Note for teachers using this lesson plan
Malam/Malama, a wannan darasi, za ka koyar da ɗalibai game da ƙa’idojin rubutu na kalmomi masu gaɓa ɗaya a cikin harshen Hausa. Ka shirya misalai da yawa don taimaka musu su fahimci ma’anar da kuma yadda ake amfani da su daidai a rubutu. Tabbatar cewa ɗalibai sun iya gane da kuma rubuta waɗannan kalmomi ba tare da kuskure ba a ƙarshen darasin.
Class: SS 3
Term: First Term
Week: 6
Age: 14 years
Duration: 45 minutes
Subject: Hausa Language
Topic: Ci gaba da ƙa’idojin Rubutu:
Subject Matter: Malami zai koyar da; Kalmomi masu gaɓa ɗaya ta hanyar aikace-aikace kamar shifta
Previous Lesson: Ƙa’idojin Rubutu: Alamomin Keɓe Zance da Magana
Specific Objectives
By the end of the lesson, pupils/students should be able to:
Cognitive Domain
- Fassara ma’anar kalmomi masu gaɓa ɗaya.
- Gano misalan kalmomi masu gaɓa ɗaya.
- Bayyana yadda ake amfani da su a rubutu.
Affective Domain
- Nuna sha’awar rubutu daidai.
- Gane muhimmancin bin ƙa’idojin rubutu.
Psychomotor Domain
- Rubuta kalmomi masu gaɓa ɗaya daidai.
- Amfani da kalmomi masu gaɓa ɗaya a cikin jimla ba tare da kuskure ba.
Reference Materials
The following resources were used in planning this lesson:
- 2025 Revised 9 Years Basic Education Curriculum
- Relevant State Unified Scheme of Work
- Littafin Hausa na manyan makarantun sakandire (Misali: Littafin Hausa na JSS/SSS)
- The HeadTeacher Scheme of work
Instructional Materials
The teacher will teach this lesson with the aid of:
- Allon rubutu da alli
- Alƙalami da takardu
- Misalan kalmomi masu gaɓa ɗaya rubuce a kan kati
- Littattafan Hausa da aka amince da su na NECO/WASSCE
Rationale for the Lesson
Wannan darasi yana da muhimmanci domin yana taimaka wa ɗalibai su fahimci yadda ake rubuta kalmomi masu gaɓa ɗaya daidai a Hausa. Fahimtar waɗannan ƙa’idoji yana inganta rubutun ɗalibai da kuma yadda suke sadarwa ta rubutu.
Prerequisite/Previous Knowledge
Ɗalibai sun san ma’anar gaɓa a cikin kalma kuma sun san wasu ƙa’idojin rubutu na Hausa.
Lesson Content/Board Summary
Ci gaba da ƙa’idojin Rubutu: Kalmomi Masu Gaɓa Ɗaya
Ma’anar Kalmomi Masu Gaɓa Ɗaya
Kalmomi masu gaɓa ɗaya su ne kalmomin da ba su da yawan gaɓoɓi fiye da ɗaya. Wato, kalma ce da ake furtawa sau ɗaya ba tare da tsayawa ba. Suna da mahimmanci a rubutun Hausa saboda suna da nasu ƙa’idojin amfani.
Misalan Kalmomi Masu Gaɓa Ɗaya
Ga wasu misalan kalmomi masu gaɓa ɗaya:
- Na (misali: na je)
- Ka (misali: ka zo)
- Ce (misali: ta ce)
- Ne (misali: shi ne)
- Su (misali: su tafi)
- Mu (misali: mu ci)
- Ku (misali: ku sha)
- Da (misali: da gudu)
- Ba (misali: ba ya nan)
- Ya (misali: ya tafi)
- Ta (misali: ta zo)
- Shi (misali: shi ne)
- Ni (misali: ni na gani)
- Wai (misali: wai an ce)
- Don (misali: don Allah)
Amfani da Kalmomi Masu Gaɓa Ɗaya a Rubutu
Yadda ake amfani da kalmomi masu gaɓa ɗaya a rubutu yana da muhimmanci don gudun kuskure. Wasu daga cikin ƙa’idojin sun haɗa da:
- Rubutawa Cikakke: Ya kamata a rubuta kalmomi masu gaɓa ɗaya a matsayin kalma guda ba tare da raba su ba.
- Raba Kalma (Shifta): Idan rubutu ya kai ƙarshen layi kuma kalma mai gaɓa ɗaya ce ta rage, ba a raba ta. A maimakon haka, sai a sauke ta gaba ɗaya zuwa layin da ke ƙasa. Misali, ba za a raba “na” ko “da” ba a tsakiyar layi.
- Amfani a Jimla: A tabbatar an yi amfani da su daidai gwargwadon ma’anar jimlar.
Teaching Methods/Instructional Techniques
Tattaunawa, Bayani, Tambaya da Amsa, Aiki Tare, Aiki Guda ɗaya, Nunawa.
Instructional Procedures
Step 1: Introduction
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Tunawa/Gabatarwa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai fara darasin ta hanyar gaishe da ɗalibai sannan ya tambaye su abin da suka koya a darasin da ya gabata game da ƙa’idojin rubutu. Daga nan sai ya gabatar da darasin yau, wato “Kalmomi Masu Gaɓa Ɗaya”.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su amsa tambayoyin Malam/Malama sannan su saurari gabatarwar darasin.
Learning Point: Tunawa da darasin baya.
Step 2: Ma’anar Kalmomi Masu Gaɓa Ɗaya
Time: 8 minutes
Teaching Skill: Bayani/Fassara
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai bayyana ma’anar kalmomi masu gaɓa ɗaya a fili, yana mai jaddada cewa kalmomi ne da ake furtawa sau ɗaya.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara da kyau kuma su yi ƙoƙarin fahimtar ma’anar.
Learning Point: Ma’anar gaɓa ɗaya.
Step 3: Gano Misalai
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Misalai/Ganewa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai rubuta wasu misalan kalmomi masu gaɓa ɗaya a kan allo kuma ya karanta su, sannan ya nemi ɗalibai su gane su.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su karanta misalan kuma su gane su a matsayin kalmomi masu gaɓa ɗaya.
Learning Point: Misalan kalmomi.
Step 4: Ƙarin Misalai da Aiki Tare
Time: 7 minutes
Teaching Skill: Aiki Tare/Ƙarfafawa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai nemi ɗalibai su ba da nasu misalan kalmomi masu gaɓa ɗaya, sannan ya gyara duk wani kuskure.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su ba da nasu misalan kuma su rubuta su a littattafansu.
Learning Point: Ƙarin misalai.
Step 5: Amfani da Kalmomi Masu Gaɓa Ɗaya a Rubutu
Time: 6 minutes
Teaching Skill: Bayani/Aiwatarwa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai yi bayani kan yadda ake amfani da waɗannan kalmomi a rubutu, musamman game da batun “shifta” (raba kalma a ƙarshen layi) da kuma yadda ba a raba kalmomi masu gaɓa ɗaya.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurara kuma su fahimci ƙa’idojin amfani.
Learning Point: Ƙa’idojin amfani.
Step 6: Aiwatarwa a Jimla
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Aiwatarwa/Gudanarwa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai ba da jimla guda biyu ko uku kuma ya nemi ɗalibai su sanya kalmomi masu gaɓa ɗaya da suka dace a cikinsu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su sanya kalmomin da suka dace a cikin jimlolin.
Learning Point: Amfani a jimla.
Step 7: Evaluation/Review
Time: 5 minutes
Teaching Skill: Questioning/Assessment
Teacher’s Activity: The teacher evaluates the learning by asking the following questions:
- Menene ma’anar kalma mai gaɓa ɗaya?
- Ka ba da misalai guda uku na kalmomi masu gaɓa ɗaya.
- Yaya za a yi idan kalma mai gaɓa ɗaya ta zo a ƙarshen layi?
Pupils’ Activity: Pupils answer orally and in writing.
Learning Point: Fahimtar kalmomi masu gaɓa ɗaya.
Step 8: Note-Taking
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Guided Writing
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai jagoranci ɗalibai su rubuta bayanan darasin “Kalmomi Masu Gaɓa Ɗaya” daga allo zuwa littattafansu.
Pupils’ Activity: Ɗalibai/students copy the notes carefully into their notebooks.
Learning Point: Rubuta bayanan darasi.
Step 9: Conclusion
Time: 4 minutes
Teaching Skill: Kammalawa
Teacher’s Activity: Malam/Malama zai taƙaita darasin ta hanyar tunatar da ɗalibai muhimmancin rubuta kalmomi masu gaɓa ɗaya daidai. Sannan ya ba su aikin gida.
Pupils’ Activity: Ɗalibai za su saurari taƙaitawar darasin da kuma aikin gida.
Learning Point: Kammala darasi.
Continuous Assessment/Further Study
Type: Aikin Gida
Instruction: Ka rubuta jimla biyar (5) a cikin littafinka, kowace jimla tana ɗauke da kalma mai gaɓa ɗaya daban-daban.
- ____________________________________________________________
- ____________________________________________________________
- ____________________________________________________________
- ____________________________________________________________
- ____________________________________________________________
Lesson Keywords
- Gaɓa – Sashe na kalma da ake furtawa sau ɗaya.
- Gaɓa Ɗaya – Kalma mai sashe ɗaya da ake furtawa sau ɗaya.
- Ƙa’idojin Rubutu – Dokokin da ke jagorantar yadda ake rubuta kalmomi daidai.
- Shifta – Raba kalma a ƙarshen layi.
Differentiation
Ga ɗalibai masu saurin fahimta, Malam/Malama zai iya ba su ƙarin kalmomi masu gaɓa ɗaya su gano tare da amfani da su a cikin jimloli masu tsawo. Ga ɗalibai masu buƙatar ƙarin tallafi, Malam/Malama zai iya ba su ƙarin misalai masu sauƙi da kuma jagoranci kai tsaye wajen rubuta kalmomin.
Suggested Lesson Videos
Don ƙarin bayani, ɗalibai za su iya bincika YouTube don “Ƙa’idojin Rubutu na Hausa” ko “Hausa Grammar Rules”.
Teacher Guide for Using This Lesson Plan
Malam/Malama, kafin fara darasin, tabbatar cewa ka shirya misalai da yawa na kalmomi masu gaɓa ɗaya. Fara da sake duba darasin da ya gabata don haɗa sabon darasin da tsohon. Yi amfani da allon rubutu sosai don rubuta misalai da kuma bayyana ƙa’idoji. Ka ba ɗalibai damar yin tambayoyi da kuma ba da nasu misalan. A lokacin da ake koyar da batun “shifta”, ka nuna a aikace yadda ba a raba kalmomi masu gaɓa ɗaya a ƙarshen layi. A ƙarshen darasin, tabbatar cewa kowa ya rubuta bayanan darasin cikin littafinsa. Ka kula da ɗalibai masu rauni kuma ka ba su ƙarin taimako.

Community Join the conversation Open discussion +