Note for teachers using this lesson plan
Malam ya kamata ya shirya kansa sosai don koyar da wannan darasi kan Tilo da Jami a harshen Hausa. Ya tabbatar ya kawo misalai masu yawa da za su taimaka wa ɗalibai su fahimci bambancin dake tsakanin kalmomin guda ɗaya da na jam’i. A ƙarshen darasin, ɗalibai ya kamata su iya gane, fasalta, da kuma canza kalmomin tilo zuwa jami daidai, tare da amfani da su a cikin jimla.
Class: JSS 2
Term: First Term
Week: 6
Age: 13 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Curriculum Theme: HARSHE
Previous Lesson: Ma’anr ginin kalma da ire-iresa (Jinsin namiji da na mace)
Topic: HARSHE
Subject Matter: Tilo da jami. Misali – yaro –yara, makaranta – makarantu, kujera- kujeru ds
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils/students should be able to:
Cognitive Domain
- Fassara ma’anar ’tilo’ da ‘jami’ a harshen Hausa.
- Bayyana bambancin dake tsakanin ’tilo’ da ‘jami’.
- Kawo misalai na kalmomin tilo da jami.
Affective Domain
- Nuna sha’awar amfani da tilo da jami yadda ya kamata.
- Gane muhimmancin tilo da jami a magana da rubutu.
Psychomotor Domain
- Canza kalmomin tilo zuwa jami.
- Amfani da kalmomin tilo da jami daidai a cikin jimla.
Social Domain
- Haɓaka amfani da ingantacciyar Hausa a cikin tattaunawa.
- Haɗa kai da abokan karatu wajen gane da amfani da tilo da jami.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
- Relevant State Unified Scheme of Work
- Littafin Hausa na JSS 2
- The HeadTeacher Scheme of work
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Allon rubutu da alli
- Takardun rubutu dauke da kalmomin tilo da jami
- Hotuna na abubuwa guda daya da na jam’i
- Littafin karatu na Hausa (JSS 2)
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su fahimci yadda ake amfani da kalmomi don nuna adadi a harshen Hausa. Fahimtar tilo da jami yana inganta fasahar magana da rubutu, yana sa harshen ya zama mai ma’ana da daidaito.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ɗalibai sun riga sun san wasu kalmomin Hausa da kuma yadda ake gane su a matsayin sunaye.
Lesson Content/Board Summary
HARSHE
Tilo da Jami (Singular da Plural)
Ma’anar Tilo
Tilo yana nufin abu guda ɗaya ko mutum guda ɗaya. Kalma ce da ke nuna cewa abin da ake magana a kai yana da adadi ɗaya tak.
Misalai:
- Yaro (Boy)
- Makaranta (School)
- Kujera (Chair)
- Littafi (Book)
- Kare (Dog)
Ma’anar Jami
Jami yana nufin abubuwa fiye da guda ɗaya ko mutane fiye da guda ɗaya. Kalma ce da ke nuna cewa abin da ake magana a kai yana da adadi fiye da ɗaya.
Misalai:
- Yara (Boys)
- Makarantu (Schools)
- Kujeru (Chairs)
- Littattafai (Books)
- Karnuka (Dogs)
Bambancin Tilo da Jami
Ga misalai na kalmomin tilo da yadda suke komawa jami:
- Tilo: Yaro – Jami: Yara
- Tilo: Makaranta – Jami: Makarantu
- Tilo: Kujera – Jami: Kujeru
- Tilo: Littafi – Jami: Littattafai
- Tilo: Kare – Jami: Karnuka
- Tilo: Malami – Jami: Malamai
- Tilo: Gida – Jami: Gidaje
- Tilo: Kwallo – Jami: Kwallaye
- Tilo: Wuka – Jami: Wuqaqe
- Tilo: Kafa – Jami: Kafafu
Teaching Methods/Instructional Techniques
Tattaunawa, Bayani, Tambaya da Amsa, Aiki tare, Aiki da Kai, Misalai
Instructional Procedures
Step 1: Gabatarwa
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Tunatarwa/Gabatarwa
Teacher’s Activity: Malam zai yi bitar darasin da ya gabata sannan ya gabatar da sabon darasin, Tilo da Jami, ta hanyar tambayar ɗalibai su faɗi sunayen abubuwa guda ɗaya da kuma sunayen abubuwa da yawa a cikin aji.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa tambayoyin malam sannan su faɗi misalai na abubuwa guda ɗaya da na jam’i a cikin aji.
Learning Point: Gabatar da Tilo da Jami
Step 2: Bayanin Tilo
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Bayani/Fassara
Teacher’s Activity: Malam zai yi bayanin ma’anar ‘Tilo’ a harshen Hausa, ya kuma bada misalai masu sauƙi kamar ‘yaro’, ‘malami’, ‘littafi’. Zai rubuta misalan a kan allo.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau, su kuma rubuta bayanan da misalan da aka bayar.
Learning Point: Ma’anar Tilo da misalai
Step 3: Bayanin Jami
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Bayani/Fassara
Teacher’s Activity: Malam zai yi bayanin ma’anar ‘Jami’ a harshen Hausa, ya kuma bada misalai masu sauƙi kamar ‘yara’, ‘malamai’, ‘littattafai’. Zai rubuta misalan a kan allo.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau, su kuma rubuta bayanan da misalan da aka bayar.
Learning Point: Ma’anar Jami da misalai
Step 4: Misalai na Tilo da Jami
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Misalai/Nunawa
Teacher’s Activity: Malam zai rubuta kalmomin tilo da jami a kan allo, yana nuna bambancin su. Zai yi amfani da misalan da aka bayar a cikin darasin kamar ‘yaro-yara’, ‘makaranta-makarantu’, ‘kujera-kujeru’ da sauransu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su maimaita kalmomin tare da malam, sannan su rubuta su a littafinsu.
Learning Point: Bambancin Tilo da Jami
Step 5: Aiki tare da Aiki da Kai
Time: 6 minutes
Teaching Skill: Jagoranci/Aiki
Teacher’s Activity: Malam zai ba ɗalibai wasu kalmomin tilo su canza su zuwa jami, sannan ya ba su kalmomin jami su canza su zuwa tilo. Zai yi jagoranci a yayin aikin.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su yi aikin da aka ba su a littafinsu, sannan su karanta amsoshinsu.
Learning Point: Canza Tilo zuwa Jami
Step 6: Ƙarfafawa
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Ƙarfafawa/Gyara
Teacher’s Activity: Malam zai gyara duk wata kuskure da ɗalibai suka yi a aikin da suka gabatar, sannan ya sake ba da ƙarin misalai don ƙarfafa fahimtar su.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su gyara kuskurensu, sannan su yi ƙoƙarin fahimtar darasin sosai.
Learning Point: Inganta fahimtar darasi
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Mene ne ma’anar ‘Tilo’?
- Mene ne ma’anar ‘Jami’?
- Kawo misalai biyu na kalmomin tilo.
- Kawo misalai biyu na kalmomin jami.
- Canza kalmar ‘gida’ zuwa jami.
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Fahimtar Tilo da Jami
Step 8: Note-Taking
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Guided Writing
Teacher’s Activity: The teacher guides pupils/students to copy the essential Board Summary notes on Tilo da Jami into their notebooks.
Pupils’ Activity: Pupils/students copy the notes carefully into their notebooks.
Learning Point: Rubuta bayanan darasi
Step 9: Conclusion
Time: 2 minutes
Teaching Skill: Kammalawa
Teacher’s Activity: Malam zai taƙaita darasin ta hanyar sake jaddada muhimmancin Tilo da Jami a harshen Hausa, sannan ya yi bankwana da ɗalibai.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara kuma su yi bankwana da malam.
Learning Point: Kammala darasin Tilo da Jami
Continuous Assessment/Further Study
Type: Homework
Instruction: A rubuta kalmomin tilo guda biyar da kuma jam’insu a littafin aikin gida.
- Mota
- Kifi
- Bishiya
- Tsuntsu
- Kofa
Lesson Keywords
- Tilo – Kalmar da ke nuna abu guda ɗaya.
- Jami – Kalmar da ke nuna abubuwa fiye da guda ɗaya.
- Kalma – Word.
- Misali – Example.
- Harshe – Language.
Differentiation
Ga ɗalibai masu rauni, malam zai ba da ƙarin misalai masu sauƙi kuma ya yi amfani da hotuna don taimaka musu su fahimta. Ga ɗalibai masu saurin fahimta, za a iya ba su ƙarin kalmomi masu wahala su canza zuwa jami ko su yi jimla da kalmomin tilo da jami.
Suggested Lesson Videos
Don ƙarin bayani, ɗalibai da malamai za su iya duba bidiyo a YouTube ta hanyar bincika “Hausa singular and plural” ko “Tilo da Jami a Hausa”.
Teacher Guide for Using This Lesson Plan
Malam ya shirya kansa da kyau kafin fara darasin. Ya tabbatar yana da isassun misalai da za su taimaka wa ɗalibai su fahimci darasin Tilo da Jami cikin sauƙi. Ya kamata ya fara da bayanin ma’anar tilo da jami, sannan ya ba da misalai masu yawa. A yayin darasin, malam ya ba ɗalibai damar yin aiki da kansu da kuma aiki tare don tabbatar da fahimta. Yana da muhimmanci malam ya kula da kuskuren ɗalibai kuma ya gyara su nan take. A lokacin rubuta bayanan allo, malam ya jagoranci ɗalibai su rubuta abubuwan da ke da muhimmanci kawai. Ya tabbatar ya tambayi tambayoyin da suka dace don tantance fahimtar ɗalibai a ƙarshen darasin.

Community Join the conversation Open discussion +