Ààtò, ìlapa èrò àti àwọn kókó tó yẹ fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ for Primary 4

Class: Primary 4
Term: First Term
Week: 9
Age: 9 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: ÌWÉ KÍKÀ ÀTI KÍKỌ
Focal competence: Kíkọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ní ojúlówó èdè Yorùbá
Key competencies/values: Ìrònú jinlẹ̀; Ìṣẹ̀dá àti àtinúdá
Skills:

• Kíkọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́

Previous Lesson: Ìtumọ̀ àròkọ lẹ́tà àti lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́
Topic: Lẹ́Tà Àìgbẹ̀Fẹ́: Ààtò Ati Ìlapa Èrò
Subject Matter: Ààtò, ìlapa èrò àti àwọn kókó tó yẹ fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́

Specific Objectives

Ní òpin ẹ̀kọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yẹ kí wọ́n lè:

Ìpín Ìmọ̀ (Cognitive Domain)

• dámọ̀ àwọn apá lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́;
• sọ àwọn kókó tó yẹ fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́.

Ìpín Ìṣe (Psychomotor Domain)

• ṣe ìlapa èrò fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́.

Reference Materials

Àwọn ohun èlò ìtọ́kasí wọ̀nyí ni a lò ní gbígbékalẹ̀ ẹ̀kọ́ yìí:

• 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìkẹ́kọ̀ọ́ Èdè Yorùbá fún Ilé Ìwé Aláwọ̀kọ́bẹ̀rẹ̀ (Primary 4)
• The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

Olùkọ́ yóò fi àwọn ohun èlò wọ̀nyí kọ́ni ní ẹ̀kọ́ yìí:

• Àtẹ ààtò lẹ́tà
• Kaadi kókó

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí wọ́n ṣe ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ tó tọ́, èyí tí ó ṣe kókó fún ìbáraẹnisọ̀rọ̀ ní àwùjọ. Yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ láti fi èrò wọn hàn ní ọ̀nà tó tọ́ àti ní ojúṣe sí àwọn ènìyàn pàtàkì tàbí àwọn ilé iṣẹ́.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti mọ bí a ṣe ń kọ lẹ́tà ìgbẹ̀fẹ́ díẹ̀díẹ̀, wọ́n sì ti mọ bí a ṣe ń fi èdè Yorùbá kọ ọ̀rọ̀ sílẹ̀.

Lesson Content/Board Summary

Lẹ́Tà Àìgbẹ̀Fẹ́: Ààtò Ati Ìlapa Èrò

Ààtò Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Structure of a Formal Letter)

Lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ní àwọn apá kan tí ó yẹ kí ó wà níbẹ̀ láti jẹ́ kí ó péye. Àwọn apá wọ̀nyí ni:

1. Adirẹ́ẹ̀sì Olùkọ̀wé: Èyí ni àdírẹ́ẹ̀sì ẹni tó ń kọ lẹ́tà náà. Ó máa ń wà ní òkè, apá ọ̀tún ìwé.
2. Ọjọ́: Ọjọ́ tí a kọ lẹ́tà náà. Ó máa ń tẹ̀lé àdírẹ́ẹ̀sì olùkọ̀wé.
3. Adirẹ́ẹ̀sì Olùgbàlẹ́tà: Èyí ni àdírẹ́ẹ̀sì ẹni tí a ń kọ lẹ́tà sí. Ó máa ń wà ní apá òsì, lábẹ́ ọjọ́.
4. Ìkíni: Ọ̀nà ìkíni tí ó yẹ fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́, bíi “Ẹ̀yin Ọ̀gbẹ́ni” tàbí “Ẹ̀yin Ọ̀gbẹ́ni/Ọ̀gbẹ́ni”.
5. Àkọlé Lẹ́tà: Kókó ọ̀rọ̀ lẹ́tà náà tí ó máa ń fi hàn ohun tí lẹ́tà náà dá lé. Ó yẹ kí ó jẹ́ gbígboyà (bold) tàbí kí a fẹsẹ̀ rẹ̀ gbà.
6. Ìfáwọ́wé/Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Lẹ́tà: Ìbẹ̀rẹ̀ lẹ́tà náà tí ó máa ń ṣàlàyé ìdí tí a fi ń kọ lẹ́tà.
7. Àkóónú Lẹ́tà: Èyí ni apá pàtàkì jù lọ nínú lẹ́tà. Níbẹ̀ ni a ti máa ń ṣàlàyé gbogbo ohun tí a fẹ́ sọ ní kíkún.
8. Ìparí Lẹ́tà: Apá tí a ti máa ń parí ọ̀rọ̀, tí a sì máa ń fi ìbéèrè tàbí ìròrò kankan sílẹ̀.
9. Ìdágbére: Ọ̀nà ìdágbére bíi “Tìrẹ̀ ní òtítọ́” tàbí “Tìrẹ̀ ní tiwọ̀ntúnwọ̀nsì”.
10. Orúkọ Olùkọ̀wé: Orúkọ ẹni tó kọ lẹ́tà náà.
11. Ìbuwọ́lù: Ìbuwọ́lù ẹni tó kọ lẹ́tà náà (tí ó bá yẹ).

Ìlapa Èrò fún Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Outlining a Formal Letter)

Kí o tó kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́, ó yẹ kí o kọ́kọ́ ṣe ìlapa èrò rẹ̀. Èyí yóò ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣètò èrò rẹ dáradára. Àwọn ìgbésẹ̀ rẹ̀ ni:

1. Mọ ìdí lẹ́tà: Ronú lórí ohun tí o fẹ́ fi lẹ́tà náà ṣe. Ṣé ìbéèrè ni? Ìròyìn ni? Tàbí ẹ̀bẹ̀?
2. Mọ ẹni tí o ń kọ sí: Mọ orúkọ àti ipò ẹni tí o ń kọ lẹ́tà sí.
3. Kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀: Kọ gbogbo àwọn kókó tí o fẹ́ sọ sílẹ̀ láìṣètò.
4. Ṣètò àwọn kókó náà: Fi àwọn kókó náà sí ipò tó tọ́, láti ìbẹ̀rẹ̀ sí ìparí.
5. Ronú lórí ìpilẹ̀ṣẹ̀ àti ìparí: Gbìyànjú láti mọ bí o ṣe máa bẹ̀rẹ̀ lẹ́tà rẹ àti bí o ṣe máa parí rẹ̀.

Àwọn Kókó Tó Yẹ fún Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Key Points for a Formal Letter)

Nígbà tí o bá ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́, àwọn kókó wọ̀nyí ṣe pàtàkì láti fi sí àyè:

1. Èdè tó yẹ: Lo èdè tí ó bójú mu, tí kò ní àwọn ọ̀rọ̀ ìgbẹ̀fẹ́.
2. Kókó ọ̀rọ̀ tó fúyẹ́: Máa sọ kókó ọ̀rọ̀ rẹ ní ṣókí, má ṣe fi ọ̀rọ̀ wọ ọ̀rọ̀.
3. Ìṣètò tó tọ́: Kọ lẹ́tà náà ní ààtò tó péye, láti àdírẹ́ẹ̀sì sí ìdágbére.
4. Mímọ́ àti ìtọ́wò: Ríi dájú pé lẹ́tà náà mọ́ tónítóní, kò sì sí àṣìṣe ìkọ̀wé tàbí àṣìṣe gbígbé ọ̀rọ̀.
5. Ìbọ̀wọ̀: Fi ìbọ̀wọ̀ hàn nínú gbogbo ọ̀rọ̀ rẹ.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìfihàn, Ìṣeṣe Alábàágbéyẹ̀wò, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìṣàlàyé, Ìṣeṣe Ẹgbẹ́.

Instructional Procedures

Step 1: Ìfáwọ́wé (Introduction)

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ nípa bíbéèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa lẹ́tà ìgbẹ̀fẹ́ tí wọ́n ti kọ tẹ́lẹ̀. Yóò tún béèrè bóyá wọ́n mọ ìyàtọ̀ láàrin lẹ́tà ìgbẹ̀fẹ́ àti lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n á sì sọ ohun tí wọ́n mọ̀ nípa lẹ́tà.

Learning Point: Ìmọ̀ lẹ́tà ìṣáájú

Step 2: Ìfihàn Ààtò Lẹ́tà Àìgbẹ̀fẹ́ (Demonstrating Formal Letter Structure)

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fi àtẹ ààtò lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ hàn lórí pátákò. Yóò ṣàlàyé apá kọ̀ọ̀kan nínú lẹ́tà náà pẹ̀lú àpẹẹrẹ tó yẹ.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò wo àtẹ náà, wọ́n á sì gbọ́ ìṣàlàyé olùkọ́. Wọ́n á béèrè ìbéèrè níbi tí kò bá yé wọn.

Learning Point: Àwọn apá lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́

Step 3: Ìdámọ̀ Apá Lẹ́tà (Identifying Letter Parts)

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Ìṣeṣe Alábàágbéyẹ̀wò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kọ àpẹẹrẹ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ kan sílẹ̀ lórí pátákò, yóò sì pe àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti wá tọ́ka sí apá kọ̀ọ̀kan nínú lẹ́tà náà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò wá tọ́ka sí àdírẹ́ẹ̀sì, ọjọ́, ìkíni, àkọlé, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ nínú àpẹẹrẹ lẹ́tà náà.

Learning Point: Ìdámọ̀ apá lẹ́tà

Step 4: Ìṣàlàyé Ìlapa Èrò (Explaining Outlining)

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ohun tí ìlapa èrò túmọ̀ sí àti ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì kí a tó kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́. Yóò tún ṣàlàyé àwọn ìgbésẹ̀ fún ìlapa èrò.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fi etí sílẹ̀ dáradára, wọ́n á sì gbìyànjú láti lóye ohun tí ìlapa èrò jẹ́.

Learning Point: Ìmọ̀ ìlapa èrò

Step 5: Ìṣeṣe Ìlapa Èrò (Outlining Practice)

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìṣeṣe Ẹgbẹ́/Ìtọ́nisọna

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní kókó ọ̀rọ̀ kan fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ (fun àpẹẹrẹ, “Lẹ́tà sí olórí ilé-ìwé nípa àìsí omi ní ilé-ìwé”). Yóò pín wọn sí àwọn ẹgbẹ́ kékeré láti ṣe ìlapa èrò fún kókó náà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣiṣẹ́ ní ẹgbẹ́ láti ṣe ìlapa èrò fún lẹ́tà náà, wọ́n á sì kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀.

Learning Point: Ìlapa èrò lẹ́tà

Step 6: Àwọn Kókó Tó Yẹ fún Lẹ́tà (Key Points for Letters)

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìjíròrò/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì tí ó yẹ kí a fi sí àyè nígbà tí a bá ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́, bíi lílo èdè tó yẹ àti mímọ́ lẹ́tà.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tún sọ àwọn kókó náà lẹ́yìn olùkọ́, wọ́n á sì béèrè ìbéèrè fún òye pípé.

Learning Point: Àwọn kókó lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́

Step 7: Ìṣàyẹ̀wò/Àtúnyẹ̀wò (Evaluation/Review)

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè/Ìṣàyẹ̀wò

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe ìṣàyẹ̀wò ẹ̀kọ́ náà nípa bíbéèrè àwọn ìbéèrè wọ̀nyí:

1. Sọ àwọn apá mẹ́ta nínú lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́.
2. Kí ni ìlapa èrò túmọ̀ sí?
3. Sọ kókó méjì tó yẹ kí a fi sí àyè nígbà tí a bá ń kọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn ní ẹnu àti ní àkọsílẹ̀.

Learning Point: Òye ààtò àti ìlapa èrò

Step 8: Kíkọ Akọsílẹ̀ (Note-Taking)

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Ìtọ́nisọna Kíkọ

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àkọsílẹ̀ pàtàkì lórí pátákò sínú ìwé àkọsílẹ̀ wọn, èyí tí ó dá lórí ààtò, ìlapa èrò àti àwọn kókó tó yẹ fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àkọsílẹ̀ náà dáradára sínú ìwé wọn.

Learning Point: Kíkọ akọsílẹ̀ ẹ̀kọ́

Step 9: Ìparí (Conclusion)

Time: 2 minutes

Teaching Skill: Ìparí Ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún fi ìdí kókó ẹ̀kọ́ náà múlẹ̀, yóò sì sọ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ pé kíkọ lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ ṣe pàtàkì fún ìbáraẹnisọ̀rọ̀ tó tọ́.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbọ́ ìparí ẹ̀kọ́ náà.

Learning Point: Ìmúyẹ̀ ẹ̀kọ́

Continuous Assessment/Further Study

Type: Iṣẹ́ Ilé

Instruction: Kọ ìlapa èrò fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ sí olórí ilé-ìwé rẹ nípa àìsí ìwé nínú ilé-ìkàwé. Kọ àwọn kókó pàtàkì tí o fẹ́ sọ sílẹ̀.

1. Kọ ìdí tí o fi fẹ́ kọ lẹ́tà náà.
2. Kọ orúkọ ẹni tí o ń kọ sí.
3. Kọ àwọn kókó mẹ́ta tí o fẹ́ sọ nínú lẹ́tà náà.
4. Kọ bí o ṣe máa parí lẹ́tà náà.

Lesson Keywords

• Ààtò – Ọ̀nà tí a gbà ṣètò nǹkan tàbí ìṣètò.
• Ìlapa èrò – Ṣíṣètò àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀ kí a tó kọ nǹkan.
• Lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ – Lẹ́tà tí a kọ láti fi ọ̀wọ̀ hàn tàbí sí àwọn ilé iṣẹ́.
• Apá – Ohun kan nínú gbogbo rẹ̀.
• Kókó tó yẹ – Àwọn ohun pàtàkì tí a gbọ́dọ̀ fi sí àyè.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí kò tíì lóye dáradára, olùkọ́ yóò tún ṣàlàyé àwọn apá lẹ́tà náà lẹ́ẹ̀kan sí, yóò sì fún wọn ní àwọn àpẹẹrẹ tó rọrùn. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó yára lóye, olùkọ́ yóò fún wọn ní iṣẹ́ láti kọ ìlapa èrò fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ kan lórí kókó ọ̀rọ̀ tí ó nira díẹ̀.

Suggested Lesson Videos

O lè wá àwọn fídíò wọ̀nyí lórí YouTube:

• kiko leta aigbefefe yoruba primary 4
• structure of formal letter yoruba

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Olùkọ́, ríi dájú pé o ti múra àwọn ohun èlò ìkọ́ni rẹ sílẹ̀, pàápàá jù lọ àtẹ ààtò lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ àti àwọn kaadi kókó. Bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ náà pẹ̀lú àtúnyẹ̀wò ìlapa èrò lẹ́tà ìgbẹ̀fẹ́ láti fi ìdí ìjẹ́mímọ̀ múlẹ̀. Fi ààtò lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́ hàn dáradára, ṣàlàyé apá kọ̀ọ̀kan, kí o sì fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àǹfààní láti tọ́ka sí wọn. Nígbà tí o bá ń kọ́ wọn nípa ìlapa èrò, fún wọn ní àwọn àpẹẹrẹ tó yẹ, kí o sì jẹ́ kí wọ́n ṣe ìṣeṣe ní ẹgbẹ́ tàbí lẹ́yọ kọ̀ọ̀kan. Ríi dájú pé gbogbo akẹ́kọ̀ọ́ ló lóye àwọn kókó tó yẹ fún lẹ́tà àìgbẹ̀fẹ́. Máa ṣàyẹ̀wò òye wọn nígbà gbogbo nípa bíbéèrè. Nígbà tí o bá ti parí ìṣàlàyé àwọn kókó pàtàkì, tọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ àkọsílẹ̀ lórí pátákò sínú ìwé wọn. Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ aláìlágbára ní àtìlẹ́yìn pẹ̀lú àlàyé tó rọrùn, kí o sì fún àwọn tó yára lóye ní iṣẹ́ àfikún.