Ohun tí ewì jẹ́ and Àbùdá àdáni ewì Yorùbá for JSS 1

Class: JSS 1
Term: First Term
Week: 6
Age: 12 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: LÍTÍRÉṢỌ̀
Focal competence: Kíkó àti kíké ewì tí ó jẹ mọ́ ẹ̀sìn ìbílẹ̀ tàbí ẹ̀sìn ìgbàlódé
Key competencies/values: Àròjinlẹ̀; Ìmọ̀ àyíká
Skills:

• Kíkọ àti kíké ewì lórí àkòrí tí a yàn

Previous Lesson: Ohun tí ayẹyẹ túmọ̀ sí
Topic: Àròkọ (Ewì): Ìtumọ̀, Àbùdá Àti Ìlànà
Subject Matter: Ohun tí ewì jẹ́, Àbùdá àdáni ewì Yorùbá

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• sọ ohun tí ewì jẹ́;
• tọ́ka sí àwọn àbùdá àdáni ewì Yorùbá.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìtọ́nisọ́nà fún Èdè Yorùbá, JSS 1
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Fọ́nrán tí a gba ewì sí
• Àwòrán tó jẹ mọ́ ìjọsìn tàbí ọdún ìbílẹ̀

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ìpìlẹ̀ ewì Yorùbá, èyí tí ó jẹ́ apá pàtàkì nínú lítírésọ̀ Yorùbá. Yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọyì àṣà àti èdè wọn, bẹ́ẹ̀ sì ni yóò fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún kíkọ àti kíké ewì ní ọjọ́ iwájú.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ díẹ̀ nípa lítírésọ̀ aláròyé Yorùbá àti àwọn orin ìbílẹ̀ kan.

Lesson Content/Board Summary

Àròkọ (Ewì): Ìtumọ̀, Àbùdá Àti Ìlànà

Ohun Tí Ewì Jẹ́

Ewì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn apá Lítírésọ̀ Yorùbá aláròyé tí a fi èdè tí ó lẹ́wà, tí ó sì gbóná janjan kọ tàbí kà. Ó máa ń ní orin, ìlù, àti àwọn àmì tó fi hàn pé ó yàtọ̀. Ewì máa ń sọ nípa ìgbésí ayé, ìṣẹ̀lẹ̀, àti àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì.

Àbùdá Àdáni Ewì Yorùbá

Àwọn àbùdá àdáni ewì Yorùbá ni wọ̀nyí:

1. Orin àti Ìlù: Ewì Yorùbá máa ń ní orin àti ìlù nínú. Èyí ni ó máa ń mú kí ó dùn láti gbọ́ àti láti kà.
2. Èdè Àròjinlẹ̀: Àwọn ọ̀rọ̀ tí a fi ń kọ ewì Yorùbá máa ń jẹ́ àròjinlẹ̀, ó sì máa ń ní àwọn àkànlò èdè bíi àwòrán ọ̀rọ̀, ìfiwéra, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ.
3. Àwòrán Ọ̀rọ̀ (Imagery): Ewì Yorùbá kún fún àwòrán ọ̀rọ̀ tí ó máa ń jẹ́ kí olùgbọ́ tàbí olùkà rí ohun tí a ń sọ ní ojú inú.
4. Ìtọ́ka sí Àṣà àti Ìṣe: Ewì Yorùbá máa ń tọ́ka sí àṣà, ìṣe, ìtàn, àti ìgbàgbọ́ àwọn Yorùbá. Ó máa ń jẹ́ àfihàn ìgbésí ayé àwọn Yorùbá.
5. Ìtúmọ̀ Púpọ̀ (Polysemy): Ọ̀rọ̀ kan ṣoṣo nínú ewì Yorùbá lè ní ìtumọ̀ ju ọ̀kan lọ, èyí sì máa ń mú kí ewì náà jinlẹ̀.
6. Àmì Ohùn (Tone Marking): Bí ó ti jẹ́ pé èdè Yorùbá jẹ́ èdè ohùn, àmì ohùn ṣe pàtàkì nínú ewì láti fi ìtumọ̀ tó tọ́ hàn.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Explanation, Question and Answer, Demonstration, Guided Practice

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè àti Ìdáhùn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ náà nípa bíbéèrè àwọn ìbéèrè lórí lítírésọ̀ aláròyé Yorùbá tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀. Olùkọ́ yóò tún fi fọ́nrán ewì kan hàn wọ́n tàbí kà á fún wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọn yóò sì tẹ́tí sí fọ́nrán ewì náà.

Learning Point: Ìṣípayá ewì Yorùbá

Step 2: Ìtumọ̀ Ewì

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Ìlànà Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ohun tí ewì jẹ́ ní kíkún, yóò sì tọ́ka sí bí ewì ṣe yàtọ̀ sí àwọn apá lítírésọ̀ mìíràn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀, wọn yóò sì bi ìbéèrè níbi tí kò bá yé wọn.

Learning Point: Ìtumọ̀ ewì Yorùbá

Step 3: Àbùdá Ewì (Orin àti Ìlù)

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò sọ̀rọ̀ lórí àbùdá àkọ́kọ́ ewì Yorùbá, èyíun orin àti ìlù. Yóò fi àpẹẹrẹ hàn wọ́n nípa kíkọ ewì kan pẹ̀lú orin tàbí ìlù.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀, wọn yóò sì gbìyànjú láti tẹ̀lé orin àti ìlù náà.

Learning Point: Orin àti ìlù ewì

Step 4: Àbùdá Ewì (Èdè Àròjinlẹ̀ àti Àwòrán Ọ̀rọ̀)

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àbùdá èdè àròjinlẹ̀ àti àwòrán ọ̀rọ̀ nínú ewì Yorùbá. Yóò fún wọn ní àpẹẹrẹ àkànlò èdè tó wà nínú ewì.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn àpẹẹrẹ náà sílẹ̀, wọn yóò sì gbìyànjú láti mọ̀ ọ́n.

Learning Point: Èdè àròjinlẹ̀ ewì

Step 5: Àbùdá Ewì (Ìtọ́ka sí Àṣà àti Ìtúmọ̀ Púpọ̀)

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìjíròrò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé bí ewì Yorùbá ṣe máa ń tọ́ka sí àṣà àti ìṣe, àti ìtumọ̀ púpọ̀ nínú ewì. Yóò fi àwọn àwòrán tó jẹ mọ́ àṣà hàn wọ́n.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò jíròrò lórí bí ewì ṣe máa ń ṣàfihàn àṣà, wọn yóò sì sọ àwọn àpẹẹrẹ ìtumọ̀ púpọ̀.

Learning Point: Ewì àti àṣà

Step 6: Àbùdá Ewì (Àmì Ohùn)

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ipa tí àmì ohùn ń kó nínú ewì Yorùbá àti bí ó ṣe ṣe pàtàkì láti mọ ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ tó tọ́.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbìyànjú láti ka àwọn ọ̀rọ̀ pẹ̀lú àmì ohùn tó tọ́.

Learning Point: Ipa àmì ohùn

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Sọ ohun tí ewì jẹ́.
2. Tọ́ka sí àwọn àbùdá àdáni ewì Yorùbá méjì.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìmọ̀ ìtumọ̀ àti àbùdá ewì

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àwọn àkọsílẹ̀ pàtàkì lórí ìtumọ̀ ewì àti àbùdá rẹ̀ sí inú ìwé àkọsílẹ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn àkọsílẹ̀ náà sí inú ìwé wọn pẹ̀lú àfiyèsí.

Learning Point: Kíkọ àkọsílẹ̀ ewì

Step 9: Conclusion

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìparí Ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún tẹnu mọ́ àwọn kókó pàtàkì tí a kọ́ nínú ẹ̀kọ́ náà, yóò sì fún wọn níṣìírí láti máa kà á síwájú sí i.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́ ìparí ẹ̀kọ́ náà, wọn yóò sì bi ìbéèrè tí ó bá kù.

Learning Point: Ìgbòkègbodò ewì Yorùbá

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ẹ dáhùn àwọn ìbéèrè wọ̀nyí sí inú ìwé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yín:

1. Kí ni ewì?
2. Sọ àbùdá ewì Yorùbá mẹ́ta.
3. Fún àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ tí ó ní ìtumọ̀ púpọ̀ nínú ewì.

Lesson Keywords

• Ewì – Lítírésọ̀ aláròyé tí a fi èdè tí ó lẹ́wà kọ, tí ó ní orin àti ìlù.
• Àbùdá – Àwọn àmì tàbí ìhùwàsí tí ó fi ohun kan hàn.
• Orin – Ohùn dídùn tí a fi ń kọ ewì.
• Ìlù – Ohùn tí ó máa ń bá orin ewì lọ.
• Èdè Àròjinlẹ̀ – Èdè tí ó jinlẹ̀, tí ó sì ní àwọn àkànlò èdè.
• Àwòrán Ọ̀rọ̀ – Ìlò ọ̀rọ̀ láti fi àwòrán hàn ní ojú inú.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì lóye dáadáa, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé ìtumọ̀ ewì àti àbùdá rẹ̀ pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tó rọrùn. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ti lóye dáadáa, olùkọ́ yóò fún wọn níṣìírí láti wá àwọn ewì mìíràn tí ó ní àwọn àbùdá wọ̀nyí nínú.

Suggested Lesson Videos

Search YouTube for: “Ewì Yorùbá fun JSS 1”, “Kí ni ewì”, “Àbùdá ewì Yorùbá”

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Olùkọ́ gbọ́dọ̀ múra sílẹ̀ pẹ̀lú àwọn fọ́nrán ewì tàbí àwọn àwòrán tó jẹ mọ́ àṣà Yorùbá láti fi hàn àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣípayá ewì nípasẹ̀ orin tàbí kíkà. Ẹ ṣàlàyé ìtumọ̀ ewì ní kíkún, lẹ́yìn náà ni kí ẹ tọ́ka sí àwọn àbùdá rẹ̀ lọ́kọ̀ọ̀kan, pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tó yé ni. Rí i dájú pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye àwọn kókó pàtàkì nígbà gbogbo nípasẹ̀ ìbéèrè àti ìdáhùn. Nígbà tí wọ́n bá ti lóye dáadáa, ẹ tọ́ wọ́n láti kọ àkọsílẹ̀ Board Summary sílẹ̀. Ẹ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì lóye dáadáa ní àfikún àlàyé àti àwọn àpẹẹrẹ tó rọrùn, kí ẹ sì fún àwọn tí wọ́n ti lóye dáadáa ní iṣẹ́ ìwádìí láti mú ìmọ̀ wọn sunwọ̀n sí i.