Skip to content
HeadTeacher.ng
Lesson Notes

Ire-iren insha’i and Muhimmancin insha’i for JSS 1

JSS 1 Hausa Language lesson on ire-iren insha’i and Muhimmancin insha’i. The lesson covers the stated curriculum content, enriched explanations, skills, activities and performance objectives.

Royal AlikorByRoyal AlikorPublishedSep 7, 2026Reading8 minComments0

Note for teachers using this lesson plan

Malam/Malamar, wannan darasi ya mai da hankali kan nau’ukan insha’i da muhimmancinsu. Tabbatar cewa ɗalibai sun fahimci ma’anar insha’i, nau’ukansa, da dalilin da ya sa rubuta insha’i yake da amfani. Ka jagoranci ɗalibai su karanta insha’i daban-daban kuma su yi ƙoƙarin rubuta nasu gajeren insha’in mai tsari. A ƙarshen darasin, ya kamata ɗalibai su iya bayyana muhimmancin insha’i da kuma rubuta gajeren insha’i mai ma’ana.

Class: JSS 1
Term: First Term
Week: 8
Age: 12 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Curriculum Theme: Harshe
Focal competence: Sanin insha’i a dunƙule domin iya rubutu
Key competencies/values: Haɗin-kai: ɗalibai su haɗa kai da masu koyarwa don su aiwatar da insha’i. · Sadarwa: amfani da ingantacciyar Hausa wajen aiwatar da insha’i. · Kaifafa Tunani: ɗalibai za su kasance masu tsinkaya da kaifafa tunani kafin su aikata abu

Skills:

  • Muhimmancin insha’i. Dabarun Aiwatarwa
  • Fahimtar rubutu
  • Iya rubutu.

Previous Lesson: Ma’anar insha’i
Topic: Insha’i: Karatu Da Aiwatarwa
Subject Matter: Ire-iren insha’i, Muhimmancin insha’i

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

  • bayyana da kuma ambaci muhimmancin insha’i;

Psychomotor Domain

  • karanta insha’i;
  • rubuta gajeren insha’i mai tsari.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

  • 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
  • Relevant State Unified Scheme of Work
  • Littafin Hausa na JSS 1
  • The HeadTeacher Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

  • Littattafan labarai
  • Littattafan nahawu
  • Jarida
  • Kwamfuta

Rationale for the Lesson

Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su fahimci yadda ake rubuta insha’i mai ma’ana da tsari. Yana inganta fasahar rubutu da karatu a harshen Hausa, waɗanda suke da mahimmanci a rayuwar yau da kullum da kuma karatunsu.

Prerequisite/Previous Knowledge

Ɗalibai sun san yadda ake gina jimla a Hausa kuma sun taɓa rubuta gajerun rubuce-rubuce a darussan da suka gabata.

Lesson Content/Board Summary

Insha’i: Karatu Da Aiwatarwa

Ire-iren Insha’i

Insha’i wani rubutu ne da ake yi don bayyana ra’ayi, ba da labari, ko bayani kan wani abu. Akwai nau’ukan insha’i daban-daban, kuma kowanne yana da nasa tsarin da manufa.

Wasu daga cikin ire-iren insha’i sun haɗa da:

  1. Insha’in Bayani (Descriptive Essay): Wannan insha’i yana bayyana abu, wuri, mutum, ko wani al’amari dalla-dalla domin mai karatu ya fahimta sarai.
  2. Insha’in Labari (Narrative Essay): Yana ba da labari game da wani abu da ya faru, ko wani tarihin rayuwa, ko wani al’amari da aka gani ko aka ji.
  3. Insha’in Muhawara/Gardama (Argumentative Essay): A nan ana gabatar da ra’ayi ko hujja don kare wata manufa ko kuma musanta wata.
  4. Insha’in Bayani (Expository Essay): Yana ba da cikakken bayani kan wani batu, yana mai fayyace shi ta hanyar da mai karatu zai fahimta ba tare da shigar da ra’ayin marubuci ba.
  5. Insha’in Wasika (Letter Writing): Ko da yake wasika ce, tana iya zama insha’i idan tana ɗauke da cikakken bayani ko labari mai tsari.

Muhimmancin Insha’i

Rubuta insha’i yana da muhimmanci sosai saboda dalilai da dama. Waɗannan dalilai sun haɗa da:

  1. Inganta Fasahar Rubutu: Yana taimaka wa mutum ya koyi yadda ake tsara tunani da rubuta su a sarari da kuma ingantacciyar Hausa.
  2. Fahimtar Karatu: Yana buɗe wa mutum ido ya fahimci yadda ake rubuta rubutu mai ma’ana, wanda hakan ke inganta fahimtar abin da ya karanta.
  3. Sadarwa: Yana ba da dama ga mutum ya sadar da ra’ayoyinsa, tunaninsa, da kuma labarai ga wasu ta hanyar rubutu.
  4. Kaifafa Tunani: Yana koya wa mutum yadda zai yi tunani mai zurfi, ya tsara ra’ayoyinsa, kuma ya gabatar da su a tsari.
  5. Adana Bayanai: Ana amfani da insha’i don adana bayanai, tarihi, da al’adu domin tsararraki masu zuwa.
  6. Neman Ilimi: A makaranta, insha’i yana taimaka wa ɗalibai su nuna fahimtarsu kan darussan da aka koya musu.

Dabarun Rubuta Gajeren Insha’i Mai Tsari

Don rubuta gajeren insha’i mai kyau da tsari, ya kamata a bi waɗannan matakai:

  1. Zaɓi Jigo: Farko, zaɓi jigon insha’in da kake so ka rubuta a kai.
  2. Tsara Tunani: Yi tunani kan abubuwan da za ka rubuta, kuma ka tsara su a cikin zuciyarka ko a takarda.
  3. Gabatarwa (Introduction): Fara da gabatarwa mai jan hankali wadda za ta faɗi abin da insha’in zai yi magana a kai.
  4. Jiki (Body): Wannan shine babban ɓangaren insha’in. A nan za ka rubuta cikakken bayani ko labarin da kake so ka faɗa, a cikin sakin layi daban-daban. Kowane sakin layi ya kamata ya mai da hankali kan wani batu ɗaya.
  5. Kammalawa (Conclusion): A ƙarshe, ka yi taƙaitaccen bayani kan abin da ka rubuta a cikin insha’in, kuma ka rufe da wani saƙo mai ma’ana.
  6. Bita da Gyara: Bayan ka gama rubutawa, ka sake karantawa don gyara kura-kuran rubutu, nahawu, ko tsari.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Tattaunawa, Bayyanawa, Tambaya da Amsa, Karatu, Aiwatarwa, Aiki Gaba ɗaya.

Instructional Procedures

Step 1: Gabatarwa

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Tambaya da Amsa

Teacher’s Activity: Malam/Malamar zai/ta fara darasin da tambayar ɗalibai ko sun san menene insha’i ko kuma sun taɓa rubuta wani abu mai tsari. Zai/ta saurari amsoshinsu kuma ya/ta haɗa su da darasin yau.

Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa tambayoyin malam/malamar game da rubutu da insha’i.

Learning Point: Fahimtar ma’anar insha’i

Step 2: Gabatar da Ire-iren Insha’i

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Bayyanawa/Tattaunawa

Teacher’s Activity: Malam/Malamar zai/ta bayyana ma’anar insha’i a taƙaice sannan ya/ta gabatar da ire-iren insha’i daban-daban kamar insha’in bayani, insha’in labari, da insha’in muhawara, tare da ba da misalai.

Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau kuma su rubuta muhimman bayanai kan ire-iren insha’i.

Learning Point: Nau’ukan insha’i daban-daban

Step 3: Muhimmancin Insha’i

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Bayyanawa/Tambaya da Amsa

Teacher’s Activity: Malam/Malamar zai/ta bayyana muhimmancin insha’i ga ɗalibai, yana mai jaddada yadda yake inganta fasahar rubutu, sadarwa, da kaifafa tunani. Zai/ta kuma tambayi ɗalibai su faɗi muhimmancin insha’i da kansu.

Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su amsa tambayoyi, kuma su faɗi muhimmancin insha’i daga fahimtarsu.

Learning Point: Dalilan muhimmancin insha’i

Step 4: Karanta Insha’i

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Jagorancin Karatu

Teacher’s Activity: Malam/Malamar zai/ta raba wasu gajerun insha’i daga jarida ko littafin karatu ga ɗalibai ko kuma ya/ta karanta aji. Zai/ta jagoranci ɗalibai su karanta insha’in a nutsu.

Pupils’ Activity: Ɗalibai za su karanta insha’in da aka ba su ko kuma su bi malamin/malamar yayin karantawa.

Learning Point: Fasahar karanta insha’i

Step 5: Tsarin Rubuta Gajeren Insha’i

Time: 6 minutes

Teaching Skill: Bayyanawa/Misalai

Teacher’s Activity: Malam/Malamar zai/ta bayyana dabarun rubuta gajeren insha’i mai tsari, yana mai mai da hankali kan gabatarwa, jiki, da kammalawa. Zai/ta ba da misalin yadda kowane ɓangare yake kamata ya kasance.

Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara kuma su rubuta matakan rubuta insha’i mai tsari.

Learning Point: Tsarin rubutun insha’i

Step 6: Aiwatar da Rubutu

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Aiki Gaba ɗaya/Jagorancin Rubutu

Teacher’s Activity: Malam/Malamar zai/ta ba ɗalibai wani gajeren jigo mai sauƙi (misali, “Ranar Kasuwa” ko “Makarantata”) kuma ya/ta jagorance su su fara rubuta gajeren insha’i, suna mai amfani da tsarin da aka koya musu.

Pupils’ Activity: Ɗalibai za su yi ƙoƙarin rubuta gajeren insha’i kan jigon da aka ba su.

Learning Point: Aiwatar da rubutun insha’i

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

  1. Menene muhimmancin insha’i guda biyu?
  2. Ka ambaci nau’ukan insha’i guda uku da ka koya.
  3. Wane ne babban ɓangaren insha’i?
  4. Me ya sa yake da muhimmanci a karanta insha’i?

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Tantance fahimtar darasi

Step 8: Note-Taking

Time: 4 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Malam/Malamar zai/ta jagoranci ɗalibai su rubuta muhimman bayanai daga takaitaccen bayani a allo (Board Summary) cikin littattafansu na rubutu.

Pupils’ Activity: Ɗalibai za su rubuta bayanan darasi a hankali cikin littattafansu.

Learning Point: Rubuta bayanan darasi

Step 9: Conclusion

Time: 3 minutes

Teaching Skill: Takaitawa

Teacher’s Activity: Malam/Malamar zai/ta taƙaita muhimman abubuwan da aka koya a darasin, yana mai jaddada muhimmancin insha’i da kuma yadda ake rubuta shi. Zai/ta ƙarfafa ɗalibai su ci gaba da karatu da rubutu a gida.

Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara kuma su yi sallama da malam/malamar.

Learning Point: Kammala darasin insha’i

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Rubuta gajeren insha’i mai tsari kan ɗayan waɗannan jigogi:

  1. “Abokina Mafi Kusa”
  2. “Ranar Hutuna Mafi Daɗi”
  3. “Amfanin Karatu”

Lesson Keywords

  • Insha’i – Rubutu mai tsari don bayyana ra’ayi ko labari.
  • Ire-iren – Nau’ukan ko kala-kala.
  • Muhimmanci – Amfani ko fa’ida.
  • Karatu – Aikin dubawa da fahimtar rubutu.
  • Aiwatarwa – Yin aiki ko aikatawa.
  • Tsari – Yadda aka shirya abu.

Differentiation

Ga ɗalibai masu saurin fahimta, malam/malamar zai/ta iya ba su ƙarin jigogi masu zurfi don rubuta insha’i ko kuma ya/ta nemi su gano wasu nau’ukan insha’i. Ga ɗalibai masu rauni, malam/malamar zai/ta ba su ƙarin taimako wajen tsara tunaninsu da kuma rubuta jimla mai sauƙi, yana mai ba su misalai masu sauƙi.

Suggested Lesson Videos

Don ƙarin fahimta, ɗalibai za su iya bincika YouTube don “Yadda ake rubuta insha’i a Hausa” ko “Hausa essay writing tutorial”.

Teacher Guide for Using This Lesson Plan

Malam/Malamar ya/kamata ya/ta shirya wasu gajerun insha’i daga jaridu ko littattafan Hausa kafin darasin. Ya/kamata ya/ta fara da tattaunawa don gano ilimin ɗalibai na baya game da rubutu. Bayan bayyana ire-iren insha’i da muhimmancinsu, ka jagoranci ɗalibai su karanta insha’in da ka kawo. Ka tabbatar ka bayyana tsarin rubutun insha’i dalla-dalla kafin ka ba su damar aiwatarwa. A lokacin aiwatarwa, ka riƙa zagayawa a aji don ba da taimako da gyara kurakurai. Ka sanya ɗalibai su rubuta bayanan darasi a allo (Board Summary) bayan an gama tattaunawa da aiwatarwa. Ka ƙarfafa ɗalibai su ci gaba da karanta littattafan Hausa da rubuta insha’i a gida.

Export this post
Ire-iren insha’i and Muhimmancin insha’i for JSS 1
Community Join the conversation Open discussion +