ÈDÈ: Aáyan Ògbufõ àti Túmõ Èdè Ewì for SS 3

Class: SS 3
Term: First Term
Week: 6
Age: 17 years
Duration: 60 minutes
Subject: Yoruba Language
Topic: ÈDÈ: Aáyan Ògbufõ àti Túmõ Èdè Ewì
Subject Matter: Aáyan Ògbufõ; Ìtönisönà lórí bí a śe ń śe aáyan ògbufõ; Túmõ àwôn õrõ àti èdè ewì láti èdè; Gêësì sí Yorùbá
Previous Lesson: LÍTÍRÈŚÕ:Kíkö ni mímõ:Iśë Òýkõwé: Alátinúdá (Ewì, ìtàn àròsô, eré-onítàn)

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Ṣe àlàyé ìtumõ aáyan ògbufõ.
• Ṣe àlàyé àwọn ìgbésẹ̀ tí a gbọ́dọ̀ tẹ̀lé nínú aáyan ògbufõ.
• Túmõ àwọn ọ̀rọ̀ àti gbólóhùn ewì láti èdè Gẹ̀ẹ́sì sí èdè Yorùbá.

Affective Domain

• Fi ìfẹ́ hàn sí kíkọ́ àti lílò èdè Yorùbá dáadáa.
• Mọyì pàtàkì àtúmọ̀ tó péye nínú ìwé kíkà.

Psychomotor Domain

• Kọ àwọn àtúmọ̀ ọ̀rọ̀ àti gbólóhùn ewì sílẹ̀.
• Ṣe àyẹ̀wò ewì kékeré kan nípa lílo ìlànà aáyan ògbufõ.

Social Domain

• Ṣe àjọṣe pẹ̀lú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ẹgbẹ́ nígbà tí wọ́n bá ń túmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ ewì.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2014 Senior Secondary Education Curriculum (SSEC)
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìtọ́nisọ́nà Èdè Yorùbá fún Ilé-ìwé Gírámà Agbà (SS 3)
• FCT ERC/NAPPS Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Pátákó funfun (Whiteboard)
• Àmì ìkọ̀wé (Markers)
• Àwọn àkójọpọ̀ ewì kékeré ní èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Yorùbá
• Àwọn ìwé ìkàwé èdè Yorùbá tó yẹ

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó máa ń ran àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́ láti ní òye ewì Yorùbá dáadáa àti láti mọ bí wọ́n ṣe ń túmọ̀ àwọn èdè ewì láti èdè Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá. Ìmọ̀ yìí yóò mú kí wọ́n túbọ̀ mọyì àṣà àti ìṣe Yorùbá, bákannáà yóò sì tún mú kí wọ́n ní agbára láti ṣe àyẹ̀wò àwọn ìwé kíkà mìíràn.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní ìmọ̀ díẹ̀ nípa ìtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì. Wọ́n tún ti mọ díẹ̀ nípa àwọn àbùdá ewì Yorùbá àti bí a ṣe ń kọ ewì.

Lesson Content/Board Summary

ÈDÈ: Aáyan Ògbufõ àti Túmõ Èdè Ewì

Aáyan Ògbufõ

Aáyan ògbufõ túmọ̀ sí ìgbìyànjú láti ṣe àyẹ̀wò, ìtumọ̀ àti ìṣàlàyé ìwé kíkà kan, pàápàá jùlọ ewì. Ó jẹ́ ọ̀nà láti wá ìtumọ̀ tó farapamọ́ nínú ewì, láti mọ ohun tí akọ̀wé fẹ́ sọ, àti láti ní òye àwọn ohun èlò ewì tí ó lò.

Ìtọ́nisọ́nà lórí bí a ṣe ń ṣe Aáyan Ògbufõ

Láti ṣe aáyan ògbufõ dáadáa, àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí ṣe pàtàkì:

1. **Kíkà Ewì Náà Léraléra:** Ka ewì náà léraléra láti ní òye rẹ̀ dáadáa. Gbìyànjú láti mọ ohùn tí akọ̀wé fẹ́ sọ.
2. **Ìdámọ̀ Àkòrí Ewì:** Wa àkòrí pàtàkì (theme) tí ewì náà ń sọ nípa rẹ̀. Kí ni ìṣòro tàbí èrò tí akọ̀wé fẹ́ fi hàn?
3. **Ìdámọ̀ Àwọn Ọ̀rọ̀ Tí Kò Yé:** Wa àwọn ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn tí kò yé dáadáa. Gbìyànjú láti wá ìtumọ̀ wọn nínú ìwé atúmọ̀-èdè tàbí nípasẹ̀ àyíká ọ̀rọ̀ náà.
4. **Àyẹ̀wò Ohun Èlò Ewì:** Ṣe àyẹ̀wò àwọn ohun èlò ewì tí akọ̀wé lò. Àwọn wọ̀nyí lè jẹ́:
   1. **Ìfiwéra (Simile):** Bí “ó rẹwà bí òṣùpá”.
   2. **Ìfiwéra Olóhun (Metaphor):** Bí “òṣùpá ni obìnrin náà”.
   3. **Ìmúnìyàn (Personification):** Bí “òkúta ń sọ̀rọ̀”.
   4. **Àwítúnwí (Repetition):** Ìlò ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn kan léraléra láti fi tẹnu mọ́ ọn.
   5. **Ìgbàfún (Alliteration):** Ìlò àwọn ọ̀rọ̀ tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú lẹ́tà kan náà.
   6. **Ìdáhun-ìbéèrè (Rhetorical Question):** Ìbéèrè tí a kò nílò ìdáhùn sí.
5. **Àlàyé Ìtumọ̀ Ewì:** Lẹ́yìn tí o bá ti ṣe àyẹ̀wò gbogbo rẹ̀, ṣe àlàyé ìtumọ̀ ewì náà ní kíkún. Kí ni ìwọ fúnra rẹ rí nínú ewì náà?

Túmọ̀ Àwọn Ọ̀rọ̀ àti Èdè Ewì láti Èdè Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá

Àtúmọ̀ èdè ewì láti Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí ó mú ìtumọ̀ àti ẹ̀mí ewì náà jáde. Kì í ṣe kìkì àtúmọ̀ ọ̀rọ̀-sí-ọ̀rọ̀, ṣùgbọ́n ó gbọ́dọ̀ tún fi àṣà àti ìṣe Yorùbá hàn. Àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyí yóò ràn wá lọ́wọ́:

1. **”The sun rises with a golden smile.”**
   • **Àtúmọ̀:** “Oòrùn yọ pẹ̀lú ẹ̀rín músẹ́ wúrà.”
   • **Àlàyé:** Ọ̀rọ̀ “golden smile” jẹ́ ìfiwéra olóhun (metaphor) tí ó fi hàn bí oòrùn ṣe ń yọ lọ́nà tó dára àti tó mọ́lẹ̀.
2. **”Time, like an ever-rolling stream, bears all its sons away.”**
   • **Àtúmọ̀:** “Àkókò, bí odò tí ń ṣàn lọ títí, ń gbé gbogbo àwọn ọmọ rẹ̀ lọ.”
   • **Àlàyé:** Ìfiwéra (simile) ni a lò níbí láti fi hàn bí àkókò ṣe ń kọjá lọ láìdúró, tí ó sì ń gbé gbogbo ènìyàn lọ pẹ̀lú rẹ̀.
3. **”The wind whispered secrets through the trees.”**
   • **Àtúmọ̀:** “Afẹ́fẹ́ kùsìrì àṣírí láàárín àwọn igi.”
   • **Àlàyé:** Ìmúnìyàn (personification) ni a lò níbí, níbi tí afẹ́fẹ́ tí kò ní ẹ̀mí ti ń ṣe ohun tí ènìyàn nìkan lè ṣe.
4. **”Her eyes were stars, shining bright.”**
   • **Àtúmọ̀:** “Ojú rẹ̀ jẹ́ ìràwọ̀, tí ó ń tàn yòò.”
   • **Àlàyé:** Ìfiwéra olóhun (metaphor) ni a lò láti fi ìtànná àti ẹwà ojú obìnrin náà hàn.
5. **”The moon was a ghostly galleon tossed upon stormy seas.”**
   • **Àtúmọ̀:** “Òṣùpá jẹ́ ọkọ̀ ojú omi àwọn ẹ̀mí tí ìjì ń fì lórí òkun ríru.”
   • **Àlàyé:** Ìfiwéra olóhun (metaphor) tí ó fi hàn bí òṣùpá ṣe rí ní àárín òkùnkùn àti bí ó ṣe ń rìn lórí àwọsánmọ̀.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìṣàlàyé, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìfihàn, Ìfọ̀rọ̀wérọ̀, Ìṣeṣe (Practical Activity), Ìṣe Àjọṣe (Group Work).

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ náà nípa bíbèèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ bóyá wọ́n mọ ìtumọ̀ “ewì” àti “àtúmọ̀ èdè”. Olùkọ́ yóò tún ṣe àlàyé kúkúrú nípa pàtàkì mímọ̀ ewì àti àtúmọ̀ rẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti sọ ohun tí wọ́n mọ̀ nípa ewì àti àtúmọ̀.

Learning Point: Ìgbàsílẹ̀ ìmọ̀ ìṣáájú

Step 2: Ìtumọ̀ Aáyan Ògbufõ

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àlàyé ìtumọ̀ “Aáyan Ògbufõ” ní kíkún, yóò sì fi àpẹẹrẹ hàn lórí pátákó. Yóò tẹnu mọ́ pé kì í ṣe kìkì kíkà ewì, ṣùgbọ́n ó jẹ́ àyẹ̀wò àti ìtumọ̀ rẹ̀.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n yóò sì béèrè ìbéèrè níbi tí kò bá yé wọn.

Learning Point: Òye aáyan ògbufõ

Step 3: Ìtọ́nisọ́nà lórí Aáyan Ògbufõ

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìṣàlàyé/Ìtọ́nisọ́nà

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àwọn ìgbésẹ̀ pàtàkì tí a gbọ́dọ̀ tẹ̀lé nígbà tí a bá ń ṣe aáyan ògbufõ. Yóò kọ àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí sí ojú pátákó, yóò sì fi àpẹẹrẹ kọ̀ọ̀kan hàn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kọ àwọn ìgbésẹ̀ náà sílẹ̀, wọ́n yóò sì gbìyànjú láti mọ àwọn ohun èlò ewì tí olùkọ́ mẹ́nu bà.

Learning Point: Ìlànà aáyan ògbufõ

Step 4: Ìfihàn Àtúmọ̀ Èdè Ewì (Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá)

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìṣeṣe

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kọ àwọn gbólóhùn ewì kékeré kan sí èdè Gẹ̀ẹ́sì sí ojú pátákó. Yóò sì darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti gbìyànjú láti túmọ̀ wọn sí èdè Yorùbá, ní títẹnu mọ́ pé kí wọ́n mú ìtumọ̀ àti ẹ̀mí ewì náà jáde.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbìyànjú láti túmọ̀ àwọn gbólóhùn náà. Wọ́n yóò pín àwọn àtúmọ̀ wọn pẹ̀lú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ẹgbẹ́ àti olùkọ́.

Learning Point: Ìṣe àtúmọ̀ ewì

Step 5: Ìṣeṣe Àtúmọ̀ Èdè Ewì (Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá)

Time: 8 minutes

Teaching Skill: Ìṣeṣe/Ìdarí

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò pín àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sí àwọn ẹgbẹ́ kékeré. Yóò fún ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan ní àwọn gbólóhùn ewì Gẹ̀ẹ́sì mìíràn láti túmọ̀ sí Yorùbá. Olùkọ́ yóò máa rìn yíká láti darí àti láti tún àwọn àṣìṣe ṣe.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò ṣiṣẹ́ ní àwọn ẹgbẹ́ wọn láti túmọ̀ àwọn gbólóhùn ewì tí a fún wọn. Wọ́n yóò kọ àwọn àtúmọ̀ wọn sílẹ̀.

Learning Point: Ìṣe àtúmọ̀ ẹgbẹ́

Step 6: Ìṣàfihàn Àtúmọ̀ àti Ìṣàlàyé

Time: 7 minutes

Teaching Skill: Ìṣàfihàn/Ìṣàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò pe aṣojú láti ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan láti ka àwọn àtúmọ̀ wọn sílẹ̀. Olùkọ́ yóò ṣe àtúnṣe àti àlàyé síwájú sí i níbi tí ó bá yẹ, yóò sì tẹnu mọ́ àtúmọ̀ tó péye.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ sí àwọn àtúmọ̀ ẹgbẹ́ wọn àti sí àwọn àlàyé olùkọ́. Wọ́n yóò ṣe àtúnṣe sí àwọn àtúmọ̀ tiwọn.

Learning Point: Ìpéye àtúmọ̀ ewì

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ìtumọ̀ “Aáyan Ògbufõ”?
2. Mẹ́nu kan ìgbésẹ̀ méjì tí ó ṣe pàtàkì nínú aáyan ògbufõ.
3. Túmọ̀ gbólóhùn yìí sí èdè Yorùbá: “The moon smiled at the sleeping city.”

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Òye aáyan àti àtúmọ̀

Step 8: Note-Taking

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: The teacher guides pupils/students to copy the essential Board Summary notes on Aáyan Ògbufõ and translation examples into their notebooks.

Pupils’ Activity: Pupils/students copy the notes carefully into their notebooks.

Learning Point: Kíkọ àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́

Step 9: Conclusion

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìparí ẹ̀kọ́

Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò tún tẹnu mọ́ àwọn kókó pàtàkì ẹ̀kọ́ náà nípa aáyan ògbufõ àti bí a ṣe ń túmọ̀ èdè ewì láti Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá. Yóò gba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú láti máa ka àwọn ewì Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì, kí wọ́n sì máa gbìyànjú láti túmọ̀ wọn.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fetí sílẹ̀ sí ìparí ẹ̀kọ́ olùkọ́, wọ́n yóò sì fi ọpẹ́ hàn.

Learning Point: Ìparí ẹ̀kọ́

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ṣe àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ wọ̀nyí nínú ìwé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ yín.

1. Wa ewì Yorùbá kékeré kan, kí o sì ṣe aáyan ògbufõ rẹ̀ nípa lílo àwọn ìgbésẹ̀ tí a kọ́.
2. Túmọ̀ àwọn gbólóhùn ewì Gẹ̀ẹ́sì wọ̀nyí sí èdè Yorùbá tó péye:
   1. “The stars are diamonds in the sky.”
   2. “Hope is the thing with feathers.”
   3. “Silence is golden.”

Lesson Keywords

• Aáyan Ògbufõ – Ìṣàyẹ̀wò àti ìtumọ̀ ìwé kíkà, pàápàá jùlọ ewì.
• Ewì – Oríṣi ìwé kíkà kan tí ó máa ń lo àwọn ọ̀rọ̀ tí a yàn lọ́nà àrà ọ̀tọ̀ láti fi èrò tàbí ìmọ̀lára hàn.
• Àtúmọ̀ Èdè – Ìyípadà ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn láti èdè kan sí èdè mìíràn.
• Ìfiwéra – Ìfiwéra ohun méjì tí ó jọra nípasẹ̀ lílò “bí” tàbí “gẹ́gẹ́ bí”.
• Ìfiwéra Olóhun – Ìfiwéra ohun méjì tí kò jọra nípasẹ̀ sísọ pé ohun kan jẹ́ ohun kejì.
• Ìmúnìyàn – Fífún ohun tí kò ní ẹ̀mí ní àbùdá ènìyàn.

Differentiation

Fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ní agbára, olùkọ́ lè fún wọn ní àwọn ewì Gẹ̀ẹ́sì tàbí Yorùbá tí ó nira díẹ̀ láti túmọ̀ tàbí ṣe aáyan rẹ̀. Fún àwọn tí wọ́n nílò ìrànlọ́wọ́, olùkọ́ yóò fún wọn ní àwọn àtúmọ̀ ọ̀rọ̀ kan tàbí yóò darí wọn láti lo ìwé atúmọ̀-èdè dáadáa. Ìṣe àjọṣe yóò tún ràn wọ́n lọ́wọ́ láti kọ́ lára ara wọn.

Suggested Lesson Videos

Search on YouTube: “Aáyan Ògbufõ Yoruba SS3” or “Yoruba Poetry Analysis and Translation”