Education Curriculum (SSEC)
• Relevant State Unified Scheme of Work
• FCT ERC/NAPPS Scheme of work
• Ìwé Ẹ̀kọ́ Èdè Yorùbá fún Ilé-ìwé Gírámà Àgbà.

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Àwọn àwòrán àwọn ìsìnkú oríṣiríṣi.
• Àwọn ìwé ìròyìn tó sọ̀rọ̀ nípa àṣà ìsìnkú.
• Àwọn àkọsílẹ̀ lórí ogún jíjẹ.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ àwọn àṣà ìsìnkú oríṣiríṣi tó wà ní àwùjọ wa. Ó tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ní òye tó jinlẹ̀ sí bí ogún ṣe ń pín ní ìlànà ìbílẹ̀, èyí tó jẹ́ apá kan pàtàkì nínú ìgbésí ayé àwọn ènìyàn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ lórí ìgbéyàwó àti àwọn ìlànà ìsìnkú ìbílẹ̀ ní àwọn ẹ̀kọ́ tí ó ti kọjá.

Lesson Content/Board Summary

ÌTÊSÍWÁJÚ LÓRÍ ÌGBÉYÀWÓ, ÌSÌNKÚ ÀTI OGÚN JÍJÇ

Àtúnyêwò Ìsìnkú Ìbílê

Ìsìnkú ìbílẹ̀ jẹ́ àṣà tí àwọn Yorùbá máa ń ṣe láti fi dágbére fún òkú, ó sì máa ń yàtọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ọjọ́ orí, ipò àti bí òkú náà ṣe kú. Àwọn ìlànà rẹ̀ máa ń jẹ́:

1. Ìwádìí Ikú: Kí wọ́n tó sin òkú, àwọn àgbàlagbà máa ń ṣe ìwádìí láti mọ ohun tó fa ikú náà, pàápàá jù lọ bí ikú náà bá jẹ́ àìtọ́jọ́ tàbí ohun ìyanu.
2. Ìwẹ̀wò àti Ìtọ́jú Òkú: Wọ́n máa ń wẹ òkú náà, wọ́n sì máa ń tọ́jú rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ewé àti oògùn ìbílẹ̀ kí ara rẹ̀ má bàa rùn kí ó tó di pé wọ́n sin ín.
3. Ìkéde Ikú: Wọ́n máa ń kéde ikú náà fún àwọn ìbátan àti ọ̀rẹ́.
4. Ìgbàgbọ́ lórí Òkú: Àwọn Yorùbá gbà pé òkú kì í kú parí, ó máa ń lọ sí ayé àìrí, ó sì lè máa bẹ àwọn alààyè wò.
5. Ìsìnkú: Wọ́n máa ń sin òkú náà sí ilẹ̀, nígbà mìíràn nínú ilé tàbí níta gbangba, ní ìbámu pẹ̀lú ipò òkú náà. Àwọn àgbàlagbà ni wọ́n máa ń sin òkú àgbà, àwọn ọmọdé sì máa ń sin òkú ọmọdé.
6. Àríwòsì àti Ìdágbére: Lẹ́yìn ìsìnkú, wọ́n máa ń ṣe àríwòsì, wọ́n á sì pè àwọn akọrin ìbílẹ̀ láti fi dágbére fún òkú náà.
7. Ìdágbére Ìkẹhìn (Ìpínlẹ̀): Lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀ tàbí ọ̀sẹ̀, wọ́n máa ń ṣe àríwòsì ńlá láti fi dágbére ìkẹhìn fún òkú náà.

Ìsìnkú Ọmọlẹ́yìn Kírísítì

Àwọn Ọmọlẹ́yìn Kírísítì gbà pé ikú kì í ṣe òpin ìgbésí ayé, bí kò ṣe ìrìn àjò lọ sí ọ̀dọ̀ Ọlọ́run. Àwọn ìlànà ìsìnkú wọn ni:

1. Ìtọ́jú Òkú: Wọ́n máa ń wẹ òkú náà, wọ́n á sì fi aṣọ funfun wọ̀ ọ́ tàbí aṣọ tó dára. Wọ́n á tún fi sínú pósí.
2. Ìgbàgbọ́: Wọ́n gbà pé Ọlọ́run yóò jí òkú dìde ní ọjọ́ ìdájọ́.
3. Ìsìn Ìdágbére: Wọ́n máa ń ṣe ìsìn ìdágbére ní ilé ìjọsìn tàbí ní ilé òkú. Nínú ìsìn yìí, wọ́n á kọ orin, wọ́n á kàwé Bíbélì, wọ́n á sì gbàdúrà fún òkú náà àti fún àwọn ìbátan rẹ̀.
4. Ìwàásù: Wọ́n á wàásù nípa ìgbésí ayé òkú náà àti ìrètí àjíǹde.
5. Ìsìnkú: Lẹ́yìn ìsìn, wọ́n á gbé òkú lọ sí ibi ìsìnkú, wọ́n á sì sin ín sí ilẹ̀. Àlùfáà máa ń gbàdúrà lórí ibojì.
6. Ìtùnú: Àwọn ìbátan àti ọ̀rẹ́ máa ń wá tù àwọn ẹbí òkú nínú.

Ìsìnkú Mùsùlùmí

Nínú ẹ̀sìn Mùsùlùmí, wọ́n gbà pé ikú jẹ́ ìrìn àjò lọ sí ọ̀dọ̀ Allah (Ọlọ́run), ó sì gbọ́dọ̀ wáyé láìpẹ́ lẹ́yìn ikú. Àwọn ìlànà rẹ̀ ni:

1. Ìwẹ̀wò Òkú (Ghusl): Wọ́n máa ń wẹ òkú náà pẹ̀lú omi mímọ́, wọ́n á sì fi aṣọ funfun (kaffan) wọ̀ ọ́.
2. Àdúrà Òkú (Salat al-Janazah): Wọ́n máa ń ṣe àdúrà pàtàkì fún òkú náà ní ilé-ìjọsìn Mùsùlùmí (mosque) tàbí ní ibi tí wọ́n ti sin òkú. Àdúrà yìí kò ní rírà tàbí kíkúnlẹ̀.
3. Ìsìnkú: Wọ́n gbọ́dọ̀ sin òkú náà láìpẹ́ lẹ́yìn ikú, nígbà gbogbo láàárín wákàtí mẹ́rìnlélógún. Wọ́n máa ń sin òkú náà sí ilẹ̀ láìsí pósí, wọ́n á sì yí ojú rẹ̀ sí apá ìlà oòrùn (Kaaba ní Mecca).
4. Ìgbàgbọ́: Wọ́n gbà pé òkú yóò dojú kọ ìdájọ́ nínú ibojì.
5. Ìtùnú: Àwọn ìbátan àti ọ̀rẹ́ máa ń wá tù àwọn ẹbí òkú nínú fún ọjọ́ mẹ́ta.

Ìfiwéra Àwọn Ìsìnkú Oríṣiríṣi

Àwọn ìyàtọ̀ àti ìjọra wà láàárín àwọn àṣà ìsìnkú wọ̀nyí:

1. Ìwẹ̀wò àti Ìtọ́jú Òkú:
   • Ìbílẹ̀: Ewé àti oògùn ìbílẹ̀ láti dènà òórùn.
   • Kírísítì: Wíwẹ̀ àti fífi sínú pósí.
   • Mùsùlùmí: Wíwẹ̀ pẹ̀lú omi mímọ́ àti fífi aṣọ funfun (kaffan) wọ̀.
2. Àkókò Ìsìnkú:
   • Ìbílẹ̀: Kò sí àkókò pàtó, ó lè pẹ́ díẹ̀.
   • Kírísítì: Kò sí àkókò pàtó, ṣùgbọ́n wọ́n máa ń sin ín láàárín ọ̀sẹ̀ kan tàbí méjì.
   • Mùsùlùmí: Kíákíá, láàárín wákàtí mẹ́rìnlélógún.
3. Ìgbàgbọ́ lórí Ikú:
   • Ìbílẹ̀: Òkú lọ sí ayé àìrí, ó sì lè bẹ alààyè wò.
   • Kírísítì: Ìrètí àjíǹde àti ìgbésí ayé ayérayé.
   • Mùsùlùmí: Ìdájọ́ nínú ibojì àti ìgbésí ayé lẹ́yìn ikú.
4. Ibi Ìsìnkú:
   • Ìbílẹ̀: Nínú ilé tàbí níta gbangba.
   • Kírísítì: Ibi ìsìnkú (cemetery).
   • Mùsùlùmí: Ibi ìsìnkú (cemetery), pẹ̀lú ojú sí Kaaba.

Ogún Jíjẹ ní Ìlànà Ìbílẹ̀

Ogún jíjẹ ní ìlànà ìbílẹ̀ Yorùbá jẹ́ ọ̀nà tí wọ́n gbà pín ohun ìní ẹni tó kú fún àwọn ìbátan rẹ̀. Àwọn ìlànà yìí máa ń yàtọ̀ díẹ̀ ní ìbámu pẹ̀lú agbègbè, ṣùgbọ́n àwọn ìlànà gbogbogbòò ni:

1. Àwọn Ọmọ: Àwọn ọmọ ni wọ́n máa ń jẹ ogún bàbá tàbí ìyá wọn. Ọmọkùnrin àgbà ni ó máa ń di olórí ilé, ó sì máa ń bójú tó ohun ìní náà.
2. Ìyàwó: Ìyàwó kì í jẹ ogún ọkọ rẹ̀ ní ìlànà ìbílẹ̀. Wọ́n lè fi fún un láti máa tọ́jú àwọn ọmọ, ṣùgbọ́n kì í ṣe tirẹ̀. Ó lè di ìyàwó àbúrò ọkọ rẹ̀ (yíyàwó).
3. Àwọn Ìbátan Mìíràn: Bí ẹni tó kú kò bá ní ọmọ, àwọn ìbátan rẹ̀ mìíràn bí àwọn àbúrò rẹ̀ tàbí àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ni wọ́n lè jẹ ogún.
4. Ìpín Ogún: Ohun ìní máa ń pín ní ìbámu pẹ̀lú ìdílé. Àwọn ọmọkùnrin máa ń gba ìpín tó pọ̀ ju àwọn ọmọbìnrin lọ nígbà mìíràn, ṣùgbọ́n èyí ti ń yí padà báyìí pẹ̀lú òfin ìgbàlódé.
5. Àwọn Ohun Ìní: Ohun ìní lè jẹ́ ilẹ̀, ilé, ẹran ọ̀sìn, owó, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
6. Àríyànjiyàn Ogún: Nígbà mìíràn, àríyànjiyàn máa ń wáyé lórí ogún jíjẹ, èyí sì lè fa ìjà láàárín ìdílé.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìṣàlàyé, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ náà nípa bíbéèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa ohun tí wọ́n rántí nípa ìsìnkú ìbílẹ̀ àti ìgbéyàwó tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀. Yóò tún sọ fún wọn pé ẹ̀kọ́ òní yóò jẹ́ ìtẹ̀síwájú lórí ìsìnkú àti ogún jíjẹ.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n á sì sọ ohun tí wọ́n rántí.

Learning Point: Ìrántí ẹ̀kọ́ àtijọ́

Step 2: Àtúnyêwò Ìsìnkú Ìbílê

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìjíròrò/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò jíròrò pẹ̀lú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lórí àwọn ìlànà ìsìnkú ìbílẹ̀, bí wọ́n ṣe ń ṣe é, àti àwọn ìgbàgbọ́ tó rọ̀ mọ́ ọn. Yóò tún ṣàlàyé àwọn apá pàtàkì nínú rẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kópa nínú ìjíròrò, wọ́n á sì béèrè ìbéèrè.

Learning Point: Òye ìsìnkú ìbílẹ̀

Step 3: Ìsìnkú Ọmọlẹ́yìn Kírísítì

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àwọn ìlànà ìsìnkú àwọn Ọmọlẹ́yìn Kírísítì. Yóò sọ̀rọ̀ nípa ìtọ́jú òkú, ìsìn ìdágbére ní ilé ìjọsìn, àdúrà, àti bí wọ́n ṣe ń sin òkú.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n á sì kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀.

Learning Point: Ìlànà ìsìnkú Kírísítì

Step 4: Ìsìnkú Mùsùlùmí

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àwọn ìlànà ìsìnkú àwọn Mùsùlùmí. Yóò tẹnu mọ́ ìwẹ̀wò òkú (Ghusl), àdúrà òkú (Salat al-Janazah), àti bí wọ́n ṣe gbọ́dọ̀ sin òkú láìpẹ́.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀, wọ́n á sì fi ìbéèrè béèrè fún àlàyé síwájú sí i.

Learning Point: Ìlànà ìsìnkú Mùsùlùmí

Step 5: Ìfiwéra Àwọn Ìsìnkú Oríṣiríṣi

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìfiwéra/Ìjíròrò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí ìjíròrò lórí ìfiwéra àwọn ìsìnkú ìbílẹ̀, ti Kírísítì, àti ti Mùsùlùmí. Yóò tẹnu mọ́ àwọn ìjọra àti ìyàtọ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò sọ àwọn ìjọra àti ìyàtọ̀ tí wọ́n ti kọ́.

Learning Point: Ìfiwéra àṣà ìsìnkú

Step 6: Ogún Jíjẹ ní Ìlànà Ìbílẹ̀

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé bí ogún ṣe ń pín ní ìlànà ìbílẹ̀ Yorùbá. Yóò sọ̀rọ̀ nípa ipa àwọn ọmọ, ìyàwó, àti àwọn ìbátan mìíràn nínú ogún jíjẹ.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀, wọ́n á sì kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀.

Learning Point: Ìpín ogún ìbílẹ̀

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Ṣàlàyé àwọn ìlànà ìsìnkú ìbílẹ̀ méjì.
2. Kí ni ìyàtọ̀ kan láàárín ìsìnkú Kírísítì àti ìsìnkú Mùsùlùmí?
3. Báwo ni ogún jíjẹ ṣe máa ń wáyé ní ìlànà ìbílẹ̀ Yorùbá?
4. Kí ni ìgbàgbọ́ àwọn Mùsùlùmí lórí ikú?

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìdáhùn àwọn ìbéèrè

Step 8: Note-Taking

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àwọn àkọsílẹ̀ pàtàkì tó wà lórí pátákó sí inú ìwé àkọsílẹ̀ wọn, pàápàá jù lọ lórí àwọn ìlànà ìsìnkú àti ogún jíjẹ.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn àkọsílẹ̀ náà dáadáa sí inú ìwé àkọsílẹ̀ wọn.

Learning Point: Kíkọ àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́

Step 9: Conclusion

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tẹnu mọ́ àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà lórí àwọn àṣà ìsìnkú oríṣiríṣi àti ogún jíjẹ. Yóò tún gbani níyànjú láti bọ̀wọ̀ fún àṣà àti ìgbàgbọ́ àwọn ẹlòmíràn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ sí ìparí ẹ̀kọ́ náà.

Learning Point: Ìparí ẹ̀kọ́

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ẹ dáhùn àwọn ìbéèrè wọ̀nyí nínú ìwé àkọsílẹ̀ yín:

1. Ṣàlàyé àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta nínú ìsìnkú Mùsùlùmí.
2. Kí ni àwọn ìyàtọ̀ méjì tí ó wà láàárín ogún jíjẹ ìbílẹ̀ àti ti òfin ìgbàlódé?
3. Báwo ni ìsìnkú Kírísítì ṣe yàtọ̀ sí ìsìnkú ìbílẹ̀ nípa ìtọ́jú òkú?

Lesson Keywords

• Ìsìnkú – Ìlànà fífi òkú sínú ilẹ̀ tàbí sísun òkú.
• Ogún Jíjẹ – Ìpín ohun ìní ẹni tó kú fún àwọn ìbátan rẹ̀.
• Ìbílẹ̀ – Ohun tó jẹ mọ́ àṣà àti ìṣe àtijọ́.
• Kírísítì – Ẹni tó jẹ́ ọmọlẹ́yìn Jésù Kírísítì.
• Mùsùlùmí – Ẹni tó jẹ́ ọmọlẹ́yìn ẹ̀sìn Islam.
• Pósí – Àpótí tí wọ́n fi ń sin òkú.
• Kaffan – Aṣọ funfun tí àwọn Mùsùlùmí fi ń wọ òkú.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó yára gbọ́, olùkọ́ lè fún wọn ní iṣẹ́ àṣekágbá láti ṣe ìwádìí lórí àwọn àṣà ìsìnkú mìíràn ní àwọn ẹ̀yà mìíràn ní Nàìjíríà. Fún àwọn tó lọ́ra díẹ̀, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì ní èdè tó rọrùn, yóò sì fún wọn ní àkókò tó pọ̀ láti béèrè ìbéèrè.

Suggested Lesson Videos

Search YouTube for: “Yoruba traditional burial rites”, “Christian burial in Yoruba land”, “Muslim burial rites in Nigeria”