Note for teachers using this lesson plan
Malam/Malama, don Allah ka shirya wannan darasi ta hanyar tattara littattafan waƙoƙi da kuma waƙoƙi masu sauti don gabatarwa ga ɗalibai. Babban manufar darasin shine ɗalibai su fahimci yadda ake tantance rubutacciyar waƙa, su iya kawo misalanta, su kuma iya rubuta waƙa tasu da kansu. Tabbatar cewa ɗalibai sun fahimci ma’anar waƙa da kuma muhimman abubuwan da ake kallo wajen tantance ta. A ƙarshen darasin, ɗalibai ya kamata su nuna cewa sun iya tantancewa da rubuta rubutattun waƙoƙi.
Class: JSS 1
Term: First Term
Week: 10
Age: 12 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Curriculum Theme: Adabi
Focal competence: Ƙwarewa wajen amfani da rubutacciyar waƙa da kuma rubuta waƙa domin ƙwarewa a rubutu da kaifafa tunani
Key competencies/values: Haɗin-guiwa: wajen rera waƙa da samar da waƙoƙi. · Kaifin tunani: za a sami kaifafa wajen rera waƙa da kawo misalanta
Skills:
- Amfani da fasahar ƙirƙira da ingantacciyar Hausa
Previous Lesson: Ma’anar rubutacciyar waƙa
Topic: Rubutacciyar Waƙa: Rubutawa Da Tantancewa
Subject Matter: Yadda ake tantance rubutacciyar waƙa, Misalan rubutacciyar waƙa
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils/students should be able to:
Cognitive Domain
- kawo misalan rubutacciyar waƙa;
- bayyana muhimmancin rubutacciyar waƙa;
- tantance nau’ikan rubutattun waƙoƙi.
Psychomotor Domain
- rubuta rubutacciyar waƙa;
- rubuta rubutattun waƙoƙi.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
- Relevant State Unified Scheme of Work
- Littafin Hausa na JSS 1
- The HeadTeacher Scheme of work
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Littattafan rubutattun waƙoƙi
- Na’urar sauti (MP3)
- Kwamfuta
- Allon rubutu da alli
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su fahimci fasahar rubutacciyar waƙa a cikin harshen Hausa. Zai ƙarfafa musu ƙwarewar rubutu da tunani mai zurfi, tare da ba su damar bayyana ra’ayoyinsu ta hanyar waƙa. Hakan zai taimaka wajen bunƙasa adabin Hausa da kuma ƙwarewar harshe a tsakaninsu.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ɗalibai sun san menene waƙa a gaba ɗaya kuma sun san wasu daga cikin waƙoƙin gargajiya ko na zamani.
Lesson Content/Board Summary
Rubutacciyar Waƙa: Rubutawa Da Tantancewa
Ma’anar Rubutacciyar Waƙa
Rubutacciyar waƙa ita ce waƙar da aka rubuta a rubuce, ba ta baki ba. Tana da ƙa’idoji da tsare-tsare na rubutu, kamar yadda ake samun su a cikin littattafai ko jaridu. Tana iya zama ta gargajiya ko ta zamani, amma dole an rubuta ta.
Yadda Ake Tantance Rubutacciyar Waƙa
Don tantance rubutacciyar waƙa, ana duba abubuwa kamar haka:
- Ma’ana da Saƙo: Shin waƙar tana da ma’ana mai zurfi? Wane saƙo take son isarwa?
- Zubi da Tsari: Shin waƙar tana da tsari mai kyau kamar baitoci, layuka, da kuma kafiya?
- Harshe da Salon Amfani: Shin an yi amfani da ingantaccen harshen Hausa? Shin an yi amfani da salo na musamman kamar karin magana, zuga, ko misalai?
- Jigo: Menene babban batun waƙar? Misali, soyayya, yabo, zargi, ko nasiha.
- Kafiya: Shin akwai daidaituwar sauti a ƙarshen kowane layi ko baiti?
- Ma’auni (Wazni): Shin waƙar tana da ma’auni na sauti da aka bi? (Wannan ya fi shafar waƙoƙin gargajiya).
Misalan Rubutacciyar Waƙa
Ga wasu misalan rubutattun waƙoƙi:
- Waƙar Yabo: Waƙoƙin da ake rubutawa don yabon wani mutum, sarki, ko wani abu mai daraja.
- Waƙar Soyayya: Waƙoƙin da ke bayyana soyayya tsakanin masoya.
- Waƙar Nasiha: Waƙoƙin da ke ba da shawara ko gargaɗi ga al’umma.
- Waƙar Siyasa: Waƙoƙin da ke magana kan al’amuran siyasa ko shugabanci.
- Waƙar Biki/Gargajiya: Waƙoƙin da ake rubutawa don bukukuwa ko al’adun gargajiya.
Muhimmancin Rubutacciyar Waƙa
Rubutacciyar waƙa tana da muhimmanci saboda:
- Tana adana tarihi da al’adu.
- Tana ilmantar da al’umma.
- Tana nishadantarwa.
- Tana isar da saƙonni masu muhimmanci.
- Tana haɓaka harshe da adabi.
- Tana ba da damar bayyana ra’ayoyi da tunani.
Yadda Ake Rubuta Rubutacciyar Waƙa
Don rubuta rubutacciyar waƙa, ana iya bi waɗannan matakai:
- Zaɓi Jigo: Fara da zaɓar wani jigo ko batu da kake son rubutawa a kai.
- Tsara Tunani: Ka tattara tunaninka da ra’ayoyinka game da jigonsa.
- Zaɓi Salo: Ka yanke shawarar wane salo kake son amfani da shi (misali, salo mai sauƙi, mai zurfi, ko mai ban dariya).
- Fara Rubutu: Ka fara rubuta baitoci da layuka, kana mai kula da zaɓin kalmomi da kuma kafiya.
- Yi Amfani da Adon Harshe: Ka saka karin magana, misalai, ko zuga don ƙawata waƙar.
- Bita da Gyara: Bayan ka gama rubutawa, ka sake karantawa don gyara kuskuren rubutu, nahawu, ko kuma don inganta ma’anar waƙar.
Teaching Methods/Instructional Techniques
Tattaunawa, Bayani, Tambaya da Amsa, Aikin Rukuni, Aiki Da Kai, Nunawa.
Instructional Procedures
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Gabatarwa/Tambaya
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai fara darasin ta hanyar gaishe da ɗalibai sannan ya tambaye su ko sun san menene waƙa kuma su kawo misalan waƙoƙin da suka sani. Zai iya kunna gajeren faifan waƙa don jawo hankalinsu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa tambayoyin Malam/Malama kuma su saurari faifan waƙar.
Learning Point: Gabatar da waƙa
Step 2: Ma’anar Rubutacciyar Waƙa
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Bayani/Fassara
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai bayyana ma’anar rubutacciyar waƙa, ya bambanta ta da waƙar baki, kuma ya ba da misalai inda ake samun rubutattun waƙoƙi.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau kuma su rubuta muhimman bayanai a littattafansu.
Learning Point: Ma’anar rubutacciyar waƙa
Step 3: Yadda Ake Tantance Rubutacciyar Waƙa
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Bayani/Nunawa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai yi bayani dalla-dalla kan yadda ake tantance rubutacciyar waƙa, yana mai nuna abubuwan da ake kallo kamar ma’ana, zubi, harshe, jigo, da kafiya. Zai iya kawo wata gajeruwar waƙa a rubuce ya tantance ta tare da ɗalibai.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su tambaya inda basu gane ba, kuma su shiga cikin tantancewar waƙar da Malam/Malama ya kawo.
Learning Point: Yadda ake tantance waƙa
Step 4: Misalan Rubutacciyar Waƙa
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Misalai/Tattaunawa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai kawo misalan nau’ikan rubutattun waƙoƙi daban-daban (yabo, soyayya, nasiha, da sauransu) kuma ya karanta ko ya kunna wasu daga cikinsu. Zai nemi ɗalibai su kawo misalan waƙoƙin da suka sani.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su kuma kawo misalan rubutattun waƙoƙin da suka sani.
Learning Point: Misalan rubutacciyar waƙa
Step 5: Muhimmancin Rubutacciyar Waƙa
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Bayani/Tambaya
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai bayyana muhimmancin rubutacciyar waƙa ga al’umma da harshe, sannan ya tambayi ɗalibai su faɗi abin da suka fahimta.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara kuma su bayyana muhimmancin waƙa kamar yadda suka fahimta.
Learning Point: Muhimmancin rubutacciyar waƙa
Step 6: Yadda Ake Rubuta Rubutacciyar Waƙa
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Jagoranci/Aiki
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai jagoranci ɗalibai ta matakan rubuta rubutacciyar waƙa. Zai ba su wani jigo mai sauƙi (misali, “Makarantata” ko “Ƙasata”) kuma ya nemi su fara rubuta baitoci biyu ko uku a cikin littattafansu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su zaɓi jigo kuma su fara rubuta gajeruwar waƙa a littattafansu, suna bin matakan da aka koya musu.
Learning Point: Rubuta waƙa da kanka
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Mene ne rubutacciyar waƙa?
- Kawo abubuwa uku da ake dubawa wajen tantance rubutacciyar waƙa.
- Kawo misalan nau’ikan rubutattun waƙoƙi guda biyu.
- Mene ne muhimmancin rubutacciyar waƙa guda biyu?
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Fahimtar darasin waƙa
Step 8: Note-Taking
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Guided Writing
Teacher’s Activity: The teacher guides pupils/students to copy the essential Board Summary notes on “Rubutacciyar Waƙa: Rubutawa Da Tantancewa” into their notebooks.
Pupils’ Activity: Pupils/students copy the notes carefully into their notebooks.
Learning Point: Rubuta bayanan darasi
Step 9: Conclusion
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Ƙarfafawa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai taƙaita darasin, ya ƙarfafa ɗalibai su ci gaba da karantawa da rubuta waƙoƙi, sannan ya yi bankwana da su.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara kuma su yi bankwana da Malam/Malama.
Learning Point: Ƙarfafa darasin waƙa
Continuous Assessment/Further Study
Type: Homework
Instruction: A cikin littafin Hausa na JSS 1, ku nemo wata rubutacciyar waƙa, sannan ku tantance ta ta hanyar bayyana jigonta, saƙonta, da kuma ko akwai kafiya a cikinta.
- Nemo wata rubutacciyar waƙa a littafi ko jarida.
- Rubuta waƙar a littafinku.
- Bayyana jigon waƙar.
- Wane saƙo waƙar take isarwa?
- Shin waƙar tana da kafiya? Idan eh, kawo misali.
Lesson Keywords
- Waƙa – Baitoci ko layuka masu tsari da ma’auni waɗanda ake rera su ko karanta su.
- Rubutacciyar Waƙa – Waƙar da aka rubuta a rubuce.
- Tantancewa – Bincika ko nazarin wani abu don gano ingancinsa ko abubuwan da ke cikinsa.
- Jigo – Babban batun da waƙar take magana a kai.
- Kafiya – Daidaituwar sauti a ƙarshen baitoci ko layukan waƙa.
Differentiation
Ga ɗalibai masu saurin fahimta, Malam/Malama zai iya ƙarfafa su su rubuta waƙa mai dogon zango ko kuma su yi amfani da adon harshe mai zurfi. Ga ɗalibai masu buƙatar taimako, Malam/Malama zai iya ba su gajeruwar waƙa su tantance tare da taimakonsa, ko kuma ya ba su jigo mai sauƙi su rubuta gajeruwar waƙa tare da jagorancinsa.
Suggested Lesson Videos
Don ƙarin bayani kan rubutacciyar waƙa, ana iya bincika a YouTube:
Teacher Guide for Using This Lesson Plan
Malam/Malama, kafin fara darasin, ka tabbatar ka shirya littattafan waƙoƙi ko misalan rubutattun waƙoƙi da za ka yi amfani da su. Idan zai yiwu, ka shirya faifan sauti na waƙa don gabatarwa. Fara da jawo hankalin ɗalibai ta hanyar tambayoyi ko kunna waƙa. Yi bayani dalla-dalla kan ma’anar rubutacciyar waƙa da yadda ake tantance ta, tare da kawo misalai masu sauƙi. Ka ba ɗalibai damar shiga cikin tattaunawa da tantance waƙoƙi. Lokacin da kake koyar da yadda ake rubuta waƙa, ka ba su jigo mai sauƙi kuma ka jagorance su mataki-mataki wajen rubutawa. Ka sanya ido sosai kan ɗalibai masu buƙatar taimako kuma ka ba su ƙarin jagoranci. A ƙarshen darasin, ka tabbatar ɗalibai sun rubuta bayanan darasi a littattafansu kuma sun fahimci babban manufar darasin. Ka yi amfani da tambayoyin tantancewa don gano fahimtar ɗalibai kafin ka rufe darasin.

Community Join the conversation Open discussion +