Skip to content
HeadTeacher.ng
Lesson Notes

Nsoroedide Iwu Ndakọrịtaụdaume na Nsụpe (L1) for JSS 3

Ọmụmụ a na-enyere ụmụakwụkwọ aka ịghọta NSOROEDIDE | a) Nkọwa na ọmụmụ iwu ndakọrịtaụdaume | b) Iwu nsụpe dịka o metụtara ndekọ na ndesa mkpụrụokwu | c) Ndepụta mkpụrụokwu ndị nwere ndakorịta na ndị dara n’iwu | ndakọrịtaụdaume site n’omụmaatụ, ịgụ na ọrụ asụsụ bara uru.

Royal AlikorByRoyal AlikorPublishedSep 19, 2026Reading10 minComments0

Note for teachers using this lesson plan

Nsoroedide bụ isiokwu dị mkpa na Asụsụ Igbo. Onye nkuzi ga-akwadebe ihe atụ zuru oke nke mkpụrụokwu ndị na-agbaso ma ndị na-adaghị n’iwu ndakọrịtaụdaume, na-eji kaadị ma ọ bụ ide na bọọdụ. Ụmụakwụkwọ ga-enwe ike ịmata ma kọwaa iwu ndị a yana itinye ha n’ọrụ na nsụpe ha site na njedebe nke nkuzi a.

Class: JSS 3
Term: First Term
Week: 6
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Asụsụ Igbo (L1)
Curriculum Theme: Nsoroedide
Previous Lesson: Agụmagụ Iduuazị A Họpụtara na Ntụle Agwa (L1)
Topic: Nsoroedide
Subject Matter: Nkọwa na ọmụmụ iwu ndakọrịtaụdaume; Iwu nsụpe dịka o metụtara ndekọ na ndesa mkpụrụokwu; Ndepụta mkpụrụokwu ndị nwere ndakorịta na ndị dara n’iwu; ndakọrịtaụdaume

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils/students should be able to:

Cognitive Domain

  • Kọwaa nkọwa na iwu ndakọrịtaụdaume.
  • Kọwaa iwu nsụpe dịka o metụtara ndekọ na ndesa mkpụrụokwu.
  • Depụta mkpụrụokwu ndị na-agbaso na ndị na-adaghị n’iwu ndakọrịtaụdaume.

Affective Domain

  • Nwee mmasị n’ịghọta na itinye iwu ndakọrịtaụdaume n’ọrụ.
  • Jiri nlezianya na-ede mkpụrụokwu Igbo.

Psychomotor Domain

  • Dee mkpụrụokwu Igbo nke ọma na-agbaso iwu ndakọrịtaụdaume.
  • Gosi mkpụrụokwu ndị na-agbaso ma ọ bụ ndị na-adaghị n’iwu ndakọrịtaụdaume.

Social Domain

  • Soro ụmụakwụkwọ ibe ha kwurịta okwu gbasara iwu ndakọrịtaụdaume.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

  • 2014 9 Years Basic Education Curriculum
  • Relevant State Unified Scheme of Work
  • Akwụkwọ ọgụgụ Asụsụ Igbo maka JSS 3
  • FCT ERC/NAPPS Scheme of work

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

  • Akwụkwọ ọgụgụ Asụsụ Igbo
  • Bọọdụ na nzu/akara
  • Kaadị nwere mkpụrụokwu dị iche iche (dịka: akwụkwọ, miri, suga)
  • Chaatị nwere ndepụta ụdaume Igbo

Rationale for the Lesson

Ịghọta nsoroedide na-enyere ụmụakwụkwọ aka ịsụpe na ide mkpụrụokwu Igbo nke ọma. Ọ na-eme ka ha nwee ike ịmata ọdịiche dị n’etiti ụdaume dị iche iche na otu ha si arụkọ ọrụ n’okwu. Nke a dị mkpa maka ịkwalite ikike ide na ịgụ ihe n’asụsụ Igbo.

Prerequisite/Previous Knowledge

Ụmụakwụkwọ kwesịrị ịma maara ụdaume Igbo na mkpụrụedemede ha na-anọchi anya ha.

Lesson Content/Board Summary

Nsoroedide

Nkọwa na Ọmụmụ Iwu Ndakọrịtaụdaume

Nsoroedide (Vowel Harmony) bụ iwu dị mkpa n’asụsụ Igbo nke na-ekwu na ụdaume niile dị n’otu mkpụrụokwu ga-abụrịrị otu ụdị. Nke a pụtara na ọ bụrụ na ụdaume mbụ n’okwu bụ “ụdaume dị nro,” ụdaume ndị ọzọ niile dị n’okwu ahụ ga-abụkwa “ụdaume dị nro.” Otú ahụkwa ka ọ dị ma ọ bụrụ na ọ bụ “ụdaume siri ike.”

E nwere ụdị ụdaume abụọ n’asụsụ Igbo:

  1. Ụdaume Dị Nro (-ATR): Ndị a bụ ụdaume a na-akpọkwa ụdaume “dị ala” ma ọ bụ “gbatara agbata.” Ha bụ: ị, ụ, a, ọ.
  2. Ụdaume Siri Ike (+ATR): Ndị a bụ ụdaume a na-akpọkwa ụdaume “dị elu” ma ọ bụ “gbatara agbata.” Ha bụ: i, u, e, o.

Iwu ndakọrịtaụdaume na-ekwu na mkpụrụokwu Igbo nke sitere n’asụsụ Igbo ga-enwerịrị ụdaume sitere n’otu n’ime otu abụọ a.

Iwu Nsụpe Dịka O Metụtara Ndekọ na Ndesa Mkpụrụokwu

Iwu ndakọrịtaụdaume na-emetụta nsụpe na ndesa mkpụrụokwu Igbo nke ukwuu. Mgbe anyị na-agbakwunye mgbakwụnye (prefixes ma ọ bụ suffixes) na mkpụrụokwu, ụdaume dị na mgbakwụnye ahụ ga-agbasorịrị ụdaume dị na mkpụrụokwu ahụ.

Ihe atụ:

  1. Mkpụrụokwu: gụ (u – siri ike)
  • Mgbakwụnye: -wa (a – dị nro) -> Nke a agaghị ekwe omume n’ihi na ha adabaghị.
  • Mgbakwụnye: -we (e – siri ike) -> gụwe (u, e – abụọ siri ike)
  • Mkpụrụokwu: chọ (ọ – dị nro)
    • Mgbakwụnye: -ta (a – dị nro) -> chọta (ọ, a – abụọ dị nro)

    Nke a na-enyere aka idobe ụda na usoro asụsụ Igbo.

    Ndepụta Mkpụrụokwu Ndị Nwere Ndakọrịta na Ndị Dara n’Iwu Ndakọrịtaụdaume

    Mkpụrụokwu Ndị Na-agbaso Iwu Ndakọrịtaụdaume:

    1. Ụdaume Dị Nro:
    • akwụkwọ (a, ụ, ọ)
    • ụlọ (ụ, ọ)
    • ọkụkọ (ọ, ụ, ọ)
    • mkpụrụ (ụ, ụ)
    • ọcha (ọ, a)
  • Ụdaume Siri Ike:
    • miri (i, i)
    • ezi (e, i)
    • isi (i, i)
    • ebe (e, e)
    • ude (u, e)

    Mkpụrụokwu Ndị Dara n’Iwu Ndakọrịtaụdaume:

    Ọtụtụ mkpụrụokwu ndị dara n’iwu ndakọrịtaụdaume bụ ndị e si n’asụsụ mba ọzọ gbazite (loanwords) n’ihi na ha nwere ụdaume sitere na otu abụọ ahụ n’otu okwu. Mkpụrụokwu Igbo nke sitere n’asụsụ Igbo anaghị adakarị n’iwu a.

    1. suga (u – siri ike, a – dị nro)
    2. tebụl (e – siri ike, ụ – dị nro)
    3. kọmputa (ọ – dị nro, u – siri ike, a – dị nro)
    4. penzụl (e – siri ike, ụ – dị nro)
    5. bọọlụ (ọ – dị nro, ụ – dị nro) – Nke a na-agbaso iwu. Nke a bụ ihe atụ na-ezighị ezi.

    Ka m gbanwee ihe atụ ikpeazụ ahụ. Mkpụrụokwu dịka ‘bọọlụ’ na ‘kọfị’ na-agbaso iwu nsoroedide n’ihi na ụdaume ha niile sitere n’otu otu (dị nro). Ihe atụ ndị kachasị mma maka ndị dara n’iwu bụ ndị nwere ụdaume sitere n’otu abụọ ahụ.

    Mkpụrụokwu Ndị Dara n’Iwu Ndakọrịtaụdaume (Nke Ziri Ezi):

    1. suga (u – siri ike, a – dị nro)
    2. tebụl (e – siri ike, ụ – dị nro)
    3. kọmputa (ọ – dị nro, u – siri ike, a – dị nro)
    4. penzụl (e – siri ike, ụ – dị nro)
    5. redio (e – siri ike, i – siri ike, o – siri ike) – Nke a na-agbaso iwu.

    Nke a siri ike n’ihi na ọtụtụ mkpụrụokwu e si mba ọzọ gbazite ka na-agbaso ndakọrịta ụdaume n’ụzọ ụfọdụ ma ọ bụ na a na-agbanwe ha ka ha gbasoo. Ihe kachasị mkpa bụ na mkpụrụokwu Igbo nke sitere n’asụsụ Igbo anaghị adakarị n’iwu a.

    Ka m were ihe atụ ndị a na-ejikarị eme ihe na nkuzi Igbo maka mkpụrụokwu ndị dara n’iwu.

    Mkpụrụokwu Ndị Dara n’Iwu Ndakọrịtaụdaume (Nke Ziri Ezi):

    1. suga (u – siri ike, a – dị nro)
    2. tebụl (e – siri ike, ụ – dị nro)
    3. kọmputa (ọ – dị nro, u – siri ike, a – dị nro)
    4. penzụl (e – siri ike, ụ – dị nro)
    5. bọket (ọ – dị nro, e – siri ike)

    Teaching Methods/Instructional Techniques

    Mkparịta ụka, Ngosipụta, Ajụjụ na Azịza, Nkọwa, Ọrụ Otu, Omume Onwe Onye.

    Instructional Procedures

    Step 1: Okwu Mmalite

    Time: 5 minutes

    Teaching Skill: Ajụjụ/Ngosipụta

    Teacher’s Activity: Onye nkuzi ga-ajụ ụmụakwụkwọ ajụjụ gbasara ụdaume Igbo ha maara. Ọ ga-akọwa na taa ha ga-amụ gbasara otu ụdaume ndị a si arụkọ ọrụ n’okwu, nke a na-akpọ Nsoroedide.

    Pupils’ Activity: Ụmụakwụkwọ ga-aza ajụjụ ma gee ntị na nkọwa onye nkuzi.

    Learning Point: Nsoroedide okwu mmalite

    Step 2: Nkọwa na Ọmụmụ Iwu Ndakọrịtaụdaume

    Time: 8 minutes

    Teaching Skill: Nkọwa/Ngosipụta

    Teacher’s Activity: Onye nkuzi ga-akọwa ihe Nsoroedide pụtara ma gosipụta ụdị ụdaume abụọ dị n’Igbo (dị nro na siri ike) site na chaatị. Ọ ga-akọwa iwu ndakọrịtaụdaume na ihe atụ.

    Pupils’ Activity: Ụmụakwụkwọ ga-ege ntị, hụ chaatị ahụ ma jụọ ajụjụ maka nkọwa.

    Learning Point: Nkọwa ndakọrịtaụdaume na iwu ya

    Step 3: Iwu Nsụpe na Ndekọ/Ndesa Mkpụrụokwu

    Time: 7 minutes

    Teaching Skill: Nkọwa/Omume

    Teacher’s Activity: Onye nkuzi ga-akọwa otu iwu ndakọrịtaụdaume si emetụta nsụpe na ndesa mkpụrụokwu, karịsịa mgbe a na-agbakwụnye mgbakwụnye. Ọ ga-enye ihe atụ na bọọdụ.

    Pupils’ Activity: Ụmụakwụkwọ ga-ede ihe atụ ndị ahụ ma gbalịa ịmepụta nke ha na nlekọta onye nkuzi.

    Learning Point: Iwu nsụpe na ndakọrịtaụdaume

    Step 4: Mkpụrụokwu Ndị Na-agbaso Iwu

    Time: 6 minutes

    Teaching Skill: Ngosipụta/Nchọpụta

    Teacher’s Activity: Onye nkuzi ga-egosipụta kaadị nwere mkpụrụokwu dị iche iche na-agbaso iwu ndakọrịtaụdaume. Ọ ga-edepụta ha na bọọdụ ma gwa ụmụakwụkwọ ka ha mata ụdaume dị n’ime ha.

    Pupils’ Activity: Ụmụakwụkwọ ga-agụ mkpụrụokwu ndị ahụ, mata ụdaume ha ma kwuo ụdị ha (dị nro ma ọ bụ siri ike).

    Learning Point: Mkpụrụokwu na-agbaso ndakọrịtaụdaume

    Step 5: Mkpụrụokwu Ndị Dara n’Iwu

    Time: 6 minutes

    Teaching Skill: Ngosipụta/Nchọpụta

    Teacher’s Activity: Onye nkuzi ga-egosipụta kaadị nwere mkpụrụokwu ndị dara n’iwu ndakọrịtaụdaume (karịsịa ndị e si mba ọzọ gbazite). Ọ ga-akọwa ihe mere ha ji daa n’iwu ahụ.

    Pupils’ Activity: Ụmụakwụkwọ ga-agụ mkpụrụokwu ndị ahụ, mata ụdaume dị iche iche dị n’ime ha ma ghọta ihe mere ha ji daa n’iwu.

    Learning Point: Mkpụrụokwu dara n’iwu ndakọrịtaụdaume

    Step 6: Omume na Nkwalite

    Time: 5 minutes

    Teaching Skill: Ọrụ Otu/Nkwalite

    Teacher’s Activity: Onye nkuzi ga-ekewa ụmụakwụkwọ n’ime obere otu ma nye ha mkpụrụokwu ụfọdụ ka ha chọpụta ma ha na-agbaso ma ọ bụ na-adaghị n’iwu ndakọrịtaụdaume. Onye nkuzi ga-agagharị na-enyere ha aka.

    Pupils’ Activity: Ụmụakwụkwọ ga-arụ ọrụ n’otu, chọpụta mkpụrụokwu ndị ahụ ma kwurịta okwu banyere ha.

    Learning Point: Omume ndakọrịtaụdaume na nkwalite

    Step 7: Evaluation/Review

    Time: 5 minutes

    Teaching Skill: Questioning/Assessment

    Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

    1. Kọwaa ihe Nsoroedide pụtara n’asụsụ Igbo.
    2. Depụta ụdị ụdaume abụọ dị n’asụsụ Igbo.
    3. Nye ihe atụ abụọ nke mkpụrụokwu na-agbaso iwu ndakọrịtaụdaume.
    4. Nye ihe atụ abụọ nke mkpụrụokwu dara n’iwu ndakọrịtaụdaume.

    Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

    Learning Point: Ntụleghachi Nsoroedide

    Step 8: Note-Taking

    Time: 4 minutes

    Teaching Skill: Guided Writing

    Teacher’s Activity: The teacher guides pupils/students to copy the essential Board Summary notes on Nsoroedide, iwu ndakọrịtaụdaume na mkpụrụokwu ha, into their notebooks.

    Pupils’ Activity: Pupils/students copy the notes carefully into their notebooks.

    Learning Point: Nsoroedide ndekọta akwụkwọ

    Step 9: Conclusion

    Time: 4 minutes

    Teaching Skill: Nkwubi okwu/Nkwalite

    Teacher’s Activity: Onye nkuzi ga-emechi nkuzi ahụ site n’ịkwalite isi ihe gbasara Nsoroedide na ịdị mkpa ya na nsụpe Igbo. Ọ ga-agba ụmụakwụkwọ ume ka ha na-etinye iwu ndị a n’ọrụ n’ide ha.

    Pupils’ Activity: Ụmụakwụkwọ ga-ege ntị ma kwere nkwa itinye iwu ndị a n’ọrụ.

    Learning Point: Nkwubi okwu Nsoroedide

    Continuous Assessment/Further Study

    Type: Homework

    Instruction: Dee mkpụrụokwu ise na-agbaso iwu ndakọrịtaụdaume na mkpụrụokwu ise dara n’iwu ndakọrịtaụdaume. Gosi ụdaume dị n’ime ha.

    1. Mkpụrụokwu 5 na-agbaso iwu ndakọrịtaụdaume.
    2. Mkpụrụokwu 5 dara n’iwu ndakọrịtaụdaume.

    Lesson Keywords

    • Nsoroedide – Iwu na-ekwu na ụdaume niile dị n’otu mkpụrụokwu ga-abụrịrị otu ụdị.
    • Ụdaume dị nro – Ụdaume ndị dị ala ma ọ bụ gbatara agbata (ị, ụ, a, ọ).
    • Ụdaume siri ike – Ụdaume ndị dị elu ma ọ bụ gbatara agbata (i, u, e, o).
    • Ndakọrịtaụdaume – Nkwekọrịta n’etiti ụdaume dị n’otu mkpụrụokwu.
    • Nsụpe – Ụzọ e si ede mkpụrụokwu nke ọma.

    Differentiation

    Maka ụmụakwụkwọ na-esighị ike, onye nkuzi ga-enye ha mkpụrụokwu ole na ole ma jiri aka ya duzie ha. Maka ụmụakwụkwọ nwere ọgụgụ isi karịa, a ga-agba ha ume ka ha chọta mkpụrụokwu ndị ọzọ na-agbaso ma ọ bụ na-adaghị n’iwu ndakọrịtaụdaume na akwụkwọ ọgụgụ ha.

    Suggested Lesson Videos

    Search on YouTube for: “Nsoroedide Igbo Language JSS 3” or “Igbo Vowel Harmony Rules”

    Export this post
    Nsoroedide Iwu Ndakọrịtaụdaume na Nsụpe (L1) for JSS 3
    Community Join the conversation Open discussion +