LÍTÍRÈŚÕ: Àśàyàn Ìwé Ìtàn Àròsô Ôlörõ for JSS 2

Class: JSS 2
Term: First Term
Week: 3
Age: 13 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: Ìtàn
Previous Lesson: ÀŚÀ: Êsìn Ìbílê Yorùbá
Topic: LÍTÍRÈŚÕ: Àśàyàn Ìwé Ìtàn Àròsô Ôlörõ
Subject Matter: Geere; Ìsônísókí ìśêlê inú ìtàn abáyemu; Êkö àti kókó õrõ tó súyô àti ìbáyemu õrõ tó ń lô láwùjô, (bí àpççrç ipò/ ìpín obìnrin láwùjô, ìkôlura êsìn, ômôlúàbí, ìtöjú àyíká, ìlera, ààrùn éèdì/ rômôlöwölësê abbl); Êdá ìtàn àti ìfìwàwêdá; Ìlò èdè:; (a) Ônà èdè; Àfiwé òwe; Àkànlò èdè

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣàlàyé geere ìtàn àròsọ.
• Ṣàkópọ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì inú ìtàn.
• Ṣàwárí àwọn ẹ̀kọ́ àti kókó ọ̀rọ̀ tó súyọ nínú ìtàn.
• Ṣàlàyé ìbámu àwọn ẹ̀kọ́ náà pẹ̀lú ìgbésí ayé àwùjọ.
• Dá àwọn èdá ìtàn mọ̀, kí wọ́n sì ṣàlàyé ìfìwàwẹ̀dá wọn.
• Dá àwọn ọ̀nà èdè bíi àfiwé, òwe, àkànlò èdè, àwítúnwí, ìfìrómọ̀rísí àti ìfohùnbóhùn mọ̀ nínú ìtàn.

Affective Domain

• Fagbára mú ìtara láti ka àwọn ìwé ìtàn àròsọ mìíràn.
• Léye àwọn ẹ̀kọ́ tó wà nínú ìtàn fún ìgbésí ayé wọn.
• Kópa nínú ìjíròrò lórí àwọn kókó ọ̀rọ̀ tó súyọ nínú ìtàn.

Psychomotor Domain

• Tún ìtàn tí wọ́n kà sọ ní ṣókí.
• Ṣàgbéyẹ̀wò ìlò èdè nínú ìtàn àròsọ.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìtàn Àròsọ Yorùbá fún JSS 2
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Ìwé ìtàn àròsọ tí a yàn fún kíkà (fun apẹẹrẹ, “Ogboju Ode Ninu Igbo Irunmole” tabi “Igbesi Aye Aiye”)
• Àwòrán díẹ̀ lára ìṣẹ̀lẹ̀ tó kọ́ni lẹ́kọ̀ọ́ nínú ìwé náà.
• Àtẹ ìkọ̀wé tí ó ní àwọn ọ̀nà èdè tí a yàn kọ́ sí.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní òye tó jinlẹ̀ nípa bí wọ́n ṣe ń ṣàyẹ̀wò àwọn ìwé ìtàn àròsọ. Ó tún máa ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọ bí wọ́n ṣe lè lo àwọn ẹ̀kọ́ inú ìtàn láti mú ìgbésí ayé àwùjọ sunwọ̀n sí i àti láti mọ àwọn ọ̀nà èdè tí àwọn òǹkọ̀wé ń lò.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yẹ kí wọ́n ti ka ìwé ìtàn àròsọ tí a yàn fún wọn dáradára, kí wọ́n sì ti ní òye díẹ̀ nípa ìtàn àròsọ.

Lesson Content/Board Summary

LÍTÍRÈŚÕ: Àśàyàn Ìwé Ìtàn Àròsô Ôlörõ

Geere Ìtàn Àròsô Ôlörõ

Ìtàn àròsọ ọlọ́rọ̀ jẹ́ irúfẹ́ ìwé tí ó máa ń sọ ìtàn kan nípa àwọn ènìyàn, àwọn ibi, àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó lè jẹ́ òtítọ́ tàbí àròsọ. Ó sábà máa ń ní àkópọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ tó fẹ̀, àwọn èdá ìtàn tó gbòòrò, àti ìlò èdè tó dára.

Ìsônísókí Ìśêlê Inú Ìtàn Abáyemu

Èyí túmọ̀ sí láti tún gbogbo ohun tí ó ṣẹlẹ̀ nínú ìtàn náà sọ ní ṣókí, láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin. Ó yẹ kí ó jẹ́ àkópọ̀ tó kún rẹ́rẹ́ tí kò sì gùn jù, tí yóò sì fi gbogbo kókó ìtàn hàn.

Êkö Àti Kókó Õrõ Tó Súyô Àti Ìbáyemu Õrõ Tó ń Lô Láfùjô

Àwọn wọ̀nyí ni àwọn ìfiranṣẹ́ tàbí àwọn òtítọ́ pàtàkì tí òǹkọ̀wé fẹ́ kí àwọn òǹkàwé kọ́ nínú ìtàn náà. Wọ́n lè jẹ́ nípa:

1. Ipò/Ìpín Obìnrin láwùjọ: Bí ìtàn náà ṣe fi hàn bí obìnrin ṣe wà láwùjọ, bóyá wọ́n ń fún wọn ní àǹfààní tàbí wọ́n ń fìyà jẹ wọ́n.
2. Ìkọlura Ẹ̀sìn: Bí àwọn èdá ìtàn ṣe ń jà tàbí wọ́n ní ìṣòro nítorí ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn wọn.
3. Ọmọlúàbí: Àwọn ìwà rere bíi ọ̀wọ̀, òtítọ́, ìfẹ́, àti ìfaradà.
4. Ìtọ́jú Àyíká: Bí a ṣe lè dáàbò bo àyíká wa.
5. Ìlera àti Ààrùn Éèdì/Rọ́mọlọ́wọ́lẹ́sẹ̀: Àwọn ẹ̀kọ́ nípa ìlera, àti ìṣòro ààrùn bíi éèdì.

Êdá Ìtàn Àti Ìfìwàwêdá Wọn

Àwọn èdá ìtàn ni àwọn ènìyàn tàbí ẹranko tí ó kópa nínú ìtàn náà. Ìfìwàwẹ̀dá wọn ni bí òǹkọ̀wé ṣe fi àwọn ìwà, àbùdá, àti ìṣe wọn hàn sí wa, kí a lè mọ irú ènìyàn tí wọ́n jẹ́ nínú ìtàn.

Ìlò Èdè Nínú Ìtàn

Èyí ni bí òǹkọ̀wé ṣe lo èdè láti mú ìtàn náà dùn tàbí láti fi àwọn ìfiranṣẹ́ rẹ̀ hàn. Àwọn ọ̀nà èdè wọ̀nyí máa ń mú kí ìtàn náà ní ìtúmọ̀ jinlẹ̀, ó sì máa ń fún àwọn òǹkàwé ní àǹfààní láti lóye ohun tí òǹkọ̀wé fẹ́ sọ.

Ônà Èdè

1. Àfiwé: Fífihàn ìfiwéra láàárín ohun méjì tí kò jọra pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ bíi ‘bí’ tàbí ‘gẹ́gẹ́ bí’. Fun apẹẹrẹ: “Ó yára bíi àmọ̀tẹ́kùn.”
2. Òwe: Ọ̀rọ̀ àṣàjù tí ó ní ẹ̀kọ́ nínú, tí ó sì máa ń fi òye àwọn àgbàlagbà hàn. Fun apẹẹrẹ: “Ilé là á ti kọ́ ẹ̀kọ́ ìwà ọmọlúàbí kó tó di pé a lọ sí òde.”
3. Àkànlò Èdè: Ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn tí ìtumọ̀ rẹ̀ yàtọ̀ sí ìtumọ̀ gidi àwọn ọ̀rọ̀ tí ó para pọ̀ di í. Fun apẹẹrẹ: “Jẹ́ kí n lọ gbé e lẹ́nu.” (túmọ̀ sí láti bá a sọ̀rọ̀).

Àwítúnwí

1. Ìfìrómọ̀rísí: Fífún ohun tí kì í ṣe ènìyàn ní àbùdá ènìyàn. Fun apẹẹrẹ: “Oòrùn ń rẹ́rìn-ín sí wa.”
2. Ìfohùnbóhùn: Lílò àwọn ọ̀rọ̀ tí ìró wọn jọ ohun tí wọ́n ń tọ́ka sí. Fun apẹẹrẹ: “Gbàù!” (fún ohun tó já lulẹ̀), “Kìkì!” (fún ìró àwọn ẹyẹ).

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Explanation, Question and Answer, Group Work, Individual Practice.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìfáàrà ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì béèrè lọ́wọ́ wọn bóyá wọ́n ti ka ìwé ìtàn àròsọ tí a yàn fún wọn. Yóò sì ṣe ìfáàrà lórí òǹkọ̀wé àti ohun tí ìtàn náà dá lé ní ṣókí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn ìbéèrè olùkọ́, yóò sì gbọ́ ìfáàrà náà dáradára.

Learning Point: Ìfáàrà ẹ̀kọ́

Step 2: Àtúnyẹ̀wò Ìtàn

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìdarí/Ìjíròrò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti tún ìtàn tí wọ́n kà sọ ní ṣókí, láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin. Yóò tún àwọn kókó ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì gbogbo sọ láti jẹ́rìí sí i.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tún ìtàn náà sọ ní ṣókí, yóò sì kópa nínú àtúnyẹ̀wò náà.

Learning Point: Àkópọ̀ ìtàn

Step 3: Ṣíṣàyẹ̀wò Àwọn Ẹ̀kọ́ àti Kókó Ọ̀rọ̀

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Àlàyé/Ìjíròrò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé lórí àwọn kókó-ọ̀rọ̀ tó súyọ nínú ìtàn náà, yóò sì jíròrò ìbámu wọn pẹ̀lú ìgbésí ayé àwùjọ, pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ bíi ipò obìnrin, ìkọlura ẹ̀sìn, àti ọmọlúàbí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò jíròrò lórí kókó-ọ̀rọ̀ inú ìwé náà àti ìbámu wọn pẹ̀lú ìgbésí ayé.

Learning Point: Àwọn ẹ̀kọ́ ìtàn

Step 4: Ìfìwàwẹ̀dá Àwọn Èdá Ìtàn

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Àlàyé/Ìbéèrè

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé nípa àwọn èdá ìtàn pàtàkì nínú ìtàn náà àti bí òǹkọ̀wé ṣe fi àwọn ìwà wọn hàn (ìfìwàwẹ̀dá). Yóò béèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti dárúkọ àwọn èdá ìtàn tí wọ́n rántí.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́ àlàyé olùkọ́, yóò sì dárúkọ àwọn èdá ìtàn tí wọ́n mọ̀.

Learning Point: Ìfìwàwẹ̀dá èdá ìtàn

Step 5: Ìlò Èdè nínú Ìtàn

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìjíròrò/Àlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí ìjíròrò nípa ìlò èdè nínú ìtàn náà, yóò sì ṣe àlàyé lórí àwọn ọ̀nà èdè bíi àfiwé, òwe, àkànlò èdè, àwítúnwí, ìfìrómọ̀rísí àti ìfohùnbóhùn, pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ láti inú ìwé náà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kópa nínú ìjíròrò lórí ìlò èdè, yóò sì gbìyànjú láti tọ́ka sí àwọn àpẹẹrẹ nínú ìwé.

Learning Point: Ìlò ọ̀nà èdè

Step 6: Àfikún Òye àti Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò

Time: 3 minutes

Teaching Skill: Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò béèrè àwọn ìbéèrè láti rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti lóye gbogbo kókó ẹ̀kọ́ náà. Yóò sì ṣe àfikún àlàyé níbi tí ó bá yẹ.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, yóò sì béèrè ìbéèrè níbi tí kò bá yé wọn.

Learning Point: Àfikún òye

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ìtàn àròsọ ọlọ́rọ̀ túmọ̀ sí?
2. Ṣàkópọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì kan nínú ìtàn tí ẹ kà.
3. Mẹ́nu ba ẹ̀kọ́ méjì tó súyọ nínú ìtàn náà.
4. Ṣàlàyé ìfìwàwẹ̀dá èdá ìtàn kan nínú ìtàn náà.
5. Fun àpẹẹrẹ ọ̀nà èdè kan tí a ti kọ́ lónìí.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìwádìí òye

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: The teacher guides pupils/students to copy the essential Board Summary notes on geere, ìṣẹ̀lẹ̀, ẹ̀kọ́, èdá ìtàn, àti ìlò èdè into their notebooks.

Pupils’ Activity: Pupils/students copy the notes carefully into their notebooks.

Learning Point: Kíkọ àkíyèsí

Step 9: Conclusion

Time: 2 minutes

Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà sọ ní ṣókí, yóò sì gbóríyìn fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fún ìkópa wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́ ìparí ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fi ọpẹ́ hàn.

Learning Point: Àgbékalẹ̀ òye

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ẹ kọ àkópọ̀ ìwé ìtàn àròsọ tí ẹ kà, kí ẹ sì mẹ́nu ba àwọn ẹ̀kọ́ méjì tí ó súyọ nínú rẹ̀ àti bí wọ́n ṣe bá ìgbésí ayé àwùjọ mu. Ẹ tún wá àwọn àpẹẹrẹ ọ̀nà èdè mẹ́ta (3) mìíràn tí òǹkọ̀wé lò nínú ìwé náà.

1. Kọ àkópọ̀ ìtàn náà ní ojú ewé kan.
2. Mẹ́nu ba ẹ̀kọ́ méjì tó súyọ àti ìbámu wọn pẹ̀lú àwùjọ.
3. Tọ́ka sí àpẹẹrẹ ọ̀nà èdè mẹ́ta (3) mìíràn nínú ìtàn náà.

Lesson Keywords

• Geere – Irúfẹ́ ìwé tàbí iṣẹ́ lítírèṣọ̀.
• Ìtàn àròsọ – Ìtàn tí kò jẹ́ òtítọ́ gidi, tí a fi àròsọ kọ.
• Kókó ọ̀rọ̀ – Ẹ̀kọ́ pàtàkì tàbí ìfiranṣẹ́ inú ìtàn.
• Èdá ìtàn – Àwọn ènìyàn tàbí ẹranko tó kópa nínú ìtàn.
• Ìfìwàwẹ̀dá – Bí a ṣe ń fi ìwà àwọn èdá ìtàn hàn.
• Ọ̀nà èdè – Bí a ṣe ń lo èdè láti mú ìtàn dùn.
• Àfiwé – Ìfiwéra láàárín ohun méjì pẹ̀lú ‘bí’ tàbí ‘gẹ́gẹ́ bí’.
• Òwe – Ọ̀rọ̀ àṣàjù tó ní ẹ̀kọ́ nínú.
• Àkànlò èdè – Ọ̀rọ̀ tí ìtumọ̀ rẹ̀ yàtọ̀ sí ìtumọ̀ gidi.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n lọ́ra, olùkọ́ yóò tún àwọn kókó pàtàkì náà sọ ní ọ̀nà tó rọrùn, yóò sì fún wọn ní àǹfààní láti béèrè ìbéèrè. Yóò tún lè ṣàkópọ̀ ìtàn náà fún wọn. Fún àwọn tó yára lóye, wọ́n lè wá àwọn ọ̀nà èdè mìíràn tí wọ́n lò nínú ìtàn náà tàbí kí wọ́n kọ àkópọ̀ ìtàn mìíràn tí wọ́n ti kà tẹ́lẹ̀.

Suggested Lesson Videos

Search on YouTube for: “Yoruba prose literature analysis JSS 2” or “Ayewo Iwe Itan Aroso Yoruba”

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Rí i dájú pé gbogbo akẹ́kọ̀ọ́ ti ka ìwé ìtàn àròsọ tí a yàn fún wọn kí ẹ̀kọ́ tó bẹ̀rẹ̀. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àtúnyẹ̀wò ìtàn náà ní ṣókí, kí o sì rí i dájú pé gbogbo wọn ló ye ohun tó ṣẹlẹ̀ nínú ìtàn. Lẹ́yìn náà, darí ìjíròrò lórí àwọn kókó ọ̀rọ̀ tó súyọ, àwọn èdá ìtàn, àti ìlò èdè. Lo àwọn àwòrán tí ó bá wà láti mú ẹ̀kọ́ náà yé wọn dáradára. Olùkọ́ yẹ kí ó rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ àkíyèsí lẹ́yìn tí wọ́n bá ti lóye gbogbo kókó ẹ̀kọ́ náà. Ṣe àtúnṣe àwọn àṣìṣe tí wọ́n bá ṣe lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, kí o sì fún wọn ní ìṣírí láti máa ka àwọn ìwé ìtàn àròsọ mìíràn.