ÈDÈ: Oríśiríśi Gbólóhùn (Ìhun) for JSS 2

Class: JSS 2
Term: First Term
Week: 5
Age: 13 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: ÈDÈ
Previous Lesson: Òýkà 151–200 àti Kíka Owó Náírà
Topic: ÈDÈ: Oríśiríśi Gbólóhùn (Ìhun)
Subject Matter: Oríkì Gbólóhùn; Oríśiríśi Gbólóhùn; * Alábödé; * Alákànpõ; * Oníbõ

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣe àlàyé oríkì gbólóhùn.
• Darúkọ oríṣiríṣi gbólóhùn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta.
• Ṣe àlàyé ìhun gbólóhùn alábọ́dé, alákànpọ̀ àti oníbọ̀.

Affective Domain

• Fi ìfẹ́ hàn sí kíkọ́ àti lílò àwọn gbólóhùn tó tọ̀nà.
• Mọ ìwúlò gbólóhùn tó tọ̀nà nínú ìbánisọ̀rọ̀.

Psychomotor Domain

• Kọ àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn alábọ́dé, alákànpọ̀ àti oníbọ̀.
• Ṣe ìdámọ̀ àwọn oríṣi gbólóhùn wọ̀nyí nínú àwọn àyọkà.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìtọ́kasí Èdè Yorùbá fún JSS 2
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Kádíbọ́ọ̀dù tí a kọ àpẹẹrẹ gbólóhùn alábọ́dé, oníbọ̀ àti alákànpọ̀ sí.

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe lè kọ àti sọ èdè Yorùbá dáadáa. Mímọ oríṣiríṣi ìhun gbólóhùn yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti fi èdè Yorùbá bá ara wọn sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà tó tọ̀nà àti tó yé ni.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ díẹ̀ nípa gbólóhùn àti àwọn apá rẹ̀ ní ẹ̀kọ́ tí ó kọjá.

Lesson Content/Board Summary

ÈDÈ: Oríśiríśi Gbólóhùn (Ìhun)

Oríkì Gbólóhùn

Gbólóhùn jẹ́ ìṣùpọ̀ ọ̀rọ̀ tí ó ní èrò kan péré tí ó kún, tí ó sì lè dúró fúnra rẹ̀ láìsí pé ó nílò àfikún mìíràn láti mú un yé ni.

Oríṣiríṣi Gbólóhùn

Ní ìbámu pẹ̀lú ìhun wọn, oríṣiríṣi gbólóhùn mẹ́ta ni ó wà nínú èdè Yorùbá. Àwọn wọ̀nyí ni:

1. Gbólóhùn Alábọ́dé (Simple Sentence)
2. Gbólóhùn Alákànpọ̀ (Compound Sentence)
3. Gbólóhùn Oníbọ̀ (Complex Sentence)

Gbólóhùn Alábọ́dé (Simple Sentence)

Gbólóhùn alábọ́dé ni gbólóhùn tí ó ní ìṣe kan péré àti olùṣe kan. Kò ní àwọn gbólóhùn kékeré mìíràn nínú. Ó máa ń fi èrò kan péré hàn, ó sì lè dúró fúnra rẹ̀.

Àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn alábọ́dé:

1. Ọmọ náà ń jẹun.
2. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń kọ́ ẹ̀kọ́.
3. Ìyá mi lọ sí ọjà.
4. Bàbá mi ń ṣiṣẹ́ ní oko.
5. Àwọn ẹyẹ ń kọrin.

Gbólóhùn Alákànpọ̀ (Compound Sentence)

Gbólóhùn alákànpọ̀ jẹ́ gbólóhùn méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ tí ó jẹ́ alábọ́dé (independent clauses) tí a fi àpòpọ̀ ọ̀rọ̀ kàn pọ̀. Àwọn gbólóhùn alábọ́dé wọ̀nyí lè dúró fúnra wọn, wọn kò sì nílò ara wọn láti yé ni.

Àwọn àpòpọ̀ ọ̀rọ̀ tí a máa ń lò láti so gbólóhùn alákànpọ̀ pọ̀ ni:

1. Àti
2. Ṣùgbọ́n
3. Tàbí
4. Nítorí náà
5. Bákannáà

Àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn alákànpọ̀:

1. Ó lọ sí ọjà, àti pé ó ra iṣu.
2. Kíyèsí i, ṣùgbọ́n má ṣe sọ.
3. Ó lè lọ sílé, tàbí kí ó dúró títí di ọ̀la.
4. Ó kẹ́kọ̀ọ́ dáadáa, nítorí náà ó gba àmì ẹ̀yẹ.
5. Ó múra sílẹ̀, bákannáà ó lọ síbi ayẹyẹ náà.

Gbólóhùn Oníbọ̀ (Complex Sentence)

Gbólóhùn oníbọ̀ jẹ́ gbólóhùn tí ó ní gbólóhùn alábọ́dé kan (independent clause) àti gbólóhùn kékeré kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ tí kò lè dúró fúnra rẹ̀ (dependent clause). Gbólóhùn kékeré yìí gbọ́dọ̀ fara sin sí gbólóhùn alábọ́dé náà láti mú un yé ni.

Àwọn àpòpọ̀ ọ̀rọ̀ tí a máa ń lò láti so gbólóhùn oníbọ̀ pọ̀ ni:

1. Nígbàtí
2. Bí
3. Tí
4. Pé
5. Bóyá
6. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé
7. Nítorí

Àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn oníbọ̀:

1. Nígbàtí ó dé ilé, ó rí i pé ìyá rẹ̀ ti lọ.
2. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó rẹ òun, ó ṣì lọ síbi iṣẹ́.
3. Mo mọ ọkùnrin tí ó ra ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tuntun náà.
4. Ó sọ pé òun kò ní wá.
5. Nítorí pé ó rọjọ́, a kò lè lọ sí pápá ìṣeré.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Explanation, Question and Answer, Guided Practice, Individual Practice.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìṣàgbékalẹ̀/Ìbéèrè

Teacher’s Activity: Olùkọ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, ó sì béèrè àwọn ìbéèrè díẹ̀ nípa ohun tí wọ́n mọ̀ nípa gbólóhùn láti ẹ̀kọ́ tí ó kọjá. Ó tún fi àwọn gbólóhùn díẹ̀ sílẹ̀ lórí pátákó kí wọ́n lè ka wọ́n.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n sì ka àwọn gbólóhùn tí ó wà lórí pátákó.

Learning Point: Ìrántí àti ìfarabalẹ̀

Step 2: Oríkì Gbólóhùn

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Àlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣe àlàyé oríkì gbólóhùn, ó sì fún wọn ní àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀. Ó tún kọ oríkì náà sílẹ̀ lórí pátákó.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fetí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n sì kọ oríkì náà sínú ìwé wọn.

Learning Point: Oríkì gbólóhùn

Step 3: Gbólóhùn Alábọ́dé

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìṣàgbékalẹ̀ àti àlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ìhun gbólóhùn alábọ́dé, ó sì lo kádíbọ́ọ̀dù láti fi àwọn àpẹẹrẹ rẹ̀ hàn. Ó kà wọ́n, ó sì jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tún kà wọ́n.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fetí sílẹ̀, wọ́n ka àwọn àpẹẹrẹ náà, wọ́n sì kọ wọ́n sínú ìwé wọn.

Learning Point: Ìhun gbólóhùn alábọ́dé

Step 4: Gbólóhùn Alákànpọ̀

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Àlàyé àti àpẹẹrẹ

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ìhun gbólóhùn alákànpọ̀, ó sì fi àwọn àpẹẹrẹ hàn lórí kádíbọ́ọ̀dù. Ó tún ṣe àlàyé àwọn àpòpọ̀ ọ̀rọ̀ tí a fi ń so wọ́n pọ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fetí sílẹ̀, wọ́n kọ àwọn àpẹẹrẹ náà, wọ́n sì mọ àwọn àpòpọ̀ ọ̀rọ̀ náà.

Learning Point: Ìhun gbólóhùn alákànpọ̀

Step 5: Gbólóhùn Oníbọ̀

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Àlàyé àti àpẹẹrẹ

Teacher’s Activity: Olùkọ́ ṣàlàyé ìhun gbólóhùn oníbọ̀, ó sì fi àwọn àpẹẹrẹ hàn lórí kádíbọ́ọ̀dù. Ó ṣe àlàyé ìyàtọ̀ láàrin gbólóhùn alábọ́dé àti gbólóhùn kékeré nínú rẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ fetí sílẹ̀, wọ́n kọ àwọn àpẹẹrẹ náà, wọ́n sì gbìyànjú láti dá wọn mọ̀.

Learning Point: Ìhun gbólóhùn oníbọ̀

Step 6: Àṣeṣe

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìdánilójú

Teacher’s Activity: Olùkọ́ darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ṣe àwọn àpẹẹrẹ tiwọn fún oríṣiríṣi gbólóhùn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà. Ó tún lè kọ àwọn gbólóhùn díẹ̀ sílẹ̀ kí wọ́n lè dá irúfẹ́ wọn mọ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ṣe àwọn àpẹẹrẹ tiwọn, wọ́n sì dá irúfẹ́ gbólóhùn tí olùkọ́ kọ sílẹ̀ mọ̀.

Learning Point: Ìdánilójú òye gbólóhùn

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni oríkì gbólóhùn?
2. Darúkọ oríṣiríṣi gbólóhùn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ní ìbámu pẹ̀lú ìhun wọn.
3. Kọ àpẹẹrẹ gbólóhùn alábọ́dé kan.
4. Kọ àpẹẹrẹ gbólóhùn alákànpọ̀ kan.
5. Kọ àpẹẹrẹ gbólóhùn oníbọ̀ kan.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìṣàyẹ̀wò òye gbólóhùn

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkọ́ darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àwọn àkọsílẹ̀ pàtàkì tí ó wà lórí pátákó sínú ìwé àkọsílẹ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kọ àkọsílẹ̀ náà dáadáa sínú ìwé wọn.

Learning Point: Ìkọsílẹ̀ àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́

Step 9: Conclusion

Time: 3 minutes

Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ tún tẹnu mọ́ àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà, ó sì fún wọn ní ìṣírí láti máa lo àwọn gbólóhùn tó tọ̀nà nínú ìbánisọ̀rọ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ dúpẹ́ lọ́wọ́ olùkọ́, wọ́n sì ṣe ìlérí láti máa lo ohun tí wọ́n kọ́.

Learning Point: Ìmúrasílẹ̀ síwájú

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ṣe àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ wọ̀nyí nínú ìwé àkọsílẹ̀ rẹ:

1. Kọ àpẹẹrẹ gbólóhùn alábọ́dé méjì.
2. Kọ àpẹẹrẹ gbólóhùn alákànpọ̀ méjì.
3. Kọ àpẹẹrẹ gbólóhùn oníbọ̀ méjì.
4. Dá irúfẹ́ gbólóhùn wọ̀nyí mọ̀:
   1. Ó lọ sí ilé ìwé lónìí.
   2. Nígbàtí ó jẹun tán, ó lọ sùn.
   3. Ó fẹ́ lọ sí ọjà, ṣùgbọ́n owó kò sí lọ́wọ́ rẹ̀.

Lesson Keywords

• Gbólóhùn – Ìṣùpọ̀ ọ̀rọ̀ tí ó ní èrò kan péré tí ó kún.
• Alábọ́dé – Gbólóhùn tí ó ní ìṣe kan péré àti olùṣe kan.
• Alákànpọ̀ – Gbólóhùn méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ tí ó jẹ́ alábọ́dé tí a fi àpòpọ̀ ọ̀rọ̀ kàn pọ̀.
• Oníbọ̀ – Gbólóhùn tí ó ní gbólóhùn alábọ́dé kan àti gbólóhùn kékeré kan tí kò lè dúró fúnra rẹ̀.
• Ìhun – Ọ̀nà tí a gbà kọ tàbí tó nǹkan.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n gbọ́yé kánkán, olùkọ́ lè fún wọn ní àwọn àyọkà kékeré láti dá oríṣiríṣi gbólóhùn mọ̀ nínú wọn. Fún àwọn tí wọ́n rọra gbọ́yé, olùkọ́ yóò tún ṣe àlàyé pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tí ó rọrùn, yóò sì tún lo àwọn kádíbọ́ọ̀dù láti mú ẹ̀kọ́ náà yé wọn dáadáa.

Suggested Lesson Videos

Láti wo àwọn fídíò tó jọ mọ́ ẹ̀kọ́ yìí, wá a lórí YouTube pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí: “Yoruba sentence structure JSS 2”, “Orisirisi gbolohun ni Yoruba”.

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Olùkọ́ yẹ kí ó múra àwọn kádíbọ́ọ̀dù tí ó ní àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn alábọ́dé, alákànpọ̀ àti oníbọ̀ sílẹ̀ kí ó tó wá sí kíláàsì. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣàgbékalẹ̀ nípa gbólóhùn ní gbogbogbòò, lẹ́yìn náà, lọ sí oríkì gbólóhùn. Ṣe àlàyé ìhun ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn oríṣi gbólóhùn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tó yé ni. Rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kopa nínú àṣeṣe, wọ́n sì ṣe àwọn àpẹẹrẹ tiwọn. Jẹ́ kí wọ́n kọ àkọsílẹ̀ lẹ́yìn tí o bá ti parí àlàyé àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà. Ṣàyẹ̀wò òye wọn nípasẹ̀ àwọn ìbéèrè tó wà nínú ìpele ìṣàyẹ̀wò. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n bá ní ìṣòro, tún ṣe àlàyé pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ mìíràn, nígbà tí àwọn tí wọ́n bá gbọ́yé kánkán lè ṣe àwọn àṣeṣe tó nira díẹ̀.