Class: Junior Secondary School 2 (JSS 2 / JS2)
Term: 3rd Term
Week: 9
Age: 13 years
Duration: 45 minutes
Subject: Pre-Vocational Studies
Curriculum Theme: Home Economics
Previous Lesson: Adabi: Ci Gaba Da Labari Mai Tushen Arin Magana: Adabi.
Topic: ADABI IV
Subject Matter: Cikakken bayani akan nau’o’in adabin baka. Misali: Tatsuniya, labarin gargajiya, zaurance, barkwanci, arin Magana, wa o i maka a, take da kirari, ds
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils should be able to:
Cognitive Domain:
- Fahimtar ma’anar adabin baka.
- Bayyana nau’o’i daban-daban na adabin baka.
- Ba da misalai na kowane nau’i na adabin baka.
Affective Domain:
- Nuna sha’awa da godiya ga al’adun Hausa ta hanyar adabin baka.
- Daraja muhimmancin adabin baka a cikin al’umma.
Psychomotor Domain:
- Gane da kuma rarrabe tsakanin nau’o’in adabin baka daban-daban.
- Faɗa ko rera ɗan gajeren misali na wani nau’i na adabin baka.
Social Domain:
- Shiga cikin tattaunawa game da adabin baka.
- Raba labarai ko karin magana da suka sani da sauran abokan aji.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 9 Years Basic Education Curriculum for JSS 2
- State Unified Scheme of Work for JSS 2 Pre-Vocational Studies (Hausa Language section)
- Littafin Hausa na JSS 2
- https://www.arewaacademy.com/adabin-baka-da-rubutu/
- https://www.muryarhausa24.com.ng/2021/08/maana-da-nauo-in-adabin-baka.html
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Allon rubutu da alli
- Takarda mai ɗauke da rubuce-rubuce game da nau’o’in adabin baka
- Hotuna ko zane-zane masu nuna yanayin ba da tatsuniya ko zaurance
- Littattafan Hausa masu ɗauke da labaran baka
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su fahimci da kuma daraja al’adunsu na gargajiya ta hanyar adabin baka. Hakan zai ƙarfafa harshensu na Hausa da kuma ba su damar shiga cikin tattaunawar al’adu.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ana sa ran ɗalibai sun riga sun san wasu gajerun labarai, tatsuniyoyi, ko karin magana a cikin harshen Hausa daga gida ko darussan da suka gabata.
Lesson Content/Board Summary
Adabin Baka (Oral Literature)
Ma’anar Adabin Baka
Adabin baka shine duk wani nau’i na adabi wanda ake yadawa ta hanyar baki, daga tsara zuwa tsara, ba tare da rubutu ba. Yana kunshe da labarai, waƙoƙi, karin magana, tatsuniyoyi, da dai sauransu. Yana da muhimmanci wajen kiyaye al’adu da tarihi.
Nau’o’in Adabin Baka
Ga wasu daga cikin nau’o’in adabin baka:
-
Tatsuniya
Tatsuniya labari ne na almara ko na gaskiya da ake ba wa yara ko manya don nishaɗi ko koyarwa. Sau da yawa takan kunshi dabbobi masu magana ko abubuwan al’ajabi. Misali: Tatsuniyar Kura da Zomo, Tatsuniyar Gizo da Koki.
-
Labarin Gargajiya
Labarin gargajiya labari ne mai dogon tarihi wanda ke ba da labarin abubuwan da suka faru a baya, mutane, ko wurare. Yana iya zama labarin jarumtaka, labarin kabilanci, ko labarin wani muhimmin abu da ya faru. Misali: Labarin Bayajidda, Labarin Habe.
-
Zaurance
Zaurance wani nau’i ne na waƙa ko yabo da ake yi a gaban sarakuna, manyan mutane, ko a wuraren taro don yabo, nishaɗi, ko faɗakarwa. Masu zaurance sukan yi amfani da kalamai masu daɗi da hikima. Misali: Zaurancen Sarki.
-
Barkwanci
Barkwanci shine yin amfani da kalamai ko ayyuka masu ban dariya don faranta rai ko nishaɗantarwa. Yana iya zama labari mai ban dariya, wargi, ko raha. Misali: Labaran Nasarar Malam, Wargi game da mai cin tuwo.
-
Karin Magana
Karin magana gajeren jimla ce mai hikima da ke ɗauke da ma’ana mai zurfi. Ana amfani da ita don faɗakarwa, shawara, ko bayyana wata gaskiya a taƙaice. Misali: “Mai haƙuri shike dafawa kansa,” “Ruwa baya tsami banza.”
-
Waƙoƙi
Waƙoƙi sune kalmomi masu sauti da ake rera su tare da kiɗa. Akwai nau’o’in waƙoƙi daban-daban kamar waƙoƙin biki, waƙoƙin noma, waƙoƙin yabo, waƙoƙin sana’a, da dai sauransu. Misali: Waƙar Noma, Waƙar Biki.
-
Take da Kirari
Take da kirari sune kalamai na yabo ko girmamawa da ake yi wa mutum, dabba, ko wuri don nuna ƙarfi, daraja, ko muhimmanci. Sukan zama gajeru kuma masu tasiri. Misali: Kirarin Zaki (Sarkin daji!), Take ga jarumi.
Teaching Methods/Instructional Techniques
Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids
Instructional Procedures
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Malamin zai fara darasin da gaisuwa da tambayar dalibai game da abin da suka sani game da adabin baka ko labaran gargajiya da suke ji a gida.
Pupils’ Activity: Dalibai za su amsa tambayoyin malamin, suna bayyana abin da suka sani.
Learning Point: Tunawa da ilimin da suka gabata game da adabin baka da kuma shirya su don sabon darasin.
Step 2: Gabatar da Ma’anar Adabin Baka
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Explanation
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana ma’anar adabin baka a fili, yana mai jaddada cewa adabi ne da ake yadawa ta baki ba rubutu ba. Zai rubuta ma’anar a kan allo.
Pupils’ Activity: Dalibai za su saurara da kyau, kuma za su rubuta ma’anar a cikin littattafansu na rubutu.
Learning Point: Fahimtar ma’anar adabin baka a matsayin wani muhimmin bangare na al’ada.
Step 3: Tatsuniya da Labarin Gargajiya
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Illustration/Discussion
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana nau’o’in adabin baka na farko, wato tatsuniya da labarin gargajiya, yana mai ba da misalai guda biyu na kowannensu. Zai karanta ɗan gajeren labari don nuna bambanci.
Pupils’ Activity: Dalibai za su saurara, kuma za su yi ƙoƙarin ba da nasu misalai na tatsuniya da labarin gargajiya.
Learning Point: Bambance tsakanin tatsuniya da labarin gargajiya da kuma fahimtar muhimmancinsu.
Step 4: Zaurance da Barkwanci
Time: 6 minutes
Teaching Skill: Explanation/Engagement
Teacher’s Activity: Malamin zai ci gaba da bayyana zaurance da barkwanci, yana mai bayyana yadda ake amfani da su a cikin al’umma da kuma irin rawar da suke takawa wajen nishaɗi da faɗakarwa.
Pupils’ Activity: Dalibai za su saurara da kuma shiga tattaunawa, suna bayar da ra’ayoyinsu game da barkwanci da suka sani.
Learning Point: Gane zaurance da barkwanci a matsayin nau’o’in adabin baka masu muhimmanci.
Step 5: Karin Magana da Waƙoƙi
Time: 6 minutes
Teaching Skill: Examples/Participation
Teacher’s Activity: Malamin zai gabatar da karin magana da waƙoƙi. Zai rubuta wasu karin magana a kan allo kuma ya nemi dalibai su bayyana ma’anarsu. Haka kuma, zai iya rera ɗan gajeren waƙar gargajiya.
Pupils’ Activity: Dalibai za su saurara, za su rubuta karin maganar, kuma za su yi ƙoƙarin bayyana ma’anarsu. Wasu za su iya shiga rera waƙar.
Learning Point: Fahimtar hikimar karin magana da kuma nishaɗin waƙoƙin gargajiya.
Step 6: Take da Kirari
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Definition/Application
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana take da kirari, yana mai nuna bambancinsu da kuma yadda ake amfani da su wajen yabo da girmamawa. Zai ba da misalai na take ko kirari ga mutane ko dabbobi.
Pupils’ Activity: Dalibai za su saurara kuma za su yi ƙoƙarin ba da misalai na take ko kirari da suka sani.
Learning Point: Sanin take da kirari a matsayin wani nau’i na adabin baka da ake amfani da shi wajen nuna daraja.
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Menene adabin baka?
- Ka lissafa nau’o’i uku na adabin baka da ka koya.
- Mene ne bambancin tatsuniya da labarin gargajiya?
- Ka ba da misalin karin magana guda ɗaya.
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.
Step 8: Conclusion
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Summarization/Assignment
Teacher’s Activity: Malamin zai takaita muhimman abubuwan da aka koyar a darasin, yana mai jaddada nau’o’in adabin baka da muhimmancinsu. Sannan zai ba da aikin gida.
Pupils’ Activity: Dalibai za su saurara da kyau kuma za su rubuta aikin gida a littattafansu.
Learning Point: Ƙarfafa fahimtar darasin da kuma shirya dalibai don aikace-aikace a wajen aji.
Lesson Keywords
- Adabin baka – Oral literature
- Tatsuniya – Folktale
- Labarin gargajiya – Traditional story
- Zaurance – Court poetry/Praise singing
- Barkwanci – Humor
- Karin magana – Proverb
- Waƙoƙi – Songs
- Take – Praises/Chants (specific type of praise)
- Kirari – Praises/Chants (specific type of praise)
Differentiation
Ga ɗalibai masu buƙatar ƙarin taimako, malami zai iya sake bayyana batutuwa masu wuya a hankali, yana mai amfani da misalai masu sauƙi da kuma amfani da harshe mai sauƙi. Ga masu saurin fahimta, za a iya ba su ƙarin aikin bincike ko neman misalai daban-daban na adabin baka a cikin al’ummarsu don gabatarwa a aji na gaba.
Note for teachers using this lesson plan
Ya kamata malami ya jaddada muhimmancin adabin baka a rayuwar yau da kullum da kuma al’adun Hausa. Ya kamata a ƙarfafa ɗalibai su raba labarai, karin magana, ko waƙoƙin gargajiya da suka sani daga iyayensu ko kakanninsu, don haɓaka shigarsu da kuma sadarwar al’adu.

Community Join the conversation Open discussion +