Note for teachers using this lesson plan
Malam/Malama, a wannan darasi, za a koyar da ɗalibai ma’anar waƙar baka da kuma misalanta. Ka tabbatar ka shirya kayan koyarwa kamar MP3 ko wayar hannu mai ɗauke da waƙoƙin baka domin ɗalibai su ji kuma su fahimci yadda ake rera su. A ƙarshen darasin, ɗalibai su iya bayyana waƙar baka da kuma kawo misalanta da kansu.
Class: JSS 1
Term: First Term
Week: 1
Age: 12 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Curriculum Theme: Adabi
Focal competence: Ƙwarewa wajen amfani da waƙar baka domin kaifafa tunani da bibiyar muhimmancin al’adu
Key competencies/values: Haɗin-guiwa: wajen rera waƙa da samar da waƙoƙi. · Kaifin tunani: za a sami kaifafa tunani wajen rera waƙa da kawo misalanta
Skills:
- Ma’anar waƙar baka
- Misalan waƙar baka
Previous Lesson: First Term Hausa Language L2 Examination
Topic: Waƙar Baka: Ma’Ana, Misalai Da Muhimmanci
Subject Matter: Ma’anar waƙar baka, Misalan waƙar baka
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils/students should be able to:
Cognitive Domain
- bayyana ma’anar waƙar baka;
- faɗi abin da ake nufi da waƙar baka;
- kawo aƙalla misalai uku na waƙar baka.
Affective Domain
- nuna sha’awa ga waƙoƙin baka a matsayin wani ɓangare na al’adu;
- girmama al’adun Hausawa ta hanyar fahimtar waƙar baka.
Psychomotor Domain
- rera gajeren sashi na waƙar baka;
- rubuta misalai na waƙar baka.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
- Relevant State Unified Scheme of Work
- Littafin Hausa na JSS 1
- The HeadTeacher Scheme of work
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- MP3 player mai ɗauke da waƙoƙin baka
- Wayar hannu mai iya kunna sauti
- Littattafan waƙoƙin baka (idan akwai)
- Babban allo da alli/fensir
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana bai wa ɗalibai damar fahimtar wani muhimmin ɓangare na adabin Hausa. Yana taimaka musu su gane tushen al’adunsu da kuma yadda ake adana tarihi da ilimi ta hanyar waƙar baka, wanda ke ƙarfafa kaifin tunani da haɗin kai.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ɗalibai sun san wasu gajerun waƙoƙin yara da ake rera su a baki tun daga makarantar Firamare.
Lesson Content/Board Summary
Waƙar Baka: Ma’Ana Da Misalai
Ma’anar Waƙar Baka
Waƙar baka wani nau’i ne na adabi da ake rera shi a baki, ba tare da rubuta shi a littafi ba. Ana watsa shi daga tsara zuwa tsara ta hanyar ji da kuma rera shi. Waƙar baka tana ɗauke da saƙonni daban-daban kamar yabo, zargi, gargaɗi, nishaɗi, da kuma ba da labari.
Abubuwan da ke cikin waƙar baka sun haɗa da:
- Babu rubutu: Ba a rubuta ta a littafi ba.
- Rerawa a baki: Ana rera ta da murya.
- Watsawa ta baki: Yana yaduwa daga mutum zuwa mutum ta hanyar sauraro.
- Nishaɗi da ilmantarwa: Tana ba da nishaɗi tare da ilmantarwa.
Misalan Waƙar Baka
Akwai nau’o’in waƙoƙin baka da yawa a cikin al’adun Hausawa. Ga wasu misalai:
- Waƙoƙin Yara: Waƙoƙin da yara ke rera wa yayin wasanninsu. Misali: “Tumbur-kaka, tumbur-kaka, ba ni kuɗi na ci abinci.”
- Waƙoƙin Makaɗa: Waƙoƙin da makaɗa ke rera wa sarakuna, attajirai, ko wasu manyan mutane don yabo ko gargaɗi. Misali: Waƙar Sarkin Kano.
- Waƙoƙin Noma: Waƙoƙin da manoma ke rera wa yayin aikin gona don rage gajiya da ƙarfafa gwiwa. Misali: “Aikin gona fa, aikin arziki, sai mai haƙuri.”
- Waƙoƙin Aure: Waƙoƙin da ake rera wa yayin bukin aure, musamman ga amarya ko ango. Misali: “Lale lale, amarya ta zo.”
- Waƙoƙin Buri: Waƙoƙin da ake rera wa don bayyana buƙatu ko fatan alheri. Misali: Waƙar neman ruwan sama.
- Waƙoƙin Kirari: Waƙoƙin da ake rera wa don yabon jarumai ko mutane masu daraja. Misali: Kirarin Dodo.
Teaching Methods/Instructional Techniques
Tattaunawa, Nunawa, Tambaya da Amsa, Bayani, Aiki a Rukuni, Aiki Gaba ɗaya, Rerawa.
Instructional Procedures
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Tambaya da Amsa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai fara darasin ta hanyar gaishe da ɗalibai sannan ya tambaye su ko sun taɓa jin ana rera waƙa a baki ba tare da an rubuta ta ba. Zai sa su kawo misalai idan sun sani.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa gaisuwa sannan su ba da amsoshin tambayoyin malamin, suna ƙoƙarin kawo misalai na waƙoƙin da suka sani.
Learning Point: Tunani kan waƙoƙin baka
Step 2: Gabatar da Ma’anar Waƙar Baka
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Bayani/Nunawa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai bayyana ma’anar waƙar baka dalla-dalla, yana mai jaddada cewa waƙar baka ana rera ta a baki kuma ba a rubuta ta ba. Zai yi amfani da misalai masu sauƙi don fahimtar da su.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau kuma su rubuta muhimman bayanai a littattafansu. Za su yi tambayoyi don ƙarin fahimta.
Learning Point: Ma’anar waƙar baka
Step 3: Nunin Waƙar Baka
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Nunawa/Sauraro
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai kunna wata gajeruwar waƙar baka ta hanyar MP3 ko wayar hannu don ɗalibai su saurara. Zai iya rera wata gajeruwar waƙar yara da kansa.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurari waƙar da aka kunna kuma su lura da yadda ake rera ta. Wasu za su iya ƙoƙarin rera tare da malamin.
Learning Point: Jin waƙar baka
Step 4: Tattaunawa Kan Misalan Waƙar Baka
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Tattaunawa/Tambaya da Amsa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai jagoranci tattaunawa kan misalan waƙoƙin baka daban-daban kamar waƙoƙin yara, waƙoƙin noma, waƙoƙin makaɗa, da sauransu. Zai tambayi ɗalibai su kawo misalai daga yankunansu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su shiga tattaunawar, suna kawo misalai na waƙoƙin baka da suka sani ko suka ji ana rera su a gida ko a makaranta.
Learning Point: Misalan waƙar baka
Step 5: Aiki a Rukuni
Time: 6 minutes
Teaching Skill: Aiki a Rukuni/Jagoranci
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai raba ɗalibai zuwa ƙungiyoyi, sannan ya umurci kowace ƙungiya ta tattauna kuma ta kawo aƙalla misalai biyu na waƙar baka tare da bayani kaɗan a kansu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su yi aiki a ƙungiyoyinsu, suna tattaunawa da rubuta misalan waƙoƙin baka. Daga baya, wakilin kowace ƙungiya zai gabatar da abin da suka yi.
Learning Point: Haɗin kai da misalai
Step 6: Gyara da Ƙarfafawa
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Gyara/Ƙarfafawa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai gyara duk wata kuskure da ɗalibai suka yi yayin gabatarwa, sannan ya ƙarfafa su da yabon ƙoƙarinsu. Zai sake jaddada muhimman abubuwan da aka koya.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurari gyararrakin da aka yi da kuma ƙarfafawa, sannan su yi gyara a rubutunsu idan akwai buƙata.
Learning Point: Fahimtar darasin
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Mene ne ma’anar waƙar baka?
- Kawo misalai uku na waƙar baka.
- Wace rawa waƙar baka take takawa a al’adun Hausawa?
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Fahimtar ma’ana da misalai
Step 8: Note-Taking
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Guided Writing
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai jagoranci ɗalibai su rubuta muhimman bayanai na Board Summary a cikin littattafansu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su rubuta bayanan darasin a littattafansu da kyau.
Learning Point: Rubuta bayanan darasi
Step 9: Conclusion
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Taƙaitawa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai taƙaita darasin ta hanyar sake jaddada ma’anar waƙar baka da misalanta. Zai ƙarfafa ɗalibai su ci gaba da bincike da sauraron waƙoƙin baka a gidajensu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara kuma su yi godiya ga malamin.
Learning Point: Kammala darasin
Continuous Assessment/Further Study
Type: Homework
Instruction: A gida, kowanne ɗalibi ya yi wa iyayensa ko wasu manya tambayoyi game da wata waƙar baka da suka sani, sannan ya rubuta sunan waƙar da kuma gajeren bayani a kanta.
- Rubuta ma’anar waƙar baka da kalamanka.
- Kawo misalai biyar (5) na waƙar baka da ba a ambata a darasi ba.
- Yi ƙoƙarin rera gajeren sashi na ɗaya daga cikin waƙoƙin da ka kawo.
Lesson Keywords
- Waƙar Baka – Waƙa ce da ake rerawa a baki ba tare da rubuta ta ba.
- Adabi – Duk wani rubutu ko magana da ke nuna fasaha da hikima.
- Rerawa – Yin amfani da murya wajen faɗar waƙa.
- Misali – Abin da ake nunawa don fahimtar da wani abu.
Differentiation
Ga ɗalibai masu saurin fahimta, za a iya ƙarfafa su su kawo ƙarin misalai na waƙoƙin baka daga yankunansu ko kuma su yi ƙoƙarin rera wata waƙar baka gaba ɗaya. Ga ɗalibai masu buƙatar taimako, za a ba su ƙarin kulawa ta hanyar maimaita bayani da kuma samar musu da gajerun misalai masu sauƙi don fahimta.
Suggested Lesson Videos
Don ƙarin fahimta, ɗalibai za su iya bincika YouTube don bidiyo kan “Hausa oral poetry” ko “Waƙoƙin Baka na Hausa”.
Teacher Guide for Using This Lesson Plan
Malam/Malama, kafin fara darasin, ka tabbatar ka shirya kayan koyarwa kamar MP3 ko wayar hannu mai ɗauke da waƙoƙin baka. Fara da tambayoyi don gano abin da ɗalibai suka sani a baya game da waƙoƙin baka. Bayan gabatar da ma’ana, yi amfani da misalai masu yawa kuma ka kunna waƙoƙi don su ji yadda ake rera su. Raba ɗalibai zuwa ƙungiyoyi don aiki tare, hakan zai ƙarfafa haɗin kai da fahimtar juna. Ka tabbatar ka gyara duk wani kuskure da aka yi kuma ka ba da ƙarfafawa. Ɗalibai za su rubuta bayanan darasi a cikin littattafansu bayan an gama bayani da tattaunawa. A ƙarshe, ka ba su aikin gida don ƙarfafa abin da aka koya.

Community Join the conversation Open discussion +