Note for teachers using this lesson plan
Malam ya shirya darasin nan ta hanyar samun zaɓaɓɓun rubutattun waƙoƙin Hausa domin gabatarwa ga ɗalibai. Darasin zai mai da hankali kan nazarin zubi, salo, da jigo a cikin waƙoƙin. Ɗalibai za su nuna fahimtar waɗannan abubuwa ta hanyar tattaunawa da gano su a cikin misalan waƙoƙin da aka kawo.
Class: JSS 3
Term: First Term
Week: 7
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Curriculum Theme: Adabi
Previous Lesson: Sigar Rubutun Wasiƙa (L2)
Topic: Adabi
Subject Matter: Ci gaba da nazari akan zaɓaɓɓun rubutattaun waƘoƘi. (A kula da zubi da salonta tare da jigonta)
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils/students should be able to:
Cognitive Domain
- Bayyana ma’anar nazarin zaɓaɓɓun rubutattun waƙoƙi.
- Gane zubi, salo, da jigo a cikin waƙoƙi.
- Fahimci yadda za a nazarta waƙa dangane da zubi, salo, da jigo.
Affective Domain
- Nuna sha’awar nazarin waƙoƙin Hausa.
- Godiya ga mahimmancin adabin Hausa.
- Kasance da haƙuri wajen nazarin waƙoƙi.
Psychomotor Domain
- Karanta zaɓaɓɓun waƙoƙi da fahimta.
- Gano zubi, salo, da jigo a cikin waƙoƙin da aka ba su.
- Rubuta taƙaitaccen nazari kan wata waƙa dangane da zubi, salo, da jigo.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 2014 9 Years Basic Education Curriculum
- Relevant State Unified Scheme of Work
- Littafin Hausa na JSS 3
- FCT ERC/NAPPS Scheme of work
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Zaɓaɓɓun rubutattun waƙoƙin Hausa (misali, waƙar Nuhu Bamalli, Sa’adu Zungur, ko wani mawallafi).
- Allon rubutu da alli.
- Alkalama da littattafan rubutu.
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da mahimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su zurfafa fahimtar adabin Hausa, musamman ta fannin waƙoƙi. Yana ba su damar gane yadda za a nazarta waƙa da kyau, ta yadda za su fahimci saƙon da mawallafin ke son isarwa da kuma yadda ya tsara waƙar tasa.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ɗalibai sun riga sun san ma’anar adabi da kuma nau’o’in adabi, gami da waƙa, a darussan baya.
Lesson Content/Board Summary
Nazarin Zaɓaɓɓun Rubutattun Waƙoƙi
Ma’anar Nazarin Waƙoƙi
Nazarin waƙoƙi shi ne zurfafa bincike da fahimtar waka, ta hanyar lura da abubuwa daban-daban da suka haɗa ta. Wannan ya haɗa da fahimtar saƙon da mawallafin ke son isarwa, yadda ya tsara waƙar, da kuma salon da ya yi amfani da shi wajen rubutawa.
Zubi a Cikin Waƙa
Zubi a cikin waƙa yana nufin tsarin ginin waƙar, yadda aka tsara ta a zahiri. Wannan ya haɗa da:
- Yawan baitoci: Adadin baitocin da ke cikin waƙar.
- Yawan layuka a kowane baiti: Misali, baiti mai layuka biyu (gajeriyar waƙa), uku, huɗu, da sauransu.
- Tsarin kafiya: Yadda kalmomin ƙarshe na layuka ke da alaƙar sauti da juna (misali, AAAA, AABB, ABAB).
- Tsarin sauti da lafazi: Yadda sautuka da lafazi ke gudana a cikin waƙar, wanda ke ba ta armashi.
Salo a Cikin Waƙa
Salo a cikin waƙa yana nufin yadda mawallafin ya zaɓi kalmomi da jimla don isar da saƙonsa. Ya haɗa da:
- Zaɓin kalmomi: Ko mawallafin ya yi amfani da kalmomi masu sauƙi, ko masu zurfi, ko na al’ada, ko na zamani.
- Amfani da misalai da karin magana: Ko mawallafin ya yi amfani da su don ƙara armashi da fahimta.
- Amfani da fasahohin adabi: Misali, amfani da salo irin na tamthili (simile), istia’ara (metaphor), kinaya (irony), da sauransu.
- Yanayin harshe: Ko harshen yana da tsauri, ko laushi, ko mai ban dariya, ko mai baƙin ciki.
Jigo a Cikin Waƙa
Jigo shi ne babban saƙo ko tunani da mawallafin yake son isarwa ga masu karatu ta hanyar waƙar. Shi ne tushen waƙar ko kuma abin da waƙar take magana a kai. Misalan jigogi sun haɗa da:
- Soyayya.
- Yaƙi da zaman lafiya.
- Ilimi da wayar da kai.
- Addini da ɗabi’a.
- Siyasa da shugabanci.
- Tarihi da al’ada.
- Zaman rayuwa da mutuwa.
Teaching Methods/Instructional Techniques
Tattaunawa, Bayani, Tambaya da Amsa, Karatun Waƙa, Ayyukan Rukuni.
Instructional Procedures
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Gabatarwa
Teacher’s Activity: Malam zai yi wa ɗalibai barka da zuwa, sannan ya yi musu tambayoyi kan darasin da suka yi a baya game da adabi da waƙa. Zai kuma gabatar da darasin yau, wato ci gaba da nazarin zaɓaɓɓun rubutattun waƙoƙi.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa tambayoyin malam kuma su saurari gabatarwar darasin.
Learning Point: Gabatar da darasi
Step 2: Ma’anar Nazarin Waƙoƙi
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Bayani
Teacher’s Activity: Malam zai bayyana ma’anar nazarin waƙoƙi da kuma dalilin da ya sa yake da muhimmanci. Zai yi amfani da misalai don bayyanawa.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau kuma su yi tambayoyi don ƙarin fahimta.
Learning Point: Ma’anar nazarin waƙoƙi
Step 3: Zubi a Cikin Waƙa
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Misalai da Bayani
Teacher’s Activity: Malam zai bayyana abin da ake nufi da zubi a cikin waƙa. Zai kawo wata gajeriyar waƙa a allo kuma ya nuna musu yadda za su gane zubin ta (yawan baitoci, layuka, da kafiya).
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su lura da misalin waƙar da aka kawo kuma su yi ƙoƙarin gane zubin ta tare da malam.
Learning Point: Fahimtar zubin waƙa
Step 4: Salo a Cikin Waƙa
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Tattaunawa
Teacher’s Activity: Malam zai bayyana ma’anar salo a cikin waƙa. Zai yi amfani da misalin waƙar da aka yi amfani da ita a baya, ko wata daban, don nuna yadda za a gane salon mawallafin (zaɓin kalmomi, amfani da fasahohin adabi).
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su tattauna kan salon da mawallafin ya yi amfani da shi a cikin waƙar da aka ba su.
Learning Point: Gane salon waƙa
Step 5: Jigo a Cikin Waƙa
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Tambaya da Amsa
Teacher’s Activity: Malam zai bayyana ma’anar jigo a cikin waƙa. Zai sake komawa kan misalin waƙar da aka kawo, sannan ya tambayi ɗalibai su gano babban saƙon da waƙar take son isarwa.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su ba da amsoshin su kan jigon waƙar, kuma malam zai gyara inda aka yi kuskure.
Learning Point: Gano jigon waƙa
Step 6: Ayyukan Rukuni
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Aiki tare
Teacher’s Activity: Malam zai raba ɗalibai zuwa rukuni-rukuni. Kowane rukuni za a ba shi wata gajeriyar waƙa daban, sannan a umarce su da su gano zubi, salo, da jigon waƙar a cikin mintuna kaɗan.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su yi aiki tare a rukuni don nazarin waƙar da aka ba su.
Learning Point: Nazarin waƙoƙi
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Mene ne ma’anar nazarin waƙoƙi?
- Ka bayyana abubuwa uku da ake lura da su a zubin waƙa.
- Mene ne salo a cikin waƙa?
- Ka faɗi jigogi guda biyu da za a iya samu a cikin waƙa.
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Amsa tambayoyi
Step 8: Note-Taking
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Guided Writing
Teacher’s Activity: Malam zai jagoranci ɗalibai su rubuta mahimman bayanai daga taƙaitaccen darasin da ke kan allo zuwa littattafansu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su rubuta bayanan darasin a hankali a cikin littattafansu.
Learning Point: Rubuta bayanan darasi
Step 9: Conclusion
Time: 3 minutes
Teaching Skill: Kammalawa
Teacher’s Activity: Malam zai taƙaita darasin da aka yi, ya sake jaddada mahimmancin nazarin waƙoƙi, sannan ya yi musu fatan alheri.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurari taƙaitawar malam kuma su yi masa godiya.
Learning Point: Kammala darasi
Continuous Assessment/Further Study
Type: Homework
Instruction: A rubuta nazari kan wata gajeriyar waƙar Hausa da kuka sani ko kuma wadda malam ya ba ku, kuna mai lura da zubin ta, salon ta, da kuma jigon ta.
- Ka rubuta waƙar da za ka yi nazari a kai.
- Ka bayyana zubin waƙar (yawan baitoci, layuka, da kafiya).
- Ka yi bayani kan salon da mawallafin ya yi amfani da shi.
- Ka gano kuma ka bayyana jigon waƙar.
Lesson Keywords
- Adabi – Rubutattun ko bakunan labarai, waƙoƙi, da tatsuniyoyi.
- Waƙa – Rubutacciyar magana mai zubi da kafiya da ma’ana.
- Nazari – Zurfafa bincike ko fahimtar wani abu.
- Zubi – Tsarin ginin waƙa ko yadda aka tsara ta.
- Salo – Hanyar rubutu ko yadda mawallafi ya zaɓi kalmomi.
- Jigo – Babban saƙo ko tunani a cikin waƙa.
Differentiation
Ga ɗalibai masu saurin fahimta, malam zai iya ba su ƙarin waƙoƙi don nazari ko kuma ya nemi su gano wasu fasahohin adabi a cikin waƙoƙin. Ga ɗalibai masu buƙatar taimako, malam zai ba su gajeriyar waƙa mai sauƙi kuma ya yi musu jagoranci mataki-mataki wajen gano zubi, salo, da jigo.
Suggested Lesson Videos
Malam zai iya bincika a YouTube don “Nazarin Waƙoƙin Hausa” ko “Hausa Poetry Analysis” don samun bidiyoyi masu dacewa da darasin.

Community Join the conversation Open discussion +