Àmúlò gbólóhùn tí ó yẹ nínú ìjíròrò and Ìtọ́kasí irú gbólóhùn tí a lò for JSS 1

Class: JSS 1
Term: First Term
Week: 9
Age: 12 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: GBÍGBỌ́ ÀTI SÍSỌ
Focal competence: Lílo oríṣiríṣi gbólóhùn bí ó ṣe yẹ nínú iṣẹ́ ojoojúmọ́
Key competencies/values: Ìbánisọ̀rọ̀; Àròjinlẹ̀
Skills:

• Ṣíṣe ìjíròrò lórí oríṣiríṣi kókó-ọ̀rọ̀

Previous Lesson: Ohun tí ìjíròrò jẹ́ and Àwọn kókó-ọ̀rọ̀ tí a lè ṣe ìjíròrò lé lórí
Topic: Ìjíròrò: Ìjíròrò Lórí Kókó-Ọ̀Rọ̀
Subject Matter: Àmúlò gbólóhùn tí ó yẹ nínú ìjíròrò, Ìtọ́kasí irú gbólóhùn tí a lò, Ìbéèrè lórí ìjíròrò tí a gbé kalẹ̀. Ìmọ̀ọ́ṣe

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• tọ́kasí oríṣiríṣi gbólóhùn tí a lè lò nínú ìjíròrò;
• dáhùn àwọn àtòjọ ìbéèrè lórí ìjíròrò.

Psychomotor Domain

• ṣàmúlò gbólóhùn tí ó yẹ;
• ṣe àgbékalẹ̀ ohun tó ń lọ ní agbègbè rẹ.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé-ẹ̀kọ́ Yorùbá fún JSS 1
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Àwòrán tó ṣe àfihàn ìjíròrò
• Àtẹ ìkọ̀wé pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn
• Àwọn kókó-ọ̀rọ̀ ìjíròrò tí a kọ sí orí tábìlì

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe lè sọ̀rọ̀ dáadáa nínú ìjíròrò ojoojúmọ́. Ó tún máa kọ́ wọn láti mọ irú gbólóhùn tí wọ́n yẹ kó lò, kí wọ́n sì lè fi èrò wọn hàn ní ọ̀nà tó tọ́ àti tó yẹ.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ díẹ̀ nípa gbólóhùn Yorùbá àti bí a ṣe ń sọ̀rọ̀ ní gbangba.

Lesson Content/Board Summary

Ìjíròrò: Ìjíròrò Lórí Kókó-Ọ̀Rọ̀

Kí Ni Ìjíròrò?

Ìjíròrò ni ìfọ̀rọ̀wérọ̀ láàárín ènìyàn méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lórí kókó-ọ̀rọ̀ kan pàtó. Ó máa ń jẹ́ kí àwọn ènìyàn fi èrò wọn hàn, kí wọ́n sì gbọ́ ti ara wọn.

Àmúlò Gbólóhùn Tí Ó Yẹ Nínú Ìjíròrò

Nígbà tí a bá ń ṣe ìjíròrò, ó ṣe pàtàkì láti lo àwọn gbólóhùn tí ó yẹ kí ìfọ̀rọ̀wérọ̀ náà lè lọ déédé. Àwọn nǹkan tí a gbọ́dọ̀ rántí ni:

1. Lílo èdè tó rọrùn tí gbogbo àwọn tí wọ́n ń ṣe ìjíròrò náà lè gbọ́.
2. Kíkópa nínú ìjíròrò pẹ̀lú ọ̀wọ̀, láì dá ẹnikẹ́ni lẹ́nu kò.
3. Lílo àwọn gbólóhùn ìbéèrè láti béèrè ìsọfúnni.
4. Lílo àwọn gbólóhùn ìdáhùn láti fèsì sí ìbéèrè.
5. Lílo àwọn gbólóhùn ìfẹsẹ̀fìdí múlẹ̀ láti fi hàn pé a gbà pẹ̀lú ohun tí ẹlòmíràn sọ.
6. Lílo àwọn gbólóhùn ìgbani níyànjú láti fúnni ní àbá tàbí ìdánilójú.

Àpẹẹrẹ Àwọn Gbólóhùn Tí Ó Yẹ

1. Gbólóhùn Ìbéèrè: “Kí ni èrò rẹ lórí kókó yìí?”, “Báwo ni a ṣe lè yanjú ìṣòro yìí?”
2. Gbólóhùn Ìdáhùn: “Ní tèmi, èmi rò pé…”, “Ìdáhùn sí ìbéèrè rẹ ni pé…”
3. Gbólóhùn Ìfẹsẹ̀fìdí Múlẹ̀: “Mo gbà pẹ̀lú ohun tí o sọ.”, “Ìyẹn tọ̀nà gẹ́lẹ́.”
4. Gbólóhùn Ìgbani Níyànjú: “Ẹ jẹ́ ká gbìyànjú ọ̀nà yìí.”, “Ó dára ká ṣe báyìí.”

Ìtọ́kasí Irú Gbólóhùn Tí A Lò

Ó ṣe pàtàkì láti mọ irú gbólóhùn tí a bá lò nínú ìjíròrò. Àwọn irú gbólóhùn tí a máa ń lò ni:

1. Gbólóhùn Ìbéèrè: Èyí ni a fi ń béèrè ìsọfúnni. Àpẹẹrẹ: “Kí ni orúkọ rẹ?”
2. Gbólóhùn Ìdáhùn (Ìfìwéde): Èyí ni a fi ń fèsì sí ìbéèrè tàbí sọ òtítọ́ kan. Àpẹẹrẹ: “Orúkọ mi ni Àlàbí.”
3. Gbólóhùn Àṣẹ: Èyí ni a fi ń fúnni ní àṣẹ tàbí ìtọ́sọ́nà. Àpẹẹrẹ: “Wá síbí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀!”
4. Gbólóhùn Ìyanu: Èyí ni a fi ń fi ìmọ̀lára líle hàn. Àpẹẹrẹ: “Ó ga o!”

Ìbéèrè Lórí Ìjíròrò Tí A Gbé Kalẹ̀

Lẹ́yìn ìjíròrò kan, a lè béèrè àwọn ìbéèrè láti mọ bóyá àwọn akẹ́kọ̀ọ́ gbọ́ ohun tí wọ́n sọ, àti bóyá wọ́n mọ bí wọ́n ṣe lo àwọn gbólóhùn tó yẹ. Àwọn ìbéèrè náà lè jẹ́:

1. Kí ni kókó-ọ̀rọ̀ ìjíròrò náà?
2. Kí ni èrò Àlàbí lórí kókó yìí?
3. Irú gbólóhùn wo ni Fúnmiláyọ̀ lò nígbà tó ń sọ̀rọ̀?
4. Ṣé gbólóhùn tí Bísí lò yẹ fún ìjíròrò náà? Kí ló dé?

Ìmọ̀ọ́ṣe: Ìjíròrò Lórí Oríṣiríṣi Kókó-Ọ̀Rọ̀

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣe ìjíròrò lórí kókó-ọ̀rọ̀ kan tí ó jẹ mọ́ agbègbè wọn tàbí àwọn nǹkan tí ó ń lọ láwùjọ. Àpẹẹrẹ kókó-ọ̀rọ̀ lè jẹ́:

1. Ìwúlò Ilé-ìwé fún àwọn ọmọdé.
2. Bí a ṣe lè mú agbègbè wa mọ́ tónítóní.
3. Àwọn àǹfààní àti àléébù lílo fóònù alágbèéká.

Nígbà tí wọ́n bá ń ṣe ìjíròrò, wọ́n gbọ́dọ̀ lo àwọn gbólóhùn tó yẹ, kí wọ́n sì múra sílẹ̀ láti dáhùn àwọn ìbéèrè tí olùkọ́ tàbí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ẹgbẹ́ wọn bá béèrè lórí ìjíròrò wọn.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìfihàn, Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú Ìtọ́sọ́nà, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìṣàlàyé, Iṣẹ́ Ẹgbẹ́, Iṣẹ́ Olúkúlùkù.

Instructional Procedures

Step 1: Ìfáàrà

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè àti Ìdáhùn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò béèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ bóyá wọ́n ti ṣe ìjíròrò rí, kí wọ́n sì sọ àwọn kókó-ọ̀rọ̀ tí wọ́n ti jíròrò lé lórí. Olùkọ́ yóò tún béèrè irú gbólóhùn tí wọ́n máa ń lò nígbà tí wọ́n bá ń sọ̀rọ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n yóò sì sọ àwọn ìrírí wọn nípa ìjíròrò.

Learning Point: Ìgbàsílẹ̀ ìmọ̀ ìjíròrò

Step 2: Ìdàgbàsókè ẹ̀kọ́: Àmúlò Gbólóhùn Tí Ó Yẹ

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìtumọ̀ ìjíròrò àti bí a ṣe lè lo àwọn gbólóhùn tí ó yẹ nínú ìjíròrò. Yóò fi àwọn àpẹẹrẹ hàn lórí tábìlì.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n yóò sì kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀.

Learning Point: Ìtumọ̀ àti àmúlò gbólóhùn

Step 3: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú Ìtọ́sọ́nà: Ìtọ́kasí Irú Gbólóhùn

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìtọ́sọ́nà/Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ka sí oríṣiríṣi irú gbólóhùn (ìbéèrè, ìdáhùn, àṣẹ, ìyanu) pẹ̀lú àpẹẹrẹ. Yóò béèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti tọ́ka sí irú gbólóhùn kan nínú àpẹẹrẹ tí a fún wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tọ́ka sí irú gbólóhùn tí a fún wọn, wọ́n yóò sì sọ àpẹẹrẹ tiwọn.

Learning Point: Oríṣi gbólóhùn ìjíròrò

Step 4: Ìwúlò: Ìdáhùn sí Ìbéèrè Lórí Ìjíròrò

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìdánilẹ́kọ̀ọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò gbé ìjíròrò kékeré kan kalẹ̀ (ó lè jẹ́ àwòrán tàbí àkọsílẹ̀). Lẹ́yìn náà, yóò béèrè àwọn ìbéèrè lórí ìjíròrò náà, yóò sì tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti dáhùn wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sí ìjíròrò náà, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́.

Learning Point: Ìdáhùn ìbéèrè ìjíròrò

Step 5: Ìfìdíkalẹ̀: Ìmọ̀ọ́ṣe Ìjíròrò Kékeré

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Iṣẹ́ Ẹgbẹ́/Ìṣàkóso

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò pín àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí ẹgbẹ́ kékeré. Yóò fún ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan ní kókó-ọ̀rọ̀ ìjíròrò kan (bí “Ìwúlò Omi Mímọ́”). Yóò tọ́ wọn láti lo àwọn gbólóhùn tí ó yẹ nínú ìjíròrò wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣe ìjíròrò kékeré nínú ẹgbẹ́ wọn, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti lo àwọn gbólóhùn tó yẹ.

Learning Point: Ìṣe ìjíròrò ẹgbẹ́

Step 6: Ìwúlò Síwájú Sí I: Àgbékalẹ̀ Ohun Tó Ń Lọ Ní Agbègbè

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìṣàkóso/Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò béèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ṣe àgbékalẹ̀ ohun tó ń lọ ní agbègbè wọn (àwọn ìṣòro tàbí àwọn àǹfààní). Yóò tọ́ wọn láti lo àwọn gbólóhùn tó yẹ nígbà tí wọ́n bá ń sọ̀rọ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣe àgbékalẹ̀ ohun tó ń lọ ní agbègbè wọn, wọ́n yóò sì lo àwọn gbólóhùn tó yẹ.

Learning Point: Àgbékalẹ̀ àlàyé agbègbè

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Tọ́kasí irú gbólóhùn méjì tí a lè lò nínú ìjíròrò.
2. Fún àpẹẹrẹ gbólóhùn ìbéèrè kan.
3. Kí ni àǹfààní lílo gbólóhùn tó yẹ nínú ìjíròrò?
4. Ṣe ìjíròrò kékeré lórí “Ìwúlò ilé-ìwé”.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìmọ̀ àmúlò gbólóhùn

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àwọn kókó pàtàkì láti inú àkọsílẹ̀ orí tábìlì sí inú ìwé àkọsílẹ̀ wọn, paapaa nípa àmúlò gbólóhùn àti irú wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn àkọsílẹ̀ náà sí inú ìwé wọn dáadáa.

Learning Point: Kíkọ àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́

Step 9: Conclusion

Time: 3 minutes

Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún tẹnu mọ́ kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà nípa lílo àwọn gbólóhùn tó yẹ nínú ìjíròrò, yóò sì gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú láti máa fi sílò nígbà gbogbo.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tún gbọ́ àkótán ẹ̀kọ́ náà, wọ́n yóò sì ṣe ìlérí láti máa fi sílò.

Learning Point: Ìfìdíkalẹ̀ ẹ̀kọ́ ìjíròrò

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Dáhùn àwọn ìbéèrè wọ̀nyí nínú ìwé àkọsílẹ̀ rẹ:

1. Kí ni ìjíròrò?
2. Kọ àwọn gbólóhùn méjì tí ó yẹ tí a lè lò nínú ìjíròrò.
3. Ṣe àlàyé irú gbólóhùn ìbéèrè àti gbólóhùn ìdáhùn.
4. Jíròrò lórí kókó-ọ̀rọ̀ “Bí a ṣe lè dáàbò bo àyíká wa” pẹ̀lú ọ̀rẹ́ rẹ, lẹ́yìn náà, kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀.

Lesson Keywords

• Ìjíròrò – Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ láàárín ènìyàn méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ.
• Gbólóhùn – Àpapọ̀ ọ̀rọ̀ tí ó ní ìtumọ̀ kíkún.
• Àmúlò – Lílo ohun kan bí ó ti yẹ.
• Ìbéèrè – Ohun tí a fi ń wádìí ìsọfúnni.
• Ìdáhùn – Ìfèsì sí ìbéèrè kan.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì gbọ́ yé dáadáa, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì nípa lílo àwọn àpẹẹrẹ tó rọrùn, yóò sì fún wọn ní àyè láti ṣe ìjíròrò kékeré pẹ̀lú ìtọ́sọ́nà. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó yágbọ́n, olùkọ́ yóò fún wọn ní àwọn kókó-ọ̀rọ̀ ìjíròrò tó le díẹ̀, yóò sì gba wọ́n níyànjú láti ṣe àgbékalẹ̀ ìjíròrò tí ó gbòòrò sí i.

Suggested Lesson Videos

Láti wá àwọn fídíò tó jẹ mọ́ ẹ̀kọ́ yìí, o lè wá “Yoruba discussion sentences JSS 1” tàbí “Bí a ṣe ń ṣe ìjíròrò ní Yorùbá” lórí YouTube.

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Olùkọ́ gbọ́dọ̀ múra àwọn àwòrán ìjíròrò àti àwọn àpẹẹrẹ gbólóhùn sílẹ̀ kí ó tó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìfáàrà láti mọ ohun tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ nípa ìjíròrò. Lẹ́yìn náà, ṣàlàyé àmúlò àti irú gbólóhùn tí ó yẹ nínú ìjíròrò pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ tó yè kooro. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àyè láti ṣe ìjíròrò kékeré nínú ẹgbẹ́, kí wọ́n sì máa lo àwọn gbólóhùn tí ó yẹ. Ríi dájú pé o béèrè àwọn ìbéèrè lórí ìjíròrò tí a gbé kalẹ̀ láti fi mọ bóyá wọ́n gbọ́ yé. Nígbà tí wọ́n bá ti parí ìjíròrò àti ìdáhùn ìbéèrè, tọ́ wọn láti kọ àkọsílẹ̀ sílẹ̀. Parí ẹ̀kọ́ náà nípa títẹnu mọ́ ìwúlò lílo gbólóhùn tó tọ́ nínú ìjíròrò ojoojúmọ́. Ṣe àyẹ̀wò àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ríi dájú pé wọ́n ti mọ ohun tí a kọ́ wọn.