Class: Junior Secondary School 3 (JSS 3 / JS3)
Term: 3rd Term
Week: 4
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language L1
Curriculum Theme: Adabi
Previous Lesson: Auna Fahimta Da Nau’o’insa.
Topic: Adabi
Subject Matter: Rukunonin rubutaccen adabi, rubutun zube, rubutacciyar waƙa, wasan ƙwaikwayo, bambance-bambancen rukunonin adabi
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils should be able to:
Cognitive Domain:
- Bayyana ma’anar adabi.
- Lissafa rukunonin rubutaccen adabi guda uku.
- Bayyana rubutun zube, rubutacciyar waƙa, da wasan kwaikwayo.
Affective Domain:
- Nuna sha’awa wajen karatu da fahimtar rubutaccen adabin Hausa.
- Gane muhimmancin adabi a rayuwar al’umma.
Psychomotor Domain:
- Gane misalai na rubutun zube, rubutacciyar waƙa, da wasan kwaikwayo.
- Bambance tsakanin rukunonin adabin da aka koya.
Social Domain:
- Tattauna da abokan aji kan rubutattun ayyukan adabi daban-daban.
- Raba ra’ayoyi kan littattafan adabi da suka karanta.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 9 Years Basic Education Curriculum
- State Unified Scheme of Work
- Littafin Hausa na JSS 3
- https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.researchgate.net/publication/327774212_RUKUNANIN_ADABIN_HAUSA_A_TAKAICE&ved=2ahUKEwi5m7-s5_uFAxXSVUEAHQ1GCSAQFnoECBkQAQ&usg=AOvVaw2-sJg9uGqfL91B-cK2q-3I
- https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.premiumtimesng.com/features/arts-culture/465133-nazari-kan-adabin-hausa-da-matsayin-marubuta.html&ved=2ahUKEwi5m7-s5_uFAxXSVUEAHQ1GCSAQFnoECBQQAQ&usg=AOvVaw2c2s4lY3_dM1O6P1W1eP0Z
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Littafin adabin Hausa
- Sassan rubutun zube
- Rubutattun waƙoƙi
- Rubutun wasan kwaikwayo
- Allon rubutu da alli/fensir
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su fahimci tushen adabin Hausa da kuma bambance-bambancen nau’o’in rubutattun ayyukan adabi. Yana kuma haɓaka ƙwarewarsu ta karatu da kuma godiya ga al’adunsu ta hanyar harshe.
Prerequisite/Previous Knowledge
Pupils have basic understanding of Hausa language and some forms of oral literature.
Lesson Content/Board Summary
Adabi
Ma’anar Adabi
Adabi shi ne tarin rubuce-rubuce ko maganganu masu zurfin ma’ana da suka shafi al’adu, tarihi, falsafa, da kuma rayuwar jama’a. Yana nuna tunani, ji, da kuma gogewar mutane ta hanyar amfani da harshe mai zane-zane.
Rukunonin Rubutaccen Adabi
Rubutaccen adabi yana da manyan rukunoni guda uku (3), waɗanda suka haɗa da:
- Rubutun Zube (Prose)
- Rubutacciyar Waƙa (Written Poetry)
- Wasan Ƙwaikwayo (Drama)
Rubutun Zube
Rubutun zube shi ne nau’in adabi da ake rubutawa a cikin zance na yau da kullum, ba tare da bin ƙa’idodin waƙa ba. Yana gudana a cikin jimloli da sakin layi, kuma ya haɗa da labarai, littattafai, kasidu, da dai sauransu.
Misalai na Rubutun Zube:
- Littattafan labari (misali, littafin “Ruwan Bagaja” na Alhaji Abubakar Imam)
- Gajerun labarai
- Tarihi
- Kasidu
Rubutacciyar Waƙa
Rubutacciyar waƙa ita ce nau’in adabi da ake rubutawa bisa ga ƙa’idodin mita, sauti, da kuma zaɓin kalmomi na musamman don isar da saƙo mai zurfi ko motsa rai. Tana da rarraunana da kuma amfani da kalamai masu zane-zane.
Siffofin Rubutacciyar Waƙa:
- Tana bin ƙa’idodin mita da sauti.
- Tana amfani da kalamai masu zane-zane da misalai.
- Tana da rarraunana (rhyme) da kuma maimaita sauti.
- Tana iya kasancewa mai taƙaitaccen bayani amma mai zurfin ma’ana.
Misalai na Rubutacciyar Waƙa:
- Waƙoƙin yabo
- Waƙoƙin soyayya
- Waƙoƙin gargadi
- Waƙoƙin siyasa (misali, waƙoƙin Nazir Adam Salih)
Wasan Ƙwaikwayo
Wasan ƙwaikwayo shi ne nau’in adabi da aka tsara don a nuna shi a kan dandamali ta hanyar ‘yan wasa. Yana haɗa da tattaunawa (dialogue), motsi, da kuma yanayi don bayyana labari ko saƙo.
Siffofin Wasan Ƙwaikwayo:
- Ana rubuta shi a cikin tattaunawa tsakanin ‘yan wasa.
- Yana da labari mai farawa, tsakiya, da ƙarshe.
- Ana nuna shi a gaban masu kallo.
- Yana iya kasancewa mai ban dariya ko mai ban tausayi.
Misalai na Wasan Ƙwaikwayo:
- Wasan kwaikwayo na TV ko rediyo
- Wasan kwaikwayo a kan dandamali (misali, “Dan Adam Da Abin Duniya” na Ibrahim Yaro Yahaya)
- Fina-finai
Bambance-Bambancen Rukunonin Adabi
- Rubutun Zube: Ba ya bin ƙa’idodin mita ko rarraunana. Yana gudana a cikin zance na yau da kullum.
- Rubutacciyar Waƙa: Tana bin ƙa’idodin mita da rarraunana. Tana amfani da harshe mai zane-zane da kuma taƙaitaccen bayani.
- Wasan Ƙwaikwayo: An rubuta shi don a nuna shi a kan dandamali. Yana da tattaunawa tsakanin ‘yan wasa.
Teaching Methods/Instructional Techniques
Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids
Instructional Procedures
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Malamin zai gaishe da ɗalibai kuma ya tambaye su abin da suka koya a darasin da ya gabata, sannan ya gabatar da sabon darasin na yau.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa gaisuwar malami kuma su tuna abin da suka koya a darasin baya, sannan su saurari sabon darasin.
Learning Point: Shirin darasin yau.
Step 2: Ma’anar Adabi da Rukunoninsa
Time: 10 minutes
Teaching Skill: Explanation/Lecture
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana ma’anar adabi gabaɗaya da kuma lissafa manyan rukunonin rubutaccen adabi guda uku a kan allo.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau, su rubuta bayanan da aka bayar a kan allo, kuma su yi tambayoyi idan ba su gane ba.
Learning Point: Fahimtar ma’anar adabi da rukunonin rubutaccen adabi.
Step 3: Rubutun Zube
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Explanation/Examples
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana rubutun zube dalla-dalla, ya faɗi siffofinsa, kuma ya ba da misalai na rubutun zube daga littattafai daban-daban.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su rubuta bayanan, kuma su ba da ƙarin misalai na rubutun zube da suka sani.
Learning Point: Sanin rubutun zube da siffofinsa da kuma iya gane shi.
Step 4: Rubutacciyar Waƙa
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Explanation/Reading
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana rubutacciyar waƙa, ya faɗi siffofinta, kuma ya karanta waƙa guda ɗaya ko biyu don ɗalibai su ji yadda take.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su rubuta bayanan, kuma su yi ƙoƙarin karanta waƙoƙi idan malamin ya ba su dama.
Learning Point: Fahimtar rubutacciyar waƙa da yadda ake rubuta ta.
Step 5: Wasan Ƙwaikwayo
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Explanation/Demonstration
Teacher’s Activity: Malamin zai bayyana wasan ƙwaikwayo, ya faɗi siffofinsa, kuma ya ɗan nuna wani ɗan gajeren sashi daga rubutun wasan kwaikwayo don ɗalibai su fahimta.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara, su rubuta bayanan, kuma su ba da misalai na wasannin kwaikwayo da suka gani ko suka sani.
Learning Point: Sanin wasan kwaikwayo da muhimmancinsa.
Step 6: Bambance-Bambance
Time: 3 minutes
Teaching Skill: Comparison/Analysis
Teacher’s Activity: Malamin zai jawo hankalin ɗalibai kan manyan bambance-bambancen da ke tsakanin rubutun zube, rubutacciyar waƙa, da wasan kwaikwayo.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau, su gane bambance-bambancen, kuma su yi tambayoyi don ƙarin bayani.
Learning Point: Iya bambance tsakanin nau’o’in adabin da aka koya.
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Menene adabi?
- Ka lissafa rukunonin rubutaccen adabi guda uku.
- Menene bambanci tsakanin rubutun zube da rubutacciyar waƙa?
- Ka ba da misali guda ɗaya na wasan kwaikwayo.
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.
Step 8: Conclusion
Time: 1 minute
Teaching Skill: Summarization
Teacher’s Activity: Malamin zai taƙaita darasin da aka koya, sannan ya ba da aikin gida mai alaƙa da darasin.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara ga taƙaitawar darasin, su rubuta aikin gida, kuma su yi sallama.
Learning Point: Kammala darasin yadda ya kamata.
Lesson Keywords
- Adabi – Tarin rubuce-rubuce ko maganganu masu zurfin ma’ana.
- Rubutun Zube – Nau’in adabi da ake rubutawa a cikin zance na yau da kullum.
- Waƙa – Rubutaccen adabi da ke bin ƙa’idodin mita da sauti.
- Wasan Ƙwaikwayo – Nau’in adabi da aka tsara don a nuna shi a kan dandamali.
- Littafi – Rubutaccen aiki mai dogon zango.
- Labari – Bayani na abubuwan da suka faru.
Differentiation
Ga ɗalibai masu saurin fahimta, malamin zai ƙarfafa su su ba da ƙarin misalai da kuma yin nazari mai zurfi a kan ayyukan adabi. Ga ɗalibai masu buƙatar taimako, malamin zai yi amfani da misalai masu sauƙi, ya maimaita bayani, kuma ya ba su damar yin aiki tare da abokan aji.
Note for teachers using this lesson plan
Malamai su tabbatar sun yi amfani da kayan koyarwa daban-daban don jawo hankalin ɗalibai. Su ƙarfafa ɗalibai su karanta littattafan adabi daban-daban kuma su tattauna a kai a cikin aji. Haka kuma, su ba da damar ɗalibai su yi tambayoyi su kuma bayyana ra’ayoyinsu game da abubuwan da aka koya.

Community Join the conversation Open discussion +