ÈDÈ: Àmì Ohùn for JSS 2

Class: JSS 2
Term: First Term
Week: 6
Age: 13 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: ÈDÈ
Previous Lesson: ÈDÈ: Oríśiríśi Gbólóhùn (Ìhun)
Topic: ÈDÈ: Àmì Ohùn
Subject Matter: Oríkì àmì ohùn; Àlàyé lórí oríśi ohùn Yorùbá mëtêêta àti àmì wôn; Ohùn àárin – (a kì í fi í hàn lórí õrõ); Ohùn ìsàlê –; Ohùn òkè; Fáwëlì àti oríśiríśi àmì ohùn kõõkan lórí fáwëlì kõõkan. Bí àpççrç: à, a, á, è, e, é, abbl; Àmì ohùn lórí õrõ onísílébù kan. B.a: bá, dà, kan abbl

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣe àlàyé oríkì àmì ohùn nínú èdè Yorùbá.
• Darúkọ oríṣi ohùn Yorùbá mẹ́ta àti àwọn àmì wọn.
• Ṣe àyẹ̀wò ìyàtọ̀ láàárín ohùn ìsàlẹ̀, ohùn òkè àti ohùn àárín.

Affective Domain

• Fi ìfẹ́ hàn sí kíkọ́ àti lílo àmì ohùn dáradára.
• Mọyì ipa àmì ohùn nínú gbígbé ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ yípadà.

Psychomotor Domain

• Kọ àwọn fáwẹ̀lì pẹ̀lú oríṣiríṣi àmì ohùn lórí wọn.
• Ka àwọn ọ̀rọ̀ onísílébù kan pẹ̀lú àmì ohùn tó tọ́.
• Fi àmì ohùn sí àwọn ọ̀rọ̀ onísílébù kan tí a fún wọn.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìkẹ́kọ̀ọ́ Èdè Yorùbá fún JSS 2
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Kádíbọ́ọ̀dù tí ó ń ṣe àfihàn àmì ohùn lórí fáwẹ̀lì.
• Kádíbọ́ọ̀dù tí ó ń ṣe àfihàn àwọn ọ̀rọ̀ onísílébù kan àti ọ̀lọ́pọ̀ sílébù pẹ̀lú àmì ohùn.
• Pátákó àti àkọ́wé.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa àmì ohùn, èyí tí ó jẹ́ kókó nínú èdè Yorùbá láti fi yàtọ̀ sí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀. Lílo àmì ohùn tó tọ́ yóò jẹ́ kí wọ́n lè ka, kọ àti sọ èdè Yorùbá dáradára láìsí ìdàrúdàpọ̀ ìtumọ̀.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yẹ kí wọ́n ti mọ àwọn fáwẹ̀lì Yorùbá àti bí a ṣe ń kọ àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá kékeré.

Lesson Content/Board Summary

ÈDÈ: Àmì Ohùn

Oríkì Àmì Ohùn

Àmì ohùn jẹ́ àmì tí a fi ń tọ́ka sí bí a ṣe ń pe ọ̀rọ̀ tàbí fáwẹ̀lì kan nínú èdè Yorùbá. Ó ṣe pàtàkì nítorí pé ó lè yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ padà pátápátá.

Oríṣi Ohùn Yorùbá Mẹ́ta àti Àmì Wọn

Ohùn mẹ́ta ni ó wà nínú èdè Yorùbá, wọ́n sì jẹ́:

1. Ohùn Àárín: Èyí ni ohùn tí kò ga bẹ́ẹ̀, tí kò sì rẹlẹ̀ bẹ́ẹ̀. A kì í fi àmì kankan hàn lórí rẹ̀.
2. Ohùn Ìsàlẹ̀: Èyí ni ohùn tí ó rẹlẹ̀. A fi àmì ìsàlẹ̀ (`) hàn lórí rẹ̀. Bí àpẹẹrẹ: `à`, `è`, `ò`.
3. Ohùn Òkè: Èyí ni ohùn tí ó ga. A fi àmì òkè (´) hàn lórí rẹ̀. Bí àpẹẹrẹ: ´á`, ´é`, ´ó`.

Àmì Ohùn lórí Fáwẹ̀lì Kọ̀ọ̀kan

Àwọn fáwẹ̀lì Yorùbá ni a, e, ẹ, i, o, ọ, u. Àmì ohùn lè wà lórí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn bí wọ́n ti wà nísàlẹ̀ yìí:

1. Ohùn Àárín: a, e, ẹ, i, o, ọ, u
2. Ohùn Ìsàlẹ̀: à, è, ẹ̀, ì, ò, ọ̀, ù
3. Ohùn Òkè: á, é, ẹ́, í, ó, ọ́, ú

Àmì Ohùn lórí Ọ̀rọ̀ Onísílébù Kan

Àmì ohùn ṣe pàtàkì lórí àwọn ọ̀rọ̀ onísílébù kan nítorí pé ó ń yí ìtumọ̀ wọn padà. Àwọn àpẹẹrẹ ni:

1. bá (lati pade)
2. bà (lati ba je)
3. ba (lati fi kun)
4. dà (lati da omi)
5. dá (lati da nkan)
6. da (lati da nkan si)
7. kan (lati kan ilu)
8. kán (lati kan nkan)
9. kàn (lati kan ara)

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìfihàn, Ìdánilẹ́kọ̀ọ́, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìṣeṣe, Ìṣe Àkànṣe

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìṣàgbékalẹ̀/Ìṣàyẹ̀wò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ náà nípa bíbéèrè àwọn ìbéèrè díẹ̀ lórí àwọn fáwẹ̀lì Yorùbá tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀. Yóò tún béèrè bóyá wọ́n mọ̀ pé ohùn lè yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ padà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́. Wọ́n lè mẹ́nu ba àwọn fáwẹ̀lì Yorùbá.

Learning Point: Ìrántí fáwẹ̀lì Yorùbá

Step 2: Oríkì Àmì Ohùn

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fún àmì ohùn ní oríkì, yóò sì ṣe àlàyé bí ó ṣe ṣe pàtàkì nínú èdè Yorùbá. Yóò lo àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀ láti fi hàn bí ohùn ṣe ń yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ padà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí àlàyé olùkọ́, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti sọ oríkì àmì ohùn.

Learning Point: Ìtumọ̀ àmì ohùn

Step 3: Oríṣi Ohùn Yorùbá Mẹ́ta

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé oríṣi ohùn Yorùbá mẹ́ta: Ohùn Àárín, Ohùn Ìsàlẹ̀, àti Ohùn Òkè. Yóò fi àwọn àmì kọ̀ọ̀kan hàn lórí pátákó.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí, wọ́n yóò sì wo àwọn àmì ohùn tí olùkọ́ fi hàn. Wọ́n yóò tún gbìyànjú láti pe àwọn ohùn náà.

Learning Point: Oríṣi ohùn Yorùbá

Step 4: Àmì Ohùn lórí Fáwẹ̀lì

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìṣàfihàn/Ìṣeṣe

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kọ àwọn fáwẹ̀lì Yorùbá sí pátákó, yóò sì fi àmì ohùn kọ̀ọ̀kan sí orí wọn. Yóò pè wọ́n fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti tẹ̀lé.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣe àdàkọ àwọn fáwẹ̀lì pẹ̀lú àmì ohùn sí inú ìwé wọn. Wọ́n yóò tún gbìyànjú láti pe wọ́n bí olùkọ́ ṣe pè wọ́n.

Learning Point: Àmì ohùn lórí fáwẹ̀lì

Step 5: Àmì Ohùn lórí Ọ̀rọ̀ Onísílébù Kan

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìdánilẹ́kọ̀ọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kọ àwọn ọ̀rọ̀ onísílébù kan sí pátákó, yóò sì fi àmì ohùn tó tọ́ sí orí wọn. Yóò pè wọ́n, yóò sì tọ́ka sí ìyàtọ̀ nínú ìtumọ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí bí a ṣe ń pe àwọn ọ̀rọ̀ náà, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti pe wọ́n. Wọ́n yóò tún ṣe àdàkọ àwọn ọ̀rọ̀ náà.

Learning Point: Àmì ohùn lórí ọ̀rọ̀

Step 6: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti Ìṣeṣe

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Ìṣeṣe/Ìtọ́nisọ́nà

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àwọn ọ̀rọ̀ onísílébù kan tí kò ní àmì ohùn, yóò sì ní kí wọ́n fi àmì ohùn tó tọ́ sí orí wọn. Yóò rìn yípo láti ríi dájú pé wọ́n ń ṣe é dáradára.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbìyànjú láti fi àmì ohùn sí àwọn ọ̀rọ̀ tí olùkọ́ fún wọn.

Learning Point: Lílo àmì ohùn

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni àmì ohùn?
2. Darúkọ oríṣi ohùn Yorùbá mẹ́ta.
3. Fi àmì ohùn ìsàlẹ̀ àti òkè sí orí fáwẹ̀lì ‘e’.
4. Fi àmì ohùn tó tọ́ sí ọ̀rọ̀ ‘gbe’ (lati gbe nkan).

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìlóye àmì ohùn

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: The teacher guides pupils/students to copy the essential Board Summary notes on Oríkì Àmì Ohùn, Oríṣi Ohùn Yorùbá Mẹ́ta, Àmì Ohùn lórí Fáwẹ̀lì, àti Àmì Ohùn lórí Ọ̀rọ̀ Onísílébù Kan into their notebooks.

Pupils’ Activity: Pupils/students copy the notes carefully into their notebooks.

Learning Point: Kíkọ àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́

Step 9: Conclusion

Time: 3 minutes

Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún tẹnu mọ́ pàtàkì àmì ohùn nínú èdè Yorùbá àti bí ó ṣe ń yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ padà. Yóò gbóríyìn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fún ìkópa wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí ìparí ẹ̀kọ́ náà, wọ́n yóò sì béèrè ìbéèrè tí wọ́n bá ní.

Learning Point: Ìparí ẹ̀kọ́ àmì ohùn

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Fi àmì ohùn tó tọ́ sí àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí, lẹ́yìn náà, kọ ìtumọ̀ wọn:

1. ogun (ogun, ogun, ogun)
2. oko (oko, oko, oko)
3. owo (owo, owo, owo)
4. ile (ile, ile, ile)
5. aja (aja, aja, aja)

Lesson Keywords

• Àmì Ohùn – Àmì tí a fi ń tọ́ka sí bí a ṣe ń pe ọ̀rọ̀.
• Ohùn Àárín – Ohùn tí kò ga, tí kò rẹlẹ̀.
• Ohùn Ìsàlẹ̀ – Ohùn tí ó rẹlẹ̀ (`).
• Ohùn Òkè – Ohùn tí ó ga (´).
• Fáwẹ̀lì – Lẹ́tà àìpẹ́gàn nínú èdè Yorùbá (a, e, ẹ, i, o, ọ, u).
• Ọ̀rọ̀ Onísílébù Kan – Ọ̀rọ̀ tí ó ní sílébù kan péré.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n rí ẹ̀kọ́ náà ní ìṣòro, olùkọ́ yóò tún fi àwọn àpẹẹrẹ púpọ̀ síi hàn lórí pátákó, yóò sì tọ́ wọn sọ́nà ní kọ̀ọ̀kan. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n yára lóye, olùkọ́ lè fún wọn ní àwọn ọ̀rọ̀ ọ̀lọ́pọ̀ sílébù láti fi àmì ohùn sí, tàbí kí wọ́n kọ àwọn gbólóhùn kékeré tí ó ní àmì ohùn oríṣiríṣi.

Suggested Lesson Videos

Search YouTube for: “Yoruba tone marks JSS 2”, “Àmì Ohùn nínú Èdè Yorùbá JSS 2”

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Olùkọ́ yẹ kí ó múra àwọn ohun èlò ìkọ́ni rẹ̀ sílẹ̀ dáradára, pàápàá jùlọ kádíbọ́ọ̀dù tí ó fi àmì ohùn hàn lórí fáwẹ̀lì àti ọ̀rọ̀. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣàgbékalẹ̀ láti tún ríi dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rántí àwọn ẹ̀kọ́ ti tẹ́lẹ̀. Tẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀ ìkọ́ni lẹ́sẹsẹ, láti oríkì àmì ohùn sí oríṣi ohùn mẹ́ta, lẹ́yìn náà sí lílo àmì ohùn lórí fáwẹ̀lì àti ọ̀rọ̀ onísílébù kan. Ríi dájú pé o ń pè àwọn ọ̀rọ̀ náà dáradára, kí o sì ní kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tún pè wọ́n. Fi àkókò tó pọ̀ fún ìṣeṣe àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ láti mú ìlóye wọn jinlẹ̀. Nígbà tí o bá ń ṣe ìṣàyẹ̀wò, lo àwọn ìbéèrè tí ó wà nínú ìlànà ẹ̀kọ́ yìí. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yẹ kí wọ́n kọ àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́ sí inú ìwé wọn lẹ́yìn ìṣàyẹ̀wò. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n bá ń ṣe àṣìṣe, tọ́ wọn sọ́nà ní kọ̀ọ̀kan, kí o sì fún wọn ní àwọn àpẹẹrẹ púpọ̀ síi. Fún àwọn tí wọ́n bá ti lóye dáradára, fún wọn ní iṣẹ́ àṣekúdàá tí ó nira díẹ̀ síi.