Class: Senior Secondary School 1 (SS1, SS 1, SSS1, SSS 1)
Term: 1st Term
Week: 2
Age: 15 years
Duration: 45 minutes
Subject: Yoruba
Curriculum Theme: Yoruba Language and Literature
Previous Lesson: Àśà: Êkö Ilé.
Topic: LÍTÍRÈŚÕ: Ìwé Kíkà: Ìtàn Àròsô Ôlörõ Geere
Subject Matter: Kókó õrõ, Àhunpõ ìtàn, Ôgbön ìsõtàn, Ibùdó ìtàn, Êdá ìtàn àti Ìfìwàwêdá, Lílo èdè, Ìjçyô àśà, Àmúyç àti Àléébù

Specific Objectives

By the end of the lesson, pupils should be able to:

Cognitive Domain:

Sọ ìtumọ̀ ‘Ìtàn Àròsô Ôlörõ Geere’.
Ṣàlàyé kókó õrõ ìtàn àròsô kan.
Ṣàlàyé àhunpõ ìtàn àròsô kan.
Ṣàlàyé ôgbön ìsõtàn tí òǹkọ̀wé lò.
Sọ̀rọ̀ lórí êdá ìtàn àti ìfìwàwêdá nínú ìtàn.
Ṣàlàyé lílo èdè nínú ìtàn àròsô.
Mọ àti ṣàlàyé ìjçyô àśà nínú ìtàn.
Sọ àmúyç àti àléébù ìtàn àròsô kan.

Affective Domain:

Fi ìfẹ́ hàn sí kíkà àti ṣíṣàlàyé àwọn ìtàn àròsô.
Mọyì àwọn ìwúlò àṣà tí ó wà nínú àwọn ìtàn àròsô Yorùbá.
Fúnra wọn kàwé ìtàn àròsô Yorùbá.

Psychomotor Domain:

Ka ìwé ìtàn àròsô tí a yàn.
Kọ àwọn ọ̀rọ̀ tuntun àti ìtumọ̀ wọn sílẹ̀.
Kópa nínú ìjíròrò lórí àwọn apá kan nínú ìtàn.

Ṣe ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ẹgbẹ́ láti jíròrò ìtàn.
Pín àwọn èrò àti àlàyé wọn pẹ̀lú ọlá.

Reference Materials

The following resources were used in planning this lesson:

9 Years Basic Education Curriculum for Yoruba Language.
State Unified Scheme of Work for Senior Secondary School Yoruba.
*Ìwé Ìtàn Àròsô fún Ilé Ìwé Gírámà Àgbà* (A Yoruba Prose Narrative Textbook for Senior Secondary Schools).
https://www.education.gov.ng/curriculum-resources/
https://www.yabatech.edu.ng/programmes/school-of-art-design-and-printing/fine-art/yoruba-language-and-culture/

Instructional Materials

The teacher will teach this lesson with the aid of:

Pátákó ìkọ̀wé (whiteboard/blackboard)
Àwọn àmì ìkọ̀wé tàbí táyà (markers/chalk)
Aṣọ ìgbẹ́kọ̀wé (duster)
Ìwé ìtàn àròsô Yorùbá tí a yàn (e.g., *Ọmọ Olúwàbí* tàbí *Àgbàlagbà*).

Rationale for the Lesson

Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí ó jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ̀, ka, kí wọ́n sì lè ṣàtúpalẹ̀ àwọn ìtàn àròsô Yorùbá. Ó sì tún jẹ́ kí wọ́n lóye àṣà àti ìṣe Yorùbá, bákannáà ó mú kí agbára ìrònú àti òye kíkà wọn gbòrò.

Prerequisite/Previous Knowledge

A rò pé àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ti ní òye ìkàwé Yorùbá tí ó kéré jù, wọ́n sì ti kà tàbí gbọ́ àwọn ìtàn Yorùbá kékeré kan rí.

Lesson Content/Board Summary

Ìtàn Àròsô Ôlörõ Geere

Ìtumọ̀ Ìtàn Àròsô Ôlörõ Geere

Ìtàn àròsô ọ̀rọ̀ geere jẹ́ irúfẹ́ ìtàn kan tí a kọ sílẹ̀ nínú ọ̀rọ̀ lásán, kì í ṣe nínú ewì tàbí orin. Ó sábà máa ń gùn, ó sì máa ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ènìyàn, ìṣẹ̀lẹ̀, àti ibi tí ó dàbí èyí tí ó jẹ́ òtítọ́, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìfojú inú lòǹkọ̀wé fi dá a sílẹ̀.

Kókó Õrõ (Theme)

Kókó ọ̀rọ̀ ni èrò pàtàkì tàbí ìránṣẹ́ tí òǹkọ̀wé fẹ́ fi kọ́ni nínú ìtàn. Ó jẹ́ ohun tí ìtàn náà ń gbìyànjú láti sọ nípa ìgbésí ayé tàbí àwùjọ.

Àwọn àpẹẹrẹ kókó ọ̀rọ̀ ni:

Ìfẹ́
Ìfẹ̀sánpà
Òtítọ́ àti ìwà rere
Ìwà burúkú àti ìjìyà rẹ̀

Àhunpõ Ìtàn (Plot)

Àhunpọ̀ ìtàn ni bí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ nínú ìtàn ṣe tẹ̀lé ara wọn, láti ìbẹ̀rẹ̀ títí dé òpin. Ó ní àwọn apá wọ̀nyí:

Ìbẹ̀rẹ̀/Ìfihàn: Ibẹ̀rẹ̀ ìtàn níbi tí a ti fi àwọn èdá ìtàn àti ibùdó ìtàn hàn.
Ìgbélékè/Ìdàgbàsókè: Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ń ṣẹlẹ̀ tí ó sì ń mú ìtàn náà lọ síwájú.
Ìdàgbéga/Ìdàgbàsókè gíga: Apá tí ó ga jù lọ nínú ìtàn, níbi tí ìṣòro ti dé òkè rẹ̀.
Ìrélẹ̀/Ìrẹ̀sílẹ̀: Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ń ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ìdàgbéga, tí ó sì ń mú ìtàn náà sún mọ́ òpin.
Ìparí/Ìyànjú: Òpin ìtàn níbi tí gbogbo ìṣòro ti yanjú.

Ôgbön Ìsõtàn (Narrative Technique)

Ọgbọ́n ìsọ̀tàn ni ọ̀nà tí òǹkọ̀wé gbà sọ ìtàn rẹ̀. Àwọn irúfẹ́ ọgbọ́n ìsọ̀tàn ni:

Ìsọ̀tàn nípasẹ̀ ẹni kìíní (First-person narrative): Òǹkọ̀wé tàbí ọ̀kan nínú àwọn èdá ìtàn ń sọ ìtàn náà nípasẹ̀ “èmi”.
Ìsọ̀tàn nípasẹ̀ ẹni kẹta (Third-person narrative): Òǹkọ̀wé ń sọ ìtàn náà nípasẹ̀ “òun”, “wọ́n”.
Ìsọ̀tàn alágbára gbogbo (Omniscient narrative): Òǹkọ̀wé mọ gbogbo èrò àwọn èdá ìtàn àti ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀.
Ìsọ̀tàn ìtúpalẹ̀ (Analytic narrative): Òǹkọ̀wé ń ṣàlàyé tàbí ṣàtúpalẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ fún àwọn òǹkàwé.

Ibùdó Ìtàn (Setting)

Ibùdó ìtàn ni àkókò àti ibi tí ìtàn náà ti ṣẹlẹ̀. Ó lè jẹ́:

Àkókò: Òní, àtijọ́, ọjọ́ iwájú, tàbí àkókò kan pàtó (ọdún, oṣù, ọ̀sẹ̀).
Ibi: Ìlú, abúlé, ilé, igbó, tàbí orílẹ̀-èdè kan.

Êdá Ìtàn àti Ìfìwàwêdá (Character and Characterization)

Êdá ìtàn ni àwọn ènìyàn tàbí àwọn ohun tí ó jẹ́ alààyè tí ó kópa nínú ìtàn. Ìfìwàwẹ̀dá ni ọ̀nà tí òǹkọ̀wé gbà fi àwọn èdá ìtàn hàn, tí ó sì jẹ́ kí a mọ ìwà wọn. Àwọn ọ̀nà ìfìwàwẹ̀dá ni:

Tààrà (Direct characterization): Òǹkọ̀wé sọ ìwà èdá ìtàn náà tààrà.
Láìtọ́ (Indirect characterization): A mọ ìwà èdá ìtàn nípasẹ̀ ọ̀rọ̀ rẹ̀, ìṣe rẹ̀, èrò rẹ̀, àti bí àwọn èdá ìtàn yòókù ṣe rí i.

Lílo Èdè (Language Use)

Lílo èdè ni ọ̀nà tí òǹkọ̀wé gbà lo èdè láti sọ ìtàn rẹ̀. Ó lè jẹ́:

Èdè ìjìnlẹ̀: Èdè tí ó ní àwọn àfojúdi, òwe, àti àkànlò èdè.
Èdè ìbánisọ̀rọ̀ lásán: Èdè tí ó rọrùn, tí gbogbo ènìyàn lè lóye.
Àwọn àfojúdi àti òwe: Lílò àwọn ìsọ̀rọ̀ àti òwe Yorùbá láti fi ẹwà kún ìtàn.

Ìjçyô Àśà (Cultural Portrayal)

Ìjẹyọ̀ àṣà ni bí ìtàn náà ṣe fi àṣà àti ìṣe Yorùbá hàn. Ó lè jẹ́ nípasẹ̀:

Àwọn orúkọ Yorùbá.
Àwọn oúnjẹ àti aṣọ ìbílẹ̀.
Àwọn ayẹyẹ àti àwọn ìgbàgbọ́.
Àwọn òfin àti ìlànà ìgbésí ayé Yorùbá.

Àmúyç àti Àléébù (Strengths and Weaknesses)

Àmúyẹ (Strengths): Àwọn ohun tí ó mú kí ìtàn náà dára. Àwọn àpẹẹrẹ ni:

Kókó ọ̀rọ̀ tí ó ní ẹ̀kọ́.
Àhunpọ̀ ìtàn tí ó tẹ́wọ́gbà.
Èdè tí ó dára àti tí ó wuni.
Àwọn èdá ìtàn tí ó dán mọ́ràn.

Àléébù (Weaknesses): Àwọn ohun tí ó mú kí ìtàn náà ní àìpé. Àwọn àpẹẹrẹ ni:

Kókó ọ̀rọ̀ tí kò yé dáadáa.
Àhunpọ̀ ìtàn tí ó dàrú.
Èdè tí ó le tàbí tí kò dára.
Àwọn èdá ìtàn tí kò tóka dáadáa.

Teaching Methods/Instructional Techniques

Discussion, Lecture, Demonstration, Question and Answer, Visual Aids

Instructional Procedures

Step 1: Introduction

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Set Induction
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò tún ṣe àtúnyẹ̀wò ẹkọ́ tí ó kọjá fún wọn ní kíkéréké, yóò sì fi ìbéèrè díẹ̀ béèrè lórí rẹ̀. Lẹ́yìn náà, yóò sọ fún wọn nípa ẹkọ́ tuntun tí wọ́n máa kọ́ lónìí, èyíun LÍTÍRÈŚÕ: Ìwé Kíkà: Ìtàn Àròsô Ôlörõ Geere.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn ìkíni olùkọ́, wọ́n yóò dáhùn àwọn ìbéèrè lórí ẹkọ́ àtijọ́, wọ́n yóò sì tẹ́tí sí àkọlé ẹkọ́ tuntun.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ ohun tí wọ́n ti kọ́ tẹ́lẹ̀, wọ́n sì mọ ohun tí wọ́n máa kọ́ lónìí.

Step 2: Ìtumọ̀ Ìtàn Àròsô Ôlörõ Geere àti Kókó Õrõ

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Explanation/Lecturing
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ìtumọ̀ ìtàn àròsô ọ̀rọ̀ geere fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì fún wọn ní àwọn àpẹẹrẹ. Lẹ́yìn náà, yóò ṣàlàyé kókó ọ̀rọ̀ ìtàn pẹ̀lú àpẹẹrẹ láti inú ìwé ìtàn àròsô tí a yàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sílẹ̀ dáadáa, wọ́n yóò sì kọ àwọn kókó pàtàkì sílẹ̀. Wọ́n tún lè béèrè ìbéèrè fún àlàyé síwájú.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ìtumọ̀ ìtàn àròsô àti kókó ọ̀rọ̀ rẹ̀.

Step 3: Àhunpõ Ìtàn àti Ôgbön Ìsõtàn

Time: 8 minutes
Teaching Skill: Discussion/Illustration
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé àhunpọ̀ ìtàn àti àwọn apá rẹ̀ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́. Yóò fi hàn láti inú ìwé ìtàn tí wọ́n ń kà. Lẹ́yìn náà, yóò ṣàlàyé ọgbọ́n ìsọ̀tàn tí òǹkọ̀wé lò, yóò sì fi àpẹẹrẹ hàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò kopa nínú ìjíròrò, wọ́n yóò sì ṣe àwárí àhunpọ̀ ìtàn àti ọgbọ́n ìsọ̀tàn nínú ìtàn tí wọ́n ń kà.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí a ṣe ń ṣàtúpalẹ̀ àhunpọ̀ ìtàn àti ọgbọ́n ìsọ̀tàn.

Step 4: Ibùdó Ìtàn àti Êdá Ìtàn àti Ìfìwàwêdá

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Explanation/Analysis
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé ibùdó ìtàn (àkókò àti ibi) fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́, yóò sì jẹ́ kí wọ́n sọ ibùdó ìtàn tí ó wà nínú ìtàn tí wọ́n ń kà. Yóò tún ṣàlàyé àwọn èdá ìtàn àti ìfìwàwẹ̀dá, yóò sì jẹ́ kí wọ́n sọ àwọn èdá ìtàn pàtàkì àti ìwà wọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò dáhùn àwọn ìbéèrè olùkọ́, wọ́n yóò sì mẹ́nu kan ibùdó ìtàn àti àwọn èdá ìtàn nínú ìtàn tí wọ́n ń kà.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lóye ibùdó ìtàn, èdá ìtàn àti ìfìwàwẹ̀dá.

Step 5: Lílo Èdè àti Ìjçyô Àśà

Time: 7 minutes
Teaching Skill: Elaboration/Questioning
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣàlàyé lílo èdè nínú ìtàn àròsô, yóò sì jẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ sọ àwọn ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn tí ó fi èdè ìjìnlẹ̀ hàn. Yóò tún ṣàlàyé ìjẹyọ̀ àṣà, yóò sì jẹ́ kí wọ́n sọ àwọn àṣà Yorùbá tí ó hàn nínú ìtàn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò fi àwọn àpẹẹrẹ lílo èdè àti ìjẹyọ̀ àṣà hàn láti inú ìtàn.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ bí a ṣe ń lo èdè àti bí àṣà ṣe ń hàn nínú ìtàn.

Step 6: Àmúyç àti Àléébù

Time: 5 minutes
Teaching Skill: Critical Thinking/Summarization
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò darí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti ṣe àtúpalẹ̀ àmúyẹ (àwọn ohun rere) àti àléébù (àwọn àìpé) ìtàn àròsô tí wọ́n ń kà. Yóò fún wọn ní ààyè láti sọ èrò tiwọn.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò sọ àmúyẹ àti àléébù ìtàn náà, wọ́n yóò sì ṣe àlàyé ìdí tí wọ́n fi rò bẹ́ẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè ṣe ìdájọ́ lórí ìtàn àròsô.

Step 7: Evaluation/Review

Time: 5 minutes

Teaching Skill: Questioning/Assessment

Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:

Kí ni ìtumọ̀ ‘Ìtàn Àròsô Ôlörõ Geere’?
Mẹ́nu kan àwọn apá mẹ́ta nínú àhunpọ̀ ìtàn.
Sọ ọgbọ́n ìsọ̀tàn méjì tí òǹkọ̀wé lè lò.
Fi àpẹẹrẹ méjì hàn lórí bí a ṣe ń jẹyọ àṣà nínú ìtàn àròsô.

Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.

Learning Point: Pupils demonstrate understanding of the lesson.

Step 8: Conclusion

Time: 2 minutes
Teaching Skill: Summarization/Assignment
Teacher’s Activity: Olùkọ́ yóò ṣe àkópọ̀ ẹkọ́ náà ní kíkéréké, yóò sì fún wọn ní iṣẹ́ àṣekúdélé. Yóò sọ fún wọn láti kà ìtàn àròsô Yorùbá mìíràn, kí wọ́n sì múra sílẹ̀ láti ṣàtúpalẹ̀ rẹ̀ ní ẹkọ́ tó ń bọ̀.
Pupils’ Activity: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ yóò tẹ́tí sí àkópọ̀ ẹkọ́ náà, wọ́n yóò sì kọ iṣẹ́ àṣekúdélé sílẹ̀.
Learning Point: Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rí àkópọ̀ ẹkọ́ náà, wọ́n sì mọ iṣẹ́ tí wọ́n ní láti ṣe sílẹ̀.

Lesson Keywords

Ìtàn Àròsô Ôlörõ Geere – Ìtàn tí