ÀRÀNMÖ: Oríkì àti Oríśiríśi Àrànmö for SS 3

Class: SS 3
Term: First Term
Week: 9
Age: 17 years
Duration: 60 minutes
Subject: Yoruba Language
Curriculum Theme: Ìtàn àti Àśà Yorùbá
Previous Lesson: Ìtêsíwájú Eré Ìdárayá: OLÙKÖ
Topic: ÌTÊSÍWÁJÚ LÓRÍ ÀRÀNMÖ
Subject Matter: Oríkì àrànmö

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

• Śàlàyé ìtumò àrànmö.
• Dárúkô oríśiríśi àrànmö.
• Fún àpççrç oríśiríśi àrànmö.

Affective Domain

• Fi èrò hàn sí àwôn àrànmö Yorùbá.
• Môyì àśà Yorùbá nípasè àrànmö.

Psychomotor Domain

• Kà tàbí ka díç lára àwôn àrànmö.
• Kô àwôn àrànmö tí a bá kô.

Social Domain

• Fi àrànmö hàn láàrin àwôn akëkõö.
• Kópa nínú ìjíròrò lórí àrànmö.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

• 2014 Senior Secondary Education Curriculum (SSEC)
• Relevant State Unified Scheme of Work
• Ìwé Ìtôkásí Èdè Yorùbá fún Ilé-Èkô Gíga (SSS 3)
• FCT ERC/NAPPS Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

• Àwọn àtẹ ìkọ́ni tí ó ní àwọn àrànmọ́ oríṣiríṣi àti àpẹẹrẹ wọn.
• Ìwé kíkà Yorùbá.
• Àwọn àwo orin tí ó ní àwọn àrànmọ́.

Rationale for the Lesson

Êkô yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jé kí àwôn akëkõö lóye apá kan pàtàkì nínú àśà àti ìtàn Yorùbá. Nípasè rç, wôn yóò mọ bí àwôn Yorùbá ṣe ń lo èdè láti fi yin, láti fi pe orúkô, tàbí láti fi fi ìwúre hàn. Ó tún jé kí wôn ní ìmô síwájú sí i lórí ìwúlò àrànmö nínú ìgbésí ayé àwôn Yorùbá.

Prerequisite/Previous Knowledge

Àwôn akëkõö ti ní ìmô díç nípa ewì Yorùbá àti àwọn oríṣi rẹ ní àwọn kilasi tçlè.

Lesson Content/Board Summary

Oríkì Àrànmö

Ìtumò Àrànmö

Àrànmö jç êyà kan lára àwôn ewì àtijô tí àwôn Yorùbá máa ń lò láti fi yin, láti fi pe orúkô, tàbí láti fi fi ìwúre hàn. Ó jç gbólóhùn tàbí orin tí ó ní agbára, tí ó sì máa ń sô ìtàn àti ìwà ohun tí a ń sô nípa rê. Àrànmö máa ń jç èdè tí ó jinlè, tí ó sì ní àwọn àkànśe àmì-èdè tí ó fi hàn pé ó yàtô sí ewì lásán.

Àwọn àmì-èdè àrànmö ni:

1. Ìlò èdè àfìwé: Látì fi ohun kan wé òmíràn.
2. Ìlò èdè ìfìwérán: Látì fi ìwà tàbí àbùdá ohun kan hàn.
3. Ìlò èdè ìfìgbàgbé: Látì fi ìgbàgbé hàn nínú àśà.
4. Àwọn àkànśe ọ̀rọ̀: Àwọn ọ̀rọ̀ tí ó ní agbára tàbí ìtumò jinlè.

Oríśiríśi Àrànmö

Oríśiríśi àrànmö ló wà ní ilè Yorùbá, tí wôn sì ní àwọn ìwúlò àti àśà tiwôn. Díç lára wọn ni:

1. Àrànmö Oríkì: Èyí ni àrànmö tí a fi ń yin ènìyàn, ìdílé, tàbí ìlú kan. Ó máa ń sô ìtàn, ìwà, àti àbùdá ohun tí a ń yin.
2. Àrànmö Òrìśà: Àrànmö tí a fi ń pe tàbí yin àwọn òrìśà. Ó máa ń sô agbára, ìwà, àti ìtàn òrìśà kôôkan.
3. Àrànmö Ìwúre/Èpè: Àrànmö tí a fi ń dá ìwúre fún ènìyàn tàbí láti fi bú ènìyàn. Ó ní agbára ńlá nínú àśà Yorùbá.
4. Àrànmö Ìjálá: Àrànmö tí àwọn ódç máa ń kô. Ó máa ń sô nípa ìgbésí ayé ódç, ìwà àwọn eranko, àti àwọn ìṣçlè nínú igbó.
5. Àrànmö Rárà: Àrànmö tí àwọn obìnrin máa ń kô, pàápàá níbi ayçyç tàbí ìgbéyàwó. Ó máa ń jç orin ìyìn tàbí orin ìbánújç.
6. Àrànmö Ewì Àdámô: Àrànmö tí ó jç ti àwọn iṣç ọnà tàbí òwò kan pàtó, bíi ti àwọn alágbçdç, tàbí àwọn òńkìńkà.

Àpççrç Oríśiríśi Àrànmö

Níhìn-ín ni àwọn àpççrç díç fún oríśiríśi àrànmö:

1. Àrànmö Oríkì (Oríkì Òyìnbó):

   Òyìnbó, ọmọ Olúfçńlá,
   Ọmọ a-fòkò-gbómi-mu,
   Ọmọ a-fòkò-ya-gbàgùdá.
   Òyìnbó, ají-ń-dçrù-dçrù,
   A-jí-ń-fçsç-gbà-gbàgbà.

2. Àrànmö Òrìśà (Àrànmö Sàngó):

   Sàngó olúkòso,
   Ọba kòso,
   A-ńlá-ńlá-ńlá,
   Ọkùnrin òkè,
   A-yàn-fèé-lù-kòkò.

3. Àrànmö Ìwúre:

   Kí ayé ó yç ó,
   Kí ọmọ rç ó gbó,
   Kí o má rí ikú,
   Kí o má rí àìsàn,
   Àśç.

4. Àrànmö Ìjálá:

   Òdç, òdç ni mí,
   Ọmọ a-gbçgbç-òdàn,
   A-fàgbà-fàgbà-yçrùn.
   Igbó làá ti ń wá oúnjç,
   Igbó làá ti ń wá ìgbésí ayé.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Ìjíròrò, Ìśàlàyé, Ìbéèrè àti Ìdáhùn, Ìfihàn, Ìkàwé, Ìkôwé.

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìmúrasílè

Teacher’s Activity: Olùkô yóò kí àwôn akëkõö, yóò sì béèrè pé kí wôn dárúkô díç lára àwôn ewì Yorùbá tí wôn mọ. Yóò tún béèrè bóyá wôn ti gbó nípa “àrànmö” rí.

Pupils’ Activity: Àwôn akëkõö yóò dáhùn ìbéèrè olùkô, wôn yóò sì dárúkô àwôn ewì tí wôn mọ.

Learning Point: Ìmúrasílè fún êkô

Step 2: Ìtumò Àrànmö

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìśàlàyé

Teacher’s Activity: Olùkô yóò śàlàyé ìtumò àrànmö fún àwôn akëkõö, yóò sì fi hàn wôn pé ó yàtô sí ewì lásán. Yóò tún sô àwọn àmì-èdè tí ó máa ń wà nínú àrànmö.

Pupils’ Activity: Àwôn akëkõö yóò fetí sílè dáadáa, wôn yóò sì béèrè ìbéèrè fún àlàyé síwájú sí i.

Learning Point: Ìtumò àrànmö

Step 3: Oríśiríśi Àrànmö (Apá Kìíní)

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn/Ìkàwé

Teacher’s Activity: Olùkô yóò dárúkô àwọn oríśiríśi àrànmö bíi Àrànmö Oríkì àti Àrànmö Òrìśà. Yóò kà àwọn àpççrç fún wọn láti inú àtẹ ìkọ́ni.

Pupils’ Activity: Àwôn akëkõö yóò gbìyànjú láti kà tàbí ka díç lára àwọn àrànmö tí olùkô bá kà.

Learning Point: Oríśiríśi àrànmö

Step 4: Oríśiríśi Àrànmö (Apá Kejì)

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Ìjíròrò

Teacher’s Activity: Olùkô yóò tún dárúkô àwọn oríśiríśi àrànmö mìíràn bíi Àrànmö Ìwúre/Èpè àti Àrànmö Ìjálá. Yóò fi àwọn àpççrç wọn hàn, yóò sì jíròrò ìwúlò wọn.

Pupils’ Activity: Àwôn akëkõö yóò kópa nínú ìjíròrò, wôn yóò sì sô ohun tí wôn lóye nípa àwọn àrànmö wônyí.

Learning Point: Àpççrç àrànmö

Step 5: Oríśiríśi Àrànmö (Apá Kçta)

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìfihàn

Teacher’s Activity: Olùkô yóò parí rírú àwọn oríśiríśi àrànmö sílè nípa dídárúkô Àrànmö Rárà àti Àrànmö Ewì Àdámô, yóò sì fún àwọn àpççrç kúkúrú fún wọn.

Pupils’ Activity: Àwôn akëkõö yóò gbìyànjú láti dá àwọn àrànmö wônyí mọ nípa ìwúlò wọn.

Learning Point: Ìdámô àrànmö

Step 6: Ìwúlò Àrànmö

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìbéèrè àti Ìdáhùn

Teacher’s Activity: Olùkô yóò béèrè lọ́wọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa ìwúlò àrànmọ́ nínú àṣà Yorùbá, yóò sì ṣàlàyé síwájú sí i.

Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò gbìyànjú láti dáhùn ìbéèrè náà, wọ́n yóò sì fi èrò wọn hàn.

Learning Point: Ìwúlò àrànmö

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

1. Kí ni ìtumò àrànmö?
2. Dárúkô oríśiríśi àrànmö méta.
3. Fún àpççrç kan fún Àrànmö Oríkì.
4. Níbo ni àwọn ódç ti máa ń kô Àrànmö Ìjálá?

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Ìdánwò êkô

Step 8: Note-Taking

Time: 10 minutes

Teaching Skill: Guided Writing

Teacher’s Activity: Olùkô yóò tún àwọn kókó pàtàkì inú Board Summary kà, yóò sì tún àwọn ọ̀rọ̀ tí ó le kà fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti kọ sílẹ̀.

Pupils’ Activity: Pupils/students copy the notes carefully into their notebooks.

Learning Point: Kíkô àkíyèsí

Step 9: Conclusion

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Ìparí êkô

Teacher’s Activity: Olùkô yóò tún tçnu mọ ìtumò àti oríśiríśi àrànmö, yóò sì gba àwôn akëkõö níyànjú láti máa fi àwọn àrànmö wônyí sílè fún ìran tí ń bô.

Pupils’ Activity: Àwôn akëkõö yóò dúpç lọ́wọ́ olùkô, wôn yóò sì fi ìfç hàn sí àśà Yorùbá.

Learning Point: Ìparí êkô

Continuous Assessment/Further Study

Type: Homework

Instruction: Ṣe ìwádìí lórí àrànmọ́ ìdílé tiyín, kí ẹ sì kọ àpẹẹrẹ rẹ̀ sílẹ̀ nínú ìwé àkọsílẹ̀ yín.

1. Kọ ìtumò àrànmö sílè ní èdè tirç.
2. Dárúkô oríśiríśi àrànmö márùn-ún tí a kô lónìí.
3. Fún àpççrç kan fún Àrànmö Òrìśà.
4. Kí ni ìwúlò àrànmö nínú àśà Yorùbá?

Lesson Keywords

• Àrànmö – Ewì àtijô tí a fi ń yin, tàbí láti fi pe orúkô.
• Oríkì – Ìyìn tàbí ìpe orúkô tí ó máa ń sô ìtàn àti ìwà.
• Òrìśà – Òrìśà Yorùbá.
• Ìwúre – Àdúrà fún ìre.
• Èpè – Àdúrà búburú.
• Ìjálá – Àrànmö àwọn ódç.
• Rárà – Àrànmö àwọn obìnrin.

Differentiation

Fún àwọn akëkõö tí ó yára lóye, olùkô lè fún wọn ní iṣç àfikún láti ṣe ìwádìí lórí àwọn àrànmö mìíràn tí a kò kô nínú kilasi. Fún àwọn tí ó rí i pé ó le díç, olùkô yóò tún śàlàyé àwọn kókó pàtàkì, yóò sì fún wọn ní àwọn àpççrç mìíràn tí ó rọrùn.

Suggested Lesson Videos

Search YouTube for: “Yoruba Aránmọ meaning and types SS3” or “Oríkì àrànmö fún SS3”