Note for teachers using this lesson plan
Malamai su shirya kayan koyarwa kamar littattafan waƙoƙi da na’urorin sauraro don gabatar da darasin. Babban burin darasin shi ne ɗalibai su fahimci ma’anar rubutacciyar waƙa, su iya tantance ta, da kuma kawo misalanta. A ƙarshen darasin, ɗalibai su nuna cewa sun fahimci waƙar rubutu da yadda ake gane ta.
Class: JSS 1
Term: First Term
Week: 9
Age: 12 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Curriculum Theme: Adabi
Focal competence: Ƙwarewa wajen amfani da rubutacciyar waƙa da kuma rubuta waƙa domin ƙwarewa a rubutu da kaifafa tunani
Key competencies/values: Haɗin-guiwa: wajen rera waƙa da samar da waƙoƙi. · Kaifin tunani: za a sami kaifafa wajen rera waƙa da kawo misalanta
Skills:
- Amfani da fasahar ƙirƙira da ingantacciyar Hausa
Previous Lesson: Ire-iren insha’i and Muhimmancin insha’i
Topic: Rubutacciyar Waƙa: Ma’Ana, Misalai Da Tantancewa
Subject Matter: Ma’anar rubutacciyar waƙa
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils/students should be able to:
Cognitive Domain
- Bayyana ma’anar rubutacciyar waƙa.
- Fahimci bayanin rubutacciyar waƙa.
- Tantance rubutacciyar waƙa daga sauran nau’ukan waƙoƙi.
- Kawo misalan rubutattun waƙoƙi guda biyu.
Affective Domain
- Nuna sha’awa wajen sauraro da nazarin rubutattun waƙoƙi.
- Haɗa kai da abokan aji wajen tattaunawa kan rubutacciyar waƙa.
Psychomotor Domain
- Rubuta ɗan gajeren bayani game da rubutacciyar waƙa.
- Karanta wani ɗan gajeren sashi na rubutacciyar waƙa da kyau.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
- Relevant State Unified Scheme of Work
- Littafin Koyar da Harshen Hausa na JSS 1
- The HeadTeacher Scheme of work
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Littattafan rubutattun waƙoƙi
- MP3 player
- Kwamfuta
- Allon rubutu da alli
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su fahimci wani muhimmin bangare na adabin Hausa, wato rubutacciyar waƙa. Zai ƙarfafa musu ƙwarewar karatu da rubutu a harshen Hausa, tare da haɓaka tunaninsu na ƙirƙira da yadda ake amfani da ingantacciyar Hausa wajen rubutun waƙa.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ɗalibai sun san ma’anar waƙa gaba ɗaya, kuma sun san wasu nau’ukan waƙoƙin baka da ake rerawa a al’ummar Hausa.
Lesson Content/Board Summary
Rubutacciyar Waƙa: Ma’Ana, Misalai Da Tantancewa
Ma’anar Rubutacciyar Waƙa
Rubutacciyar waƙa ita ce waƙar da aka tsara ta, aka rubuta ta a takarda ko littafi, ba wai an rera ta da baki kawai ba. Tana da tsari da dokoki na rubutu da suka haɗa da baitoci, layuka, da kuma kafiya (rhyme) da wazni (meter).
Bayanin Rubutacciyar Waƙa
Rubutacciyar waƙa tana da wasu siffofi kamar haka:
- Tana da baitoci masu tsari, inda kowane baiti yake ɗauke da layuka.
- Tana da kafiya (rhyme) wato sauti ɗaya a ƙarshen layuka ko baitoci.
- Tana da wazni (meter) wato tsarin adadin kalmomi ko haruffa a kowane layi.
- Tana ɗauke da saƙo mai zurfi ko ma’ana, wanda mawaki yake son isarwa.
- Ana iya karanta ta a hankali ko kuma a rera ta.
- Mawaki ne yake rubuta ta bayan ya tsara ta a cikin zuciyarsa.
Yadda Ake Tantance Rubutacciyar Waƙa
Ana tantance rubutacciyar waƙa ta hanyar lura da waɗannan abubuwa:
- Rubutu: An rubuta ta a takarda ko littafi, ba wai kawai an rera ta da baki ba.
- Tsari: Tana da tsarin baitoci da layuka da aka bi dokokinsu.
- Kafiya da Wazni: Tana da tsayayyen tsarin kafiya da wazni, wanda yake bambanta ta da waƙoƙin baka.
- Mawallafi: Akwai mawallafi da aka sani wanda ya rubuta ta.
Misalan Rubutattun Waƙoƙi
Ga wasu misalai na rubutattun waƙoƙi daga shahararrun mawakan Hausa:
- Daga Waƙar “Sarauta” ta Alhaji Na’ibi Sulaiman Wali:
“Sarauta ta dace da mai hankali,
Mai adalci da gaskiya, ba mai zali.” - Daga Waƙar “Bakin Ciki” ta Alhaji Aliyu Dan Sidi:
“Bakin ciki ya kama ni, na kasa bacci,
Tunani ya addabe ni, ban sami hutu ba ko ɗan gajere.” - Daga Waƙar “Jiki Magayi” ta Shehu Na Salga:
“Jiki magayi, idan ka ci ka koshi,
Ka tuna da ranar gobe, da zaka ji yunwa.”
Teaching Methods/Instructional Techniques
Discussion, Explanation, Question and Answer, Guided Practice, Group Work.
Instructional Procedures
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Gabatarwa/Sauraro
Teacher’s Activity: Malamin zai fara darasin ta hanyar gaishe da ɗalibai, sannan ya tambaye su abin da suka sani game da waƙa gaba ɗaya. Zai kuma tuna musu darasin da suka yi a baya.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa tambayoyin malamin, kuma za su tuna darasin da suka yi a baya.
Learning Point: Gabatarwa kan waƙa
Step 2: Ma’anar Rubutacciyar Waƙa
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Bayani/Fassara
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana ma’anar rubutacciyar waƙa a sarari, tare da ba da misalai masu sauƙi don ɗalibai su fahimta. Zai yi amfani da littafin waƙa don nuna musu yadda rubutacciyar waƙa take.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau, su yi tambayoyi don ƙarin fahimta, kuma za su lura da misalan da malamin ya kawo.
Learning Point: Ma’anar rubutacciyar waƙa
Step 3: Bayanin Rubutacciyar Waƙa
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Sharhi/Bayani
Teacher’s Activity: Malamin zai yi bayani dalla-dalla kan siffofin rubutacciyar waƙa, kamar baitoci, layuka, kafiya, da wazni. Zai nuna musu waɗannan siffofin a cikin misalin waƙar da ya kawo.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su rubuta muhimman abubuwa, kuma za su yi ƙoƙarin gane siffofin a cikin misalan waƙoƙin.
Learning Point: Siffofin rubutacciyar waƙa
Step 4: Tantance Rubutacciyar Waƙa
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Tantancewa/Nuni
Teacher’s Activity: Malamin zai jagoranci ɗalibai wajen tantance rubutacciyar waƙa. Zai yi musu tambayoyi kan yadda za su gane rubutacciyar waƙa daga sauran nau’ukan waƙoƙi, kamar waƙoƙin baka.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa tambayoyin, su bayyana bambance-bambancen, kuma za su yi ƙoƙarin tantance waƙa da aka rubuta.
Learning Point: Yadda ake tantance waƙa
Step 5: Kawo Misalan Rubutattun Waƙoƙi
Time: 6 minutes
Teaching Skill: Misalai/Karatu
Teacher’s Activity: Malamin zai karanta wasu gajerun misalai na rubutattun waƙoƙi daga littattafai, ko kuma ya kunna ta a MP3 idan akwai. Zai ƙarfafa ɗalibai su kawo nasu misalan idan sun sani.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurari karatun waƙoƙin, su bi a littattafansu idan akwai, kuma za su yi ƙoƙarin kawo misalan waƙoƙin da suka sani.
Learning Point: Misalan rubutattun waƙoƙi
Step 6: Amfani da Fasahar Ƙirƙira
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Ƙirƙira/Aiwatarwa
Teacher’s Activity: Malamin zai tattauna da ɗalibai kan yadda za su iya amfani da fasahar ƙirƙira da ingantacciyar Hausa wajen rubuta nasu gajerun waƙoƙin. Zai ba su wani ɗan gajeren aiki na ƙirƙira.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su shiga tattaunawar, su yi ƙoƙarin tsara gajerun layukan waƙa, kuma za su yi amfani da ingantacciyar Hausa.
Learning Point: Amfani da fasahar ƙirƙira
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Mene ne ma’anar rubutacciyar waƙa?
- Ka bayyana siffofi biyu na rubutacciyar waƙa.
- Ta yaya za ka tantance rubutacciyar waƙa?
- Ka kawo misalan rubutattun waƙoƙi guda biyu.
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Fahimtar rubutacciyar waƙa
Step 8: Note-Taking
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Guided Writing
Teacher’s Activity: Malamin zai jagoranci ɗalibai su rubuta muhimman bayanan darasin game da ma’ana, bayani, tantancewa da misalan rubutacciyar waƙa daga kan allo zuwa littattafansu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su rubuta bayanan darasin a littattafansu da kyau.
Learning Point: Rubuta bayanan waƙa
Step 9: Conclusion
Time: 3 minutes
Teaching Skill: Taƙaitawa/Ƙarfafawa
Teacher’s Activity: Malamin zai taƙaita darasin gaba ɗaya, ya ƙarfafa ɗalibai su ci gaba da karatu da nazarin rubutattun waƙoƙi. Zai kuma ba su aikin gida.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, kuma za su yi alkawarin ci gaba da karatu.
Learning Point: Ƙarfafa fahimtar waƙa
Continuous Assessment/Further Study
Type: Homework
Instruction: A rubuta amsoshin tambayoyin da ke ƙasa a littafin aikin gida:
- Nemi wata rubutacciyar waƙa a littafi ko intanet, sannan ka rubuta baitoci biyu daga cikinta.
- Ka bayyana dalilai uku da suka sa ka ce waƙar da ka samo rubutacciya ce.
- Menene bambanci tsakanin rubutacciyar waƙa da waƙar baka?
Lesson Keywords
- Rubutacciyar Waƙa – Waƙar da aka rubuta a takarda ko littafi.
- Baiti – Sashe a cikin waƙa mai ɗauke da layuka.
- Kafiya – Sauti ɗaya a ƙarshen layuka ko baitoci a cikin waƙa.
- Wazni – Tsarin adadin kalmomi ko haruffa a kowane layi a cikin waƙa.
- Tantancewa – Gane wani abu ta hanyar siffofinsa.
Differentiation
Ga ɗalibai masu rauni, malamin zai ba da ƙarin misalai masu sauƙi, kuma zai yi amfani da harshe mai sauƙi. Zai kuma ba su damar yin aiki a rukuni-rukuni don taimakon juna. Ga ɗalibai masu saurin fahimta, za a ƙarfafa su su rubuta nasu ɗan gajeren baitin waƙa, ko kuma su nemi ƙarin misalan rubutattun waƙoƙi daga mawaka daban-daban.
Suggested Lesson Videos
Don ƙarin bayani kan rubutacciyar waƙa, ɗalibai da malamai za su iya bincika a YouTube ta amfani da kalmomin: ma’anar rubutacciyar waƙa Hausa
Teacher Guide for Using This Lesson Plan
Malam ya tabbatar ya shirya kayan koyarwa kamar littattafan waƙoƙi da na’urorin sauraro kafin fara darasi. Ya fara da gabatarwa mai jan hankali don tuna wa ɗalibai darasin baya. Sai ya gabatar da ma’anar rubutacciyar waƙa, sannan ya yi bayani dalla-dalla kan siffofinta da yadda ake tantance ta. Ya kawo misalai masu yawa daga shahararrun mawakan Hausa don ƙarfafa fahimtar ɗalibai. A yayin darasin, malamin ya riƙa yi wa ɗalibai tambayoyi don tabbatar da cewa suna fahimta. Bayan ya kammala bayanin, zai ba ɗalibai damar rubuta bayanan darasin daga kan allo. Ya kamata malamin ya ba da kulawa ta musamman ga ɗalibai masu rauni ta hanyar maimaita bayani ko ba da ƙarin misalai, yayin da yake ƙarfafa masu hazaka su yi ƙarin bincike ko ƙirƙira. A ƙarshe, malamin ya taƙaita darasin kuma ya ba da aikin gida.

Community Join the conversation Open discussion +