Èdè, Fónẹ́tíìkì for JSS 1

Class: Junior Secondary School 1 (JSS 1 / JS1)
Term: 3rd Term
Week: 1
Age: 12 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: Èdè
Previous Lesson: .
Topic: ÈDÈ: Fónẹ́tíìkì
Subject Matter: Àwọn ẹ̀yà ara fún ìró pípe, síṣí ẹnu, jíjẹ́ kí ètè ṣí sílẹ̀, jíjẹ́ kí akámọ́lẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í ṣí òkè, lílo ẹ̀yà ara fún ìró pípe

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

• dá àwọn ẹ̀yà ara fún ìró pípe mọ̀, kí wọ́n sì ṣàlàyé iṣẹ́ wọn.

Affective Domain:

• gbóríyìn fún pàtàkì àwọn ẹ̀yà ara fún ìbánisọ̀rọ̀ tó mọ́.

Psychomotor Domain:

• ṣe ìdánwò ìró pípe oríṣiríṣi, kí wọ́n sì fi hàn bí ẹnu àti ètè ṣe ń ran ìró pípe lọ́wọ́.

Social Domain:

• fọwọ́ sowọ́ pọ̀ láti ṣe ìdánwò ìró pípe, kí wọ́n sì tún ara wọn ṣe.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 9 Years Basic Education Curriculum
• State Unified Scheme of Work
• Ìwé Yorùbá fún JSS 1
• https://www.google.com/search?q=Yoruba+Language+JSS1+phonetics
• https://www.youtube.com/results?search_query=Yoruba+Language+JSS1+phonetics

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• chart of speech organs
• mouth diagram
• Yoruba textbook
• flash cards

Rationale for the Lesson

Èkọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti mọ àti láti lo àwọn ẹ̀yà ara tí a fi ń pe àwọn ìró Yorùbá dáadáa. Èyí yóò jẹ́ kí wọ́n lè sọ̀rọ̀ ní fífúnlẹ̀ àti láìsí àṣìṣe, àti láti lóye bí a ṣe ń pe àwọn ọ̀rọ̀ èdè Yorùbá dáadáa.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ ìbáṣe lórí bí a ṣe ń sọ èdè Yorùbá, wọ́n sì ti ń lo àwọn ìró èdè náà.

Lesson Content/Board Summary

Fónẹ́tíìkì (Phonetics)

Kí Ni Fónẹ́tíìkì?

Fónẹ́tíìkì jẹ́ ẹ̀ka ìmọ̀ èdè tí ó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìró èdè àti bí a ṣe ń pè wọ́n. Ó ń wo bí a ṣe ń fi àwọn ẹ̀yà ara wa pe ìró, bí ìró náà ṣe ń gbéra nínú afẹ́fẹ́, àti bí etí wa ṣe ń gbọ́ ọ.

Àwọn ẹ̀yà ara fún ìró pípe

Àwọn ẹ̀yà ara fún ìró pípe ni àwọn apá ara wa tí a máa ń lò láti pe ìró èdè. Àwọn wọ̀nyí ni:

• Ẹdọ̀fóró (Lungs): Wọ́n ń pèsè afẹ́fẹ́ tí ó ń gbé ìró jáde.
• Ọ̀nà ọ̀fun (Trachea/Windpipe): Ọ̀nà tí afẹ́fẹ́ gbà kọjá láti inú ẹ̀dọ̀fóró.
• Akùn ọ̀fun (Larynx/Voice box): Níbi tí kọ́dù ìró (vocal cords) wà.
• Kọ́dù ìró (Vocal Cords): Wọ́n máa ń gbọ̀n láti mú ìró wá.
• Ọ̀fun (Pharynx): Àyè tí ó wà láàárín akùn ọ̀fun àti ẹnu.
• Ẹnu (Mouth/Oral Cavity): Níbi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìró ti ń jáde.
• Imú (Nasal Cavity): Níbi tí afẹ́fẹ́ ti ń jáde fún àwọn ìró imú.
• Ètè (Lips): Wọ́n máa ń ṣí sílẹ̀ tàbí yípo láti pe ìró kan.
• Eyín (Teeth): Wọ́n máa ń ran ètè àti ahọ́n lọ́wọ́.
• Ahọ́n (Tongue): Ó ṣe pàtàkì jù lọ nínú àwọn ẹ̀yà ara fún ìró pípe. Ó máa ń rìn sókè sísàlẹ̀ àti síwájú sẹ́yìn.
• Àjà ẹnu (Palate): Apá òkè ẹnu. Ó pín sí:
  • Àjà líle (Hard Palate): Apá iwájú tí ó le.
  • Àjà rírọ̀ (Soft Palate/Velum): Apá ẹ̀yìn tí ó rọ̀.

Bí àwọn ẹ̀yà ara ṣe ń ṣiṣẹ́ fún ìró pípe

Àwọn ẹ̀yà ara wọ̀nyí máa ń ṣiṣẹ́ pọ̀ láti mú ìró èdè jáde. Bí àpẹẹrẹ:

• Síṣí ẹnu: Iye tí a bá ti ẹnu sílẹ̀ máa ń yàtọ̀ síra fún àwọn ìró oríṣiríṣi, bíi fún “a” (ẹnu sí sílẹ̀ pátápátá) àti “i” (ẹnu kò sí sílẹ̀ tó bẹ́ẹ̀).
• Jíjẹ́ kí ètè ṣí sílẹ̀ tàbí yípo: Fún àwọn ìró bíi “o” àti “u”, ètè máa ń yípo (rounded). Fún àwọn ìró bíi “i” àti “e”, ètè máa ń ṣí sílẹ̀ (spread).
• Jíjẹ́ kí akámọ́lẹ̀ (soft palate) bẹ̀rẹ̀ sí í ṣí òkè tàbí sísàlẹ̀: Tí akámọ́lẹ̀ bá gbé sókè, afẹ́fẹ́ yóò kọjá láti ẹnu (oral sound). Tí ó bá sísàlẹ̀, afẹ́fẹ́ yóò kọjá láti imú (nasal sound), bíi fún “n” tàbí “m”.
• Lílo ahọ́n: Ahọ́n máa ń rìn lọ sí oríṣiríṣi àyè nínú ẹnu láti pe àwọn ìró oríṣiríṣi, bíi fún “k” (ẹ̀yìn ahọ́n) àti “t” (iwájú ahọ́n).

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì bi wọ́n ní àwọn ìbéèrè lórí bí wọ́n ṣe ń sọ̀rọ̀ lójoojúmọ́.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n yóò sì rántí àwọn ẹ̀kọ́ tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò mọ̀ pé ìró èdè ṣe pàtàkì nínú ìbánisọ̀rọ̀.

Step 2: Presentation of Topic

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Explanation
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kọ àkọlé ẹ̀kọ́ tuntun náà sí orí pátákó, yóò sì ṣàlàyé rẹ̀ ní ṣókí.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àkọlé ẹ̀kọ́ náà sínú ìwé wọn, wọ́n yóò sì tún gbìyànjú láti mọ ohun tí ẹ̀kọ́ náà dá lé.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò mọ àkọlé ẹ̀kọ́ tuntun náà, ìyẹn “Fónẹ́tíìkì”.

Step 3: Explanation of Fónẹ́tíìkì

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Definition/Explanation
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ohun tí Fónẹ́tíìkì jẹ́, yóò sì fún wọn ní àwọn àpẹẹrẹ.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n yóò sì bi àwọn ìbéèrè tí kò bá yé wọn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò lóye ìtumọ̀ Fónẹ́tíìkì.

Step 4: Discussion of Organs of Speech

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Visual Aid/Discussion